Η πολιτική της Ουάσιγκτον να επιβάλει τη «μέγιστη πίεση» στο Ιράν με μια σειρά από κυρώσεις έχει πλήξει τα πετρελαϊκά έσοδα της χώρας, έχει οδηγήσει την οικονομία της σε ύφεση και σε υποτίμηση του εθνικού νομίσματος. Ωστόσο, η Τεχεράνη συνεχίζει να αψηφά τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον να την αναγκάσει να δεχθεί αυστηρότερους περιορισμούς για το πυρηνικό της πρόγραμμα και να περιορίσει τη στήριξη σε πολέμους «διά αντιπροσώπων» στη Μέση Ανατολή.
Ιρανοί αξιωματούχοι, επιχειρηματίες και αναλυτές λένε ότι η χώρα στέκεται στα πόδια της εντείνοντας τις εξαγωγές μη πετρελαϊκών προϊόντων και αυξάνοντας τα φορολογικά έσοδα, αλλά, το κυριότερο, προσφεύγοντας σε ανταλλακτική οικονομία, λαθρεμπόριο και παρασκηνιακές συμφωνίες. Προκειμένου να παρακάμψουν τις τραπεζικές και χρηματοοικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ, οι κυβερνώντες το Ιράν έχουν δημιουργήσει ένα δίκτυο με εμπόρους, εταιρείες, ανταλλακτήρια και εισπράκτορες σε διάφορες χώρες, όπως υποστηρίζουν.
«Η Αμερική δεν μπορεί να απομονώσει το Ιράν», δήλωσε ένας υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος, που, όπως και άλλοι αξιωματούχοι, ζήτησε να μην κατονομαστεί. «Εάν καταφέρουν να τερματίσουν τις πωλήσεις του πετρελαίου μας, κάτι το οποίο δεν μπορούν, θα εξάγουμε υφάσματα, τρόφιμα, πετροχημικά, λαχανικά, ό,τι θέλετε».
Ο Αλί Βαέζ, αρμόδιος για το Ιράν στην International Crisis Group (ΜΚΟ που ιδρύθηκε με χρηματοδότηση από τον Τζορτζ Σόρος), δήλωσε ότι ενώ η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε στενωπό, απέχει πολύ από το να συντριβεί. «Το Ιράν είναι αρκετά έμπειρο στο να ζει υπό οικονομικό εξαναγκασμό (...) Τα τελευταία χρόνια, οι μη πετρελαϊκές του εξαγωγές έχουν αυξηθεί αρκετά σημαντικά. Το ίδιο και το εμπόριό του με γειτονικές χώρες, όπως το Ιράκ και το Αφγανιστάν» δήλωσε ο Βαέζ. «Το Ιράν μπορεί επίσης να εμπορεύεται λαθραία πετρέλαιο και να αντλεί κάποια έσοδα».
Οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα των Ιρανών
Οι δυτικές εταιρείες έσπευσαν να επιστρέψουν στην ιρανική αγορά και τα πετρελαϊκά έσοδα της χώρας σημείωσαν άλμα έναν χρόνο μετά την πυρηνική συμφωνία του 2015 με έξι μεγάλες δυνάμεις που τερμάτισε το καθεστώς κυρώσεων που επιβλήθηκε στην Τεχεράνη το 2012 για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Όμως οι νέες κυρώσεις, που επιβλήθηκαν αφού ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε μονομερώς από τη συμφωνία τον περασμένο Μάιο, είναι οι αυστηρότερες που επέβαλε ποτέ η Ουάσιγκτον, στοχοποιώντας σχεδόν όλους τους τομείς της ιρανικής οικονομίας, ακόμα και το πώς χρηματοδοτεί το διεθνές της εμπόριο. Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου της χώρας, που είναι μέλος του ΟΠΕΚ, έχουν μειωθεί πάνω από 80% από πέρυσι. Αν και εξαιρούνται τα τρόφιμα και τα φάρμακα, η απουσία πρόσβασης στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει οδηγήσει σε κλιμάκωση της ανθρωπιστικής κρίσης με ελλείψεις εξειδικευμένων φαρμάκων.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει προβλέψει ότι η ιρανική οικονομία θα συρρικνωθεί το 2019 κατά 3,6% λόγω της μείωσης των πετρελαϊκών εσόδων. Η Παγκόσμια Τράπεζα αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα καταγράψει άλμα στο 31,2% την περίοδο 2019-2020 (από το 23,8% την περίοδο 2018-2019 και 9,6% έναν χρόνο πριν από το διάστημα αυτό). Κάποιοι οικονομολόγοι πιστεύουν ότι ο πληθωρισμός έχει στην πραγματικότητα ξεπεράσει το 40%.
