Οι τεράστιες διαφορές και αποκλίσεις που κυριαρχούν στη βρετανική κοινωνία, εθνολογικού και ταξικού χαρακτήρα, αναδείχθηκαν στο βρετανικό δημοψήφισμα της Πέμπτης, σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα και τις πρώτες αναλύσεις που δημοσιεύτηκαν από ειδικούς εκλογολόγους. Η σχέση πολιτών και πολιτικών και, φυσικά, και η άποψη των ψηφοφόρων για την Ε.Ε. καταγράφηκαν.
Παράλληλα, όμως, οι διαφορές των οπαδών του Brexit από εκείνους του Bremain δεν καταγράφηκαν με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο και έτσι οι πολιτικοί επιστήμονες της Μεγάλης Βρετανίας εστιάζουν ήδη σε φαινόμενα εθνικού διχασμού που μπορεί να παρατηρηθούν στο πλαίσιο των... μετασεισμικών δονήσεων το πρώτο διάστημα μετά το δημοψήφισμα.
Το βέβαιο είναι πως ο ευρωσκεπτικισμός, που είχε εξελιχθεί πλέον σε βρετανική παράδοση, εκδηλώθηκε με τον πλέον αδιαμφισβήτητο τρόπο αποδεικνύοντας πως οι δεκαετίες από το 1960 άφησαν αναλλοίωτες τις επιφυλάξεις της Γηραιάς Αλβιώνας απέναντι στο «νέο» εγχείρημα της τότε ΕΟΚ. Σύμφωνα με τα όσα μπορεί να συμπεράνει κανείς από τις πρώτες αντιδράσεις που εκφράστηκαν δημόσια, μάλλον αποτελεί κοινό τόπο η παραδοχή πως οι ψηφοφόροι πράγματι απάντησαν, σαν έτοιμοι από καιρό, στο ερώτημα αυτό καθεαυτό που τέθηκε και η ψήφος τους δεν ήταν μια απάντηση στην ασκούμενη κυβερνητική πολιτική.
Αντίθετα ο βρετανικός ευρωσκεπτικισμός έχει βαθιές ρίζες τόσο στην πρόσφατη ιστορία της πορείας της Μεγάλης Βρετανίας μέσα στην Ε.Ε. όσο και σε μια αντισυστημική αντίδραση που βρισκόταν επί δεκαετίες σε ύπνωση. Το επιχείρημα ότι οι ψηφοφόροι δεν εκφράστηκαν υπέρ ή κατά του Κάμερον καταδεικνύει και το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό ψηφοφόρων των Εργατικών φέρονται να έχουν ψηφίσει υπέρ της παραμονής -κάτι που υποστήριζε ο συντηρητικός Βρετανός πρωθυπουργός. Αντίθετα οι ψηφοφόροι των Συντηρητικών ακολούθησαν τον, επίσης συντηρητικό, ηγέτη του Brexit Μπόρις Τζόνσον και όχι τον επίσημο αρχηγό του κόμματός τους.
Επιπλέον αναλυτές που παρακολουθούν χρόνια τη δημόσια ζωή στη Βρετανία υποστηρίζουν πως οι ψηφοφόροι, είτε ψήφισαν υπέρ της παραμονής στην Ε.Ε. είτε κατά αυτής, τελικά ψήφισαν «υπέρ της Βρετανίας». Δηλαδή το καθοριστικό στοιχείο στην κρίση τους αποτέλεσε το μέλλον της χώρας τους και όχι το μέλλον της Ευρώπης. Ως προς αυτό φαίνεται, ωστόσο, ότι οι νεότερες ηλικίες βλέπουν το μέλλον της Μεγάλης Βρετανίας μέσα από το ευρωπαϊκό πρίσμα, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες ο ευρωσκεπτικισμός κυριαρχεί.
Χαρακτηριστικό είναι ότι από πολλούς οπαδούς της παραμονής της χώρας στην Ε.Ε., κυρίως σε επίπεδο αναλύσεων από πλευράς ανθρώπων με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, σημειώθηκε πως η Ε.Ε. θα πρέπει να αλλάξει, ιδίως αν επικρατήσει το Bremain. Υπήρξε η παραδοχή δε πως τα προβλήματα της Ευρώπης θα παρέμεναν ακόμα και αν έχουμε ένα αποτέλεσμα υπέρ της παραμονής. Μάλιστα δεν είναι τυχαίο πως η ίδια σχολή ανάλυσης επισήμαινε πως όσο μεγαλύτερο θα ήταν το ποσοστό του Brexit τόσο μεγαλύτερη θα ήταν και η αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος σε άλλες χώρες.
