Η 27η Ιουνίου ήταν μια ιστορική ημέρα για την Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν. Έξι χρόνια μετά την αιματηρή επιδρομή των Ισραηλινών κομάντος στο τουρκικό πλοίο “Μαβί Μαρμαρά” που μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα, οι κυβερνήσεις της Άγκυρας και του Τελ Αβίβ ανακοίνωσαν ταυτόχρονα τη συμφωνία για την εξομάλυνση των σχέσεών τους. Την ίδια ημέρα το Κρεμλίνο παρέλαβε την έγγραφη συγγνώμη του Ταγίπ Ερντογάν για την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους στη Συρία, μια επιστολή που άνοιξε τον δρόμο για την εξομάλυνση των σχέσεων και με τη Ρωσία.
Την Τρίτη (28 Ιουνίου) η Μόσχα και η Άγκυρα έδιναν μια μάχη εντυπώσεων για το μέγεθος και την ειλικρίνεια της συγγνώμης Ερντογάν και ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας ενημέρωνε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα τηλεφωνήσει την επόμενη μέρα στον Τούρκο πρόεδρο για να συζητήσουν τα επόμενα βήματα. Το τηλεφώνημα έγινε, αλλά ξεκίνησε με την έκφραση συλλυπητηρίων από τον Πούτιν.
Είχε μεσολαβήσει, το βράδυ της Τρίτης, η τριπλή επίθεση καμικάζι στο διεθνές αεροδρόμιο Ατατούρκ της Κωνσταντινούπολης που στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 40 ανθρώπους και τραυμάτισε πάνω από διακόσιους. Οι τουρκικές αρχές, αλλά και η CIA «φωτογράφισαν» ως δράστες τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους, που δεν είχαν αναλάβει την ευθύνη μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές.
Η τρομοκρατική επίθεση σε μια από τις καλύτερα φρουρούμενες περιοχές της Τουρκίας έδωσε τη χαριστική βολή στον τουρισμό της χώρας και πάγωσε την όποια αισιοδοξία για ανάκαμψη του κλάδου που ζει τη χειρότερη χρονιά των δυο τελευταίων δεκαετιών με τις συνακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις στην ευρύτερη οικονομία.
Το χτύπημα βρήκε την Τουρκία κυριολεκτικά πάνω στη στροφή, καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν αναγκαζόταν υπό την πίεση των εξελίξεων και με τον φόβο της διεθνούς απομόνωσης να αλλάξει την πολιτική του απέναντι σε δυο από τους ισχυρότερους «παίκτες» της περιοχής, τον μεγαλύτερο σύμμαχο των ΗΠΑ (Ισραήλ) και τον ισχυρότερο αντίπαλο των Αμερικανών (Ρωσία).
Η συγγνώμη του Ισραηλινού πρωθυπουργού για το “Μαβί Μαρμαρά” συνοδεύθηκε από οικονομική αποζημίωση για τους εννέα νεκρούς Τούρκους, αλλά και από την κατηγορηματική δήλωση Νετανιάχου ότι παραμένει ο αποκλεισμός της Γάζας, ενώ η τουρκική βοήθεια θα μεταφερθεί στους Παλαιστίνιους μέσω ισραηλινού λιμανιού. Στις διαμαρτυρίες της οργάνωσης ΙΗΗ που είχε διοργανώσει το ταξίδι του “Μαβί Μαρμαρά” ο Ερντογάν απάντησε με το ρητορικό ερώτημα «εσείς ρωτήσατε τον τότε πρωθυπουργό (σ.σ.: δηλαδή τον ίδιο) πριν ξεκινήσετε;». Για την κρίση με τη Ρωσία ο Τούρκος πρόεδρος δεν έθεσε δημόσια παρόμοιο ερώτημα, δηλαδή ποιον ρώτησε το τουρκικό επιτελείο πριν διατάξει την κατάρριψη του ρωσικού βομβαρδιστικού τον περασμένο Νοέμβριο και βάσει ποιου στρατηγικού δόγματος ενήργησε.
Στην πρώτη περίπτωση βρέθηκε απολογούμενο το Ισραήλ απέναντι στην Τουρκία, στη δεύτερη περίπτωση βρέθηκε απολογούμενη η Τουρκία απέναντι στη Ρωσία. Και στις δύο περιπτώσεις ο πραγματισμός και τα αμοιβαία συμφέροντα υπερίσχυσαν οποιασδήποτε ηθικής διάστασης, ιδιαίτερα της ισλαμικής ηθικής διάστασης που επιχείρησε να ενδυθεί η τουρκική εξωτερική πολιτική επί Ερντογάν και οδηγήθηκε στην «πολύτιμη μοναξιά».
H πολύτιμη μοναξιά του Ερντογάν
Τον όρο «πολύτιμη μοναξιά» εισήγαγε στο διπλωματικό λεξιλόγιο της γείτονος τον Αύγουστο του 2013 ο Ιμπραήμ Καλίμ, σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του τότε πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο ακολούθησε στην προεδρία της χώρας το 2014 αναλαμβάνοντας τον ρόλο του εκπροσώπου του. Ο Καλίμ περιέγραφε την απομόνωση της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή ως το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που θέτει ως προτεραιότητα «αρχές και αξίες», όχι την καθημερινή διαχείριση, όπως υπενθύμισε σε πρόσφατο δημοσίευμά της η εφημερίδα “Χουριέτ”, επισημαίνοντας παράλληλα το αδιέξοδο στον οποίο οδήγησαν τη χώρα οι εμμονές του Ερντογάν. Είναι καλό να έχεις αρχές και αξίες για μια συνεπή εξωτερική πολιτική, αλλά δεν μπορείς να κάνεις εξωτερική πολιτική μόνο με αξίες και αρχές, σημείωσε δηκτικά ο αρθρογράφος Μουράτ Γετκίν.