Ιρανοί αξιωματούχοι κατ’ επανάληψη διατείνονται ότι η χώρα μπορεί να αντέξει την καταιγίδα, αλλά η πραγματικότητα είναι σκληρή. Η απότομη υποτίμηση του ιρανικού εθνικού νομίσματος και η δυσκολία να πληρωθούν εισαγωγές για την κάλυψη έκτακτων αναγκών έχουν οδηγήσει σε άλμα τις τιμές του ψωμιού, του ρυζιού και άλλων βασικών προϊόντων.
«Είναι εύκολο οι αξιωματούχοι να μιλούν για αντίσταση στις αμερικανικές πιέσεις. Δεν έχουν να ανησυχούν για το νοίκι ή τις αυξανόμενες τιμές των προϊόντων» δήλωσε ο Αλί Καμαλί, ένας 63χρονος συνταξιούχος δάσκαλος στην Τεχεράνη. «Οι τιμές αυξάνονται κάθε μέρα».
Η παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων
Οι χρηματοοικονομικές κυρώσεις έχουν πλήξει τράπεζες, ιδρύματα, ιδιώτες και επιχειρήσεις σε πολλές χώρες, όπως στην Τουρκία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ. Το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν ένα σύστημα ανταλλακτικής οικονομίας, αλλά η κλίμακα είναι μεγαλύτερη αυτή τη φορά, ιδιαίτερα με γειτονικές χώρες, όπως το Ιράκ, το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.
«Είμαστε μια πλούσια χώρα, με μακρά σύνορα με τόσες άλλες χώρες. Εάν πουλήσεις οτιδήποτε κάτω από την αγοραία τιμή του, μπορείς να βρεις δεκάδες αγοραστές... και να μεταφέρεις μετρητά διά ξηράς, θαλάσσης ή ακόμα και διαμέσου τρίτης χώρας» δήλωσε άλλος Ιρανός αξιωματούχος. Ένας άλλος δήλωσε ότι έχει πουλήσει τόνους προϊόντων τους τελευταίους μήνες και ταξίδευε στο Ντουμπάι τρεις φορές τον μήνα για να «γίνει η δουλειά».
Η παραγωγή της ιρανικής πετροχημικής βιομηχανίας έφτασε τα 44,8 εκατ. τόνους τους πρώτους δέκα μήνες του περασμένου ιρανικού έτους, που έληξε τον Μάρτιο. Οι εξαγωγές εισέφεραν πάνω από 9,7 δισ. δολάρια. Το Ιράν συνεχίζει να εξάγει φορτία πετροχημικών προϊόντων και υγροποιημένου αερίου πετρελαίου (LPG) σε χώρες της Ασίας, όπως η Κίνα και η Μαλαισία. «Οι πελάτες μας έρχονται στο Ιράν ή τους συναντάμε σε μια γειτονική χώρα. Πρόκειται για μπίζνες και όταν η τιμή είναι χαμηλότερη από την αγοραία τιμή, μπορείς να βρεις πολλούς αγοραστές» δήλωσε τρίτος αξιωματούχος.
Σε πρόσφατη επίσκεψη στην Κωνσταντινούπολη, το Reuters προσκλήθηκε σε μια συνάντηση τριών νεαρών Ιρανών με μια μικρή ομάδα ξένων εμπόρων για να συζητήσουν εξαγωγικές συμφωνίες για μη πετρελαϊκά προϊόντα. Ύστερα από ώρες διαπραγματεύσεων και αρκετά τηλεφωνήματα στην Τεχεράνη προκειμένου να δοθούν οδηγίες για την τιμή και το σημείο παράδοσης, οριστικοποιήθηκαν δύο συμφωνίες αξίας περίπου 2 δισ. δολαρίων. «Όχι εγγυήσεις, όχι τράπεζες. Μόνο μετρητά» δήλωσε ένας από τους Ιρανούς που διαχειριζόταν μια εταιρεία εισαγωγών - εξαγωγών.
(ΑΠΕ-ΜΠΕ- Reuters)
