Στα πρόθυρα γενικευμένης κοινωνικής αναταραχής βρίσκεται για ακόμη μίαφορά τα τελευταία χρόνια το Μεξικό. Η πρόσφατη αιματηρή καταστολή διαδήλωσης εκπαιδευτικών στην πολιτεία της Οαχάκα έδωσε τις τελευταίες μέρες την αφορμή για ένα πανεθνικό κύμα διαμαρτυρίας ενάντια στις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης Νιέτο.
Όλα άρχισαν την Κυριακή 19 Ιουνίου, όταν η αστυνομία άνοιξε πυρ εναντίον οδοφράγματος που είχαν στήσει για οκτώ μέρες Μεξικάνοι δάσκαλοι στην πόλη Νοτσιτλάν. Έντεκα άνθρωποι έπεσαν νεκροί από τα πυρά των αστυνομικών, ενώ οι τραυματίες ξεπέρασαν τους εκατό, σύμφωνα με το νοτιοαμερικανικό δίκτυο Telesur. Μόνο ένας από τους νεκρούς ήταν δάσκαλος. Οι υπόλοιποι ήταν σπουδαστές, γονείς, αγρότες και άλλοι διαδηλωτές που θέλησαν να συμπαρασταθούν στον “αγώνα για την υπεράσπιση της εκπαίδευσης”, όπως αναφέρει το σωματείο CNTE που οργάνωσε την κινητοποίηση.
Οι διαδηλωτές διαμαρτύρονταν κατά της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που προωθεί η δεξιά κυβέρνηση του προέδρου Ενρίκε Πένια Νιέτο, ενώ ζητούσαν την απελευθέρωση των συναδέλφων τους που είχαν συλληφθεί τις προηγούμενες εβδομάδες για τη συνδικαλιστική δράση τους. Σε μια φτωχή, αγροτική πολιτεία όπως η Οαχάκα, όπου οι μαθητές στοιβάζονται συχνά σε τάξεις χωρίς θρανία και πίνακες, ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης πήρε παραδόξως τη μορφή ενός ιδιαίτερα περίπλοκου συστήματος αξιολόγησης των δασκάλων, που πολύ σύντομα έκρινε υπεράριθμους 4.300 εκπαιδευτικούς...
Με τον ίδιο κυνικό τρόπο αντέδρασαν οι αρχές και στη σφαγή των εκπαιδευτικών. Διαψεύδοντας εκατοντάδες μαρτυρίες διαδηλωτών και δημοσιογράφων, ο αστυνομικός διευθυντής της περιοχής, υποστήριξε ότι οι αστυνομικοί που στάλθηκαν να διαλύσουν το οδόφραγμα ήταν άοπλοι. Όταν το αμερικανικό πρακτορείο Ασοσιέιτεντ Πρες και το κινεζικό Σινούα μετέδωσαν βίντεο που τους έδειχναν να πυροβολούν στο ψαχνό, ο Γκαλίντο ανασκεύασε τις δηλώσεις του, ισχυριζόμενος αυτή τη φορά ότι διαδηλωτές και αστυνομικοί δέχτηκαν πυρά από τρίτους. Και κατονόμασε τις... οκτώ “τρομοκρατικές οργανώσεις” που, όπως υποστήριξε, έστησαν την ενέδρα.
Οι αυτόπτες μάρτυρες δίνουν φυσικά μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι δυνάμεις της Αστυνομίας πλησίασαν το οδόφραγμα και άρχισαν να ρίχνουν δακρυγόνα. Μετά την πρώτη επίθεση, οι διαδηλωτές ζήτησαν τη συμπαράσταση των κατοίκων της πόλης του Νοτσιτλάν, με αποτέλεσμα περίπου 5.000 άτομα να συγκεντρωθούν πολύ σύντομα πίσω από το οδόφραγμα. Τότε έφτασαν οι ενισχύσεις. Και δεν ήταν συνηθισμένοι αστυνομικοί, αλλά τα ειδικά στρατιωτικοποιημένα σώματα που έχουν συγκροτηθεί για την καταπολέμηση του εμπορίου ναρκωτικών.
Μέχρι και ελικόπτερα χρησιμοποιήθηκαν, σε μια επιχείρηση με καθαρά πολεμικά χαρακτηριστικά. “Τα ελικόπτερα πετούσαν πολύ χαμηλά. Ακόμη και ενώ υποχωρούσαμε, άρχισαν να μας ρίχνουν... πυροβολούσαν με αυτόματα εναντίον του πλήθους” δηλώνει ο δάσκαλος Σαντιάγκο Μπαουτίστα στην εφημερίδα “Regeneracion”.
