Του Wolfgang Munchau
Ποια θα ήταν η διαφορά αν ο Μάρτιν Σουλτς εκλεγόταν καγκελάριος; Πώς θα άλλαζε τη Γαλλία ο Εμανουέλ Μακρόν αν γινόταν πρόεδρος της Γαλλίας; Αυτές είναι δύο από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Τις βρίσκω και τις δύο μάλλον βαρετές. Μια περισσότερο ενδιαφέρουσα ερώτηση είναι αυτή: τι επίδραση θα έχουν αν εκλεγούν και οι δύο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση ευρύτερα, και στην Ευρωζώνη ειδικότερα;
Η πτώση του Φρανσουά Φιγιόν, υποψήφιου των Γάλλων Ρεπουμπλικανών, αφήνει τον Μακρόν μόνο υποψήφιο στις γαλλικές προεδρικές εκλογές, που μπορεί αληθινά να ισχυριστεί ότι δεν είναι εξτρεμιστής. Από μόνο του αυτό τον καθιστά φαβορί. Θα μεσολαβήσουν, βέβαια, πολλά από σήμερα ώς τον πρώτο γύρο των γαλλικών εκλογών, στις 23 Απριλίου, και τον δεύτερο στις 7 Μαΐου. Η Μαρίν Λε Πεν παραμένει σοβαρή και δεινή υποψηφιότητα. Μην υποτιμάτε την αρχηγό του Εθνικού Μετώπου και μην στηρίζεστε πολύ στις δημοσκοπήσεις.
Στη Γερμανία ο αγώνας μέχρι τις εκλογές της 24ης Σεπτεμβρίου είναι αμφίρροπος. Ακόμη και οι δημοσκοπήσεις δεν μας λένε πολλά: τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, το CDU/CSU (Χριστιανοδημοκράτες / Χριστιανοκοινωνιστές) της Άνγκελα Μέρκελ και το SPD (Σοσιαλδημοκράτες) του Μάρτιν Σουλτς, είναι στήθος με στήθος. Δεν προσφέρουν καμία πειστική απάντηση για δύο από τις πιο πιθανές μετεκλογικές συμμαχίες: ακόμη έναν μεγάλο συνασπισμό CDU/CSU και CPD, ή μια συμμαχία μεταξύ του SPD του κόμματος της Αριστεράς και των Πρασίνων, επιλογή γνωστή στη Γερμανία ως «κόκκινο, κόκκινο, πράσινο» με βάση τα χρώματα των κομμάτων.
Οι προοπτικές
Τι θα έπρεπε να περιμένουμε αν κερδίσουν και οι δύο; Οι κ. Σουλτς και Μακρόν είναι συναισθηματικά και πνευματικά υπέρ της Ευρώπης, περισσότερο από κάθε άλλον ηγέτη από την εποχή του Χέλμουτ Κολ και του Φρανσουά Μιτεράν. Ο κ. Σουλτς είναι περισσότερο έμπειρος πολιτικά. Έχω την εντύπωση πως ο κ. Μακρόν θα μπορούσε να παρασυρθεί από την πρώτη κρίση που θα αντιμετωπίσει. Ελπίζω να κάνω λάθος, διότι οι εναλλακτικές στη Γαλλία είναι φρικτές.
Στην πολιτική στο εσωτερικό, ο χώρος για ελιγμούς θα είναι περιορισμένος και για τους δύο. Οποιοσδήποτε καγκελάριος της Γερμανίας θα είναι περιορισμένος από τη συμμαχία, από τις πλειοψηφίες στην Άνω και την Κάτω Βουλή και από το γερμανικό σύνταγμα. Ακόμη και ένας «κόκκινος, κόκκινος, πράσινος» συνασπισμός θα σεβαστεί τον κανόνα του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού: ποτέ μην υποτιμάτε την ικανότητα του SPD να απογοητεύσει όσους το στήριξαν.
Οι περιορισμοί για τον κύριο Μακρόν θα είναι ακόμη μεγαλύτεροι. Ηγείται ενός νέου πολιτικού σχηματισμού, αλλά δεν έχει ούτε έναν βουλευτή. Μπορεί να νικήσει τον Φιγιόν στον πρώτο γύρο των εκλογών, αλλά θα χρειαστεί το κόμμα του ή τους σοσιαλιστές για να μπορέσει να κυβερνήσει. Έτσι, ο αντίκτυπος του κάθε υποψηφίου στην εγχώρια πολιτική σκηνή θα είναι περιορισμένο -αλλά μαζί μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην Ευρώπη.