Το 2013 οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι έχαναν την εξουσία στην Αίγυπτο, αλλά αποτελούσαν τον κορμό της εξέγερσης κατά του Μπασάρ Αλ Άσαντ στη Συρία (πριν απορροφηθούν από το παρακλάδι της Αλ Κάιντα και τον ISIS). Οι ξένοι τζιχαντιστές περνούσαν με ευκολία τα τουρκικά σύνορα για να ενταχθούν στο Ισλαμικό Κράτος, η Άγκυρα βρισκόταν τότε σε διάλογο με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), τώρα βρίσκεται σε πόλεμο. Η συριακή κρίση εξελίχθηκε σε καταστροφή: Ο Ομπάμα δεν βομβάρδισε το καθεστώς Άσαντ. Οι τζιχαντιστές επιτέθηκαν στο Κομπάνι και ηττήθηκαν από τους Κούρδους. Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν πλέον στρατιωτικά τους Κούρδους της βόρειας Συρίας, ενώ χρησιμοποιούν τη βάση του Ινζιρλίκ για να επιτίθενται στον ISIS. Η Ρωσία έχει ενισχύσει τη στρατιωτική παρουσία της στη Συρία και στην ανατολική Μεσόγειο, και απαιτεί εγγυήσεις ασφαλείας για να επιστρέψουν οι τουρίστες στην Τουρκία. Η Άγκυρα χρησιμοποίησε το προσφυγικό ως μοχλό πίεσης στη Δύση και τώρα χρησιμοποιείται η Τουρκία από ουκ ολίγους Ευρωπαίους πολιτικούς ως φόβητρο...
Οι εγκέφαλοι της επίθεσης
Ήταν τόσο τόσο καλά οργανωμένη η επίθεση των καμικάζι ώστε να συμπέσει με τις δύο συμφωνίες; Ήταν τόσο καλά πληροφορημένοι οι εγκέφαλοι για να την προγραμματίσουν ανάλογα; Και γιατί άργησε η ανάληψη της ευθύνης; Ήταν η εκδίκηση των τζιχαντιστών για την "προδοσία" του Ερντογάν;
Η επιδρομή στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης δεν θα σταματήσει την επιχείρηση ανάταξης της τουρκικής διπλωματίας, έδειξε όμως πόσο ευάλωτη είναι η Τουρκία. Το σύστημα Ερντογάν απαντά με μεγαλύτερη καταστολή, απειλεί με φυλακή όσους δημοσιογράφους παραβιάσουν το καθεστώς λογοκρισίας. Η αξιωματική αντιπολίτευση, που ζει στη δική της μοναξιά μετά από διαδοχικές εκλογικές ήττες, ζητάει εξηγήσεις για τις σχέσεις των μυστικών υπηρεσιών με τους τζιχαντιστές, και καταγγέλλει ότι ο αρχηγός του ISIS στην Τουρκία είναι πασίγνωστος, αλλά έχει υψηλούς προστάτες.
Ο άλλος πόλεμος κατά της «τρομοκρατίας»
Δυο ημέρες μετά το μακελειό στο διεθνές αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης το φιλοκουρδικό αριστερό Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών (HDP) κατέθεσε πρόταση μομφής εναντίον του υπουργού Εσωτερικών Εφκάν Αλά, ως υπεύθυνο για την κρατική καταστολή στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, που έχει στοιχίσει τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων από το περασμένο φθινόπωρο.
Περισσότεροι από 1,5 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίσθηκαν εξαιτίας των επιχειρήσεων του στρατού και της στρατοχωροφυλακής κατά των Κούρδων ανταρτών στη νοτιοανατολική Τουρκία, σύμφωνα με τα στοιχεία των ΜΚΟ που επικαλέστηκαν οι δυο αντιπρόεδροι της κοινοβουλευτικής ομάδας του HDP, Τσαγλάρ Ντεμιρέλ και Ιντρίς Μπαλουκέν. Οι περιοχές αυτές γίνονται βορά εργολάβων που κάνουν μπίζνες με την κυβέρνηση και το περιβάλλον Ερντογάν, στο πλαίσιο του προγράμματος «ανάπλασης» από τη Διεύθυνση Οικιστικής Ανάπτυξης (ΤΟΚΙ).
Στη νοτιοανατολική Τουρκία γίνονται εγκλήματα πολέμου εναντίον Κούρδων και Αλεβιτών με στόχο την αλλαγή των δημογραφικών χαρακτηριστικών, ανέφεραν στην πρόταση μομφής οι δύο βουλευτές, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι αντί να ακολουθήσει στρατηγικές που θα έβαζαν τέλος στις συγκρούσεις επιδιώκει περαιτέρω κλιμάκωση.