Το έδαφος για όλη αυτή τη φρίκη είχε προετοιμάσει από τον Μάρτιο, το κογκρέσο του Μεξικού, υπερψηφίζοντας ακόμη μια συνταγματική μεταρρύθμιση που έδινε στον πρόεδρο της χώρας σημαντικές υπερεξουσίες, όπως η επιβολή κατάστασης έκτακτης ανάγκης και η αναστολή δημοκρατικών δικαιωμάτων σε περίπτωση όχι μόνο “διαταραχής της δημόσιας τάξης” αλλά και οτιδήποτε άλλου που θα μπορούσε “να θέσει σε κίνδυνο ή να προκαλέσει συγκρούσεις στην κοινωνία”.
Η σφαγή των διαδηλωτών στην Οαχάκα αποτέλεσε, όπως ήταν επόμενο, τη θρυαλλίδα για μια καταιγίδα αντιδράσεων τις επόμενες μέρες. Πρώτα από όλα, ήρθε η παραίτηση δύο υπουργών της τοπικής κυβέρνησης, που θέλησαν έτσι να εκφράσουν έτσι την αγανάκτησή τους για “τις αυταρχικές ενέργειες που καταπιέζουν και σκοτώνουν τον λαό της Οαχάκα, ο οποίος υπερασπίζεται τα δικαιώματά τους”, όπως επίσης και για “την άρνηση της κυβέρνησης απέναντι ακόμη και στην πιθανότητα του διαλόγου”.
Ακολούθησε ένα πραγματικό ντόμινο απεργιακών κινητοποιήσεων. Γιατροί και νοσηλευτές της ένωσης Yo Soy Medico (Είμαι γιατρός) κατέβηκαν σε απεργία σε 17 από τις 32 πολιτείες του Μεξικού χαρακτηρίζοντας τις κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της Υγείας ως “έναν αηδιαστικό τρόπο ιδιωτικοποίησης της Υγείας στο Μεξικό”.
Στην ίδια στην Οαχάκα, οι κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών συνεχίζονταν με καταλήψεις κρατικών υπηρεσιών και κλείσιμο δρόμων με νέα οδοφράγματα. Τις επόμενες μέρες, οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν και στις γειτονικές πολιτείες του μεξικανικού Νότου, τις φτωχότερες δηλαδή Περιφέρειες της χώρας, το Γκερέρο, την Τσιάπας και το Ταμπάσκο, ενώ το κίνημα διαμαρτυρίας έφτασε και στην πρωτεύουσα, με την κατάληψη πολλών σχολών του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Πόλης του Μεξικού από ενώσεις φοιτητών.
Μηνύματα συμπαράστασης στους απεργούς άρχισαν να φτάνουν από παντού. Το Εθνικό Κογκρέσο των Ιθαγενών (CNJ) όσο και ο Ζαπατιστικός Εθνοαπελευθερωτικός Στρατός (EZLN) καταδίκασαν σε κοινή ανακοίνωσή τους “τη δειλή επίθεση της Αστυνομίας”, διαβεβαιώνοντας τους απεργούς ότι δεν είναι μόνοι τους.
“Καλούμε τον λαό και την κοινωνία των πολιτών να συμπαρασταθούν στους δασκάλους που αντιστέκονται. Τους καλούμε να αναγνωρίσουν τον εαυτό μας σε αυτούς” τόνισαν, σημειώνοντας ότι “Η βία που χρησιμοποιείται για να τους στερήσει βασικά δικαιώματα, με στόχο την ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης, αποτελεί αντανάκλαση της ίδιας βίας που χρησιμοποιείται σήμερα ενάντια στους ανθρώπους τής υπαίθρου και των πόλεων”.
Και όλα αυτά ενδέχεται να αποτελούν μόνο την αρχή. Τα τελευταία δύο χρόνια το Μεξικό συγκλονίζεται από γενικευμένη κοινωνική αναταραχή αλλά και μια έκρηξη βίας που συνδέεται με τα καρτέλ των ναρκωτικών που διαπλέκονται στενά με τις ανώτερες βαθμίδες της εξουσίας. Τον Σεπτέμβριο του 2014, η “εξαφάνιση” 43 φοιτητών και η κυβερνητική προσπάθεια συγκάλυψης της υπόθεσης προκάλεσαν διαδηλώσεις εκατοντάδων χιλιάδων σε κάθε γωνιά της χώρας. Κάτι στο οποίο ίσως οδηγήσει και η πρόσφατη σφαγή των εκπαιδευτικών.