Ιστορικά, η δυναμική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στηριζόταν στη γαλλογερμανική συνεργασία. Άλλες χώρες ποτέ δεν είχαν τον ίδιο αντίκτυπο. Η Ισπανία δεν μπορεί να αναλάβει αυτό τον ρόλο γιατί είναι πολύ απασχολημένη με τον εαυτό της. Η Ιταλία δεν μπορεί να το κάνει εξαιτίας της εύθραυστης οικονομίας της. Το Ηνωμένο Βασίλειο φεύγει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η πολωνική κυβέρνηση συμπεριφέρεται σαν να έχει ήδη φύγει. Η ηγεσία, αν ποτέ έρθει, θα έρθει από τη Γαλλία ή τη Γερμανία.
Η νέα συμμαχία
Ποια θα ήταν η φύση μιας νέας γαλλογερμανικής συμμαχίας υπέρ της Ευρώπης; Προτεραιότητα και για τις δύο χώρες πρέπει να είναι η επιδιόρθωση της Ευρωζώνης. Τα προβλήματά της παραμένουν άλυτα. Η οικονομική ανάκαμψη είναι πραγματική, αλλά κρύβει την απόκλιση μεταξύ Βορρά και Νότου. Κάποιος πρέπει να κάνει τη σύγκλιση πραγματικότητα και οι μόνοι παίκτες με μια μικρή πιθανότητα επιτυχίας είναι ο επόμενος καγκελάριος και ο επόμενος Γάλλος πρόεδρος.
Η επιδιόρθωση της Ευρωζώνης έχει σημασία για την ίδια αλλά και γιατί η συνεχιζόμενη αδυναμία της υπονομεύει όλες τις άλλες πτυχές της ενοποίησης. Δεν έχει νόημα η συμπλήρωση μιας ανολοκλήρωτης Ευρωζώνης με μια δυσλειτουργική ένωση ασφάλειας.
Η αποτυχία να επιλυθεί η κρίση της Ευρωζώνης ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά λάθη της μεταπολεμικής Ευρώπης -η κληρονομιά της Άνγκελα Μέρκελ, του Νικολά Σαρκοζί, του Φρανσουά Ολάντ και όλων εκείνων που έπαιξαν ρόλο σε αυτή την πολιτική καταστροφή. Είναι μία από τις κύριες αιτίες για την άνοδο του λαϊκισμού. Μας άφησε όλους ευάλωτους σε επιπρόσθετα σοκ. Η αποχώρηση μιας χώρας θα μπορούσε να εξαπολύσει μια χρηματοοικονομική κρίση ασύλληπτων διαστάσεων.
Στην επόμενη γενιά πέφτει το καθήκον να ξεκαθαρίσει το χάος ύστερα από τη δεκαετία που ξοδεύτηκε στην άτεχνη προσπάθεια εξεύρεσης διεξόδου. Το καθήκον δεν είναι διαφορετικό απ’ ό,τι στο παρελθόν. Θα πρέπει να δημιουργήσουν μηχανισμούς για την οικονομική σύγκλιση. Θα πρέπει να δημιουργήσουν μια γνήσια τραπεζική ένωση. Διαφορετικά δεν θα έχουν τέλος οι τραπεζικές κρίσεις. Αυτό, με τη σειρά του, θα απαιτήσει αύξηση της φοροεισπρακτικής ικανότητας και τη δυνατότητα να εκδοθεί κοινό χρέος. Όλα αυτά θα καταστήσουν αναγκαία νέα νομοθεσία, ίσως ακόμα και αλλαγή συνθηκών.
Οι κ. Σουλτς και ο Μακρόν δεν θα πετύχουν θαύματα, αλλά το μέλλον της ενωμένης Ευρώπης θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον είναι έτοιμοι να κάνουν μια αρχή. Και η ταχύτητα του ταξιδιού έχει μικρότερη σημασία από την κατεύθυνση.