Εξάλλου δεν θα πρέπει να παραβλέπεται ότι το επόμενο διάστημα ξεκινάει ένα σερί εκλογικών αναμετρήσεων σε βάθος διετίας. Ο πιο αδύναμος κρίκος αυτής της αλυσίδας δεν είναι άλλος από τη Γαλλία, όπου εκφράζονται ισχυροί φόβοι πως το Brexit θα δώσει τέτοια ώθηση στη Μαρίν Λεπέν, που θα μπορεί ακόμα και να εκλεγεί πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Σε ό,τι αφορά στο εσωτερικό της Μεγάλης Βρετανίας, η κρίση που ξεκίνησε στους Συντηριτικούς πιθανότατα θα επηρεάσει ολόκληρη την πολιτική σκηνή της χώρας. Δεν αποκλείεται σύντομα να δούμε μετατόπιση του κέντρου βάρους ακόμα περισσότερο προς τα δεξιά, αγγίζοντας ακόμα και την ευαίσθητη περιοχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Από μια πρώτη ανάγνωση της γεωγραφικής κατανομής της ψήφου φαίνεται πως Αγγλία και Ουαλλία στήριξαν την έξοδο από την Ε.Ε. και οι Σκωτία, Βόρεια Ιρλανδία και Γιβραλτάρ την παραμονή. Συγκεκριμένα η Αγγλία τάχθηκε υπέρ του Brexit στο 53,4% των ψηφοφόρων και η Ουαλλία στο 52,5%. Αντίθετα Bremain ψήφισαν στη Σκωτία το 62%, στη Βόρεια Ιρλανδία στο 55,7% και στο Γιβραλτάρ 95%.
Οι φτωχοί ψήφισαν Brexit
Αν επικεντρωθεί κανείς στην Αγγλία, παρατηρεί το πώς οι τεράστιες ταξικές διαφορές αποτυπώθηκαν στο δημοψήφισμα. Κι αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή οι φτωχότερες περιοχές της επικράτειας στήριξαν το Brexit, ενώ οι πιο αναβαθμισμένες το Bremain. Με άλλα λόγια ο αγγλικός Βορράς και πολλές από τις αγροτικές περιοχές γύρισαν την πλάτη στον πρωθυπουργό Ντέιβιντ Κάμερον, ενώ εκτιμάται πως το πέρασμα των μεταναστευτικών ροών σε κάποιες από αυτές τις περιοχές ενίσχυσε τον ευρωσκεπτικισμό.
Βέβαια στο Λονδίνο τα αποτελέσματα ήρθαν ακριβώς ανάποδα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό του Σίτι, όπου βρίσκεται και η έδρα ισχυρών οικονομικών κέντρων, από τράπεζες μέχρι πολυεθνικές. Επ' αυτού ο "Independent" έγραψε πως τα αποτελέσματα "δείχνουν το χάσμα ανάμεσα στις φιλελεύθερες τάξεις των πόλεων και τις εργατικές τάξεις στο ζήτημα της μετανάστευσης, ανάμεσα σ' αυτούς που τα βγάζουν καλά πέρα με την παγκοσμιοποίηση και τους παρατημένους στην τύχη τους που δεν βλέπουν οφέλη απ' αυτή ούτε σε όρους απασχόλησης ούτε σε όρους μισθών".
Σκωτία και Β. Ιρλανδία
Τα πρώτα προβλήματα εμφανίστηκαν στο στρατόπεδο όσων υποστήριξαν με θέρμη την παραμονή. Στη Σκωτία, μόλις πριν από δύο χρόνια, τον Σεπτέμβριο του 2014 είχε διεξαχθεί δημοψήφισμα για την απόσχιση ή όχι από τη Μεγάλη Βρετανία, όπου επικράτησε η άποψη της παραμονής, κυρίως λόγω της συμμετοχής της Ε.Ε. Ως εκ τούτου δεν προκαλεί εντύπωση το γεγονός πως η πρωθυπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διενέργειας ενός δεύτερου δημοψηφίσματος με το ερώτημα της απόσχισης και με ορίζοντα την είσοδο της «ανεξάρτητης» πλέον χώρας στην οικογένεια της Ε.Ε.
Στη Βόρεια Ιρλανδία το Σιν Φέιν, κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, άνοιξε τη συζήτηση ενός δημοψηφίσματος που δεν θα επιτρέπει σύνορα με την Ιρλανδία. Επίσης ένα μεγάλο ζήτημα προκύπτει με το Γιβραλτάρ, το οποίο εκφράστηκε υπέρ της παραμονής στο συντριπτικό ποσοστό του 95%. Το Γιβραλτάρ αποτελεί το αγκάθι της Βρετανίας στο μαλακό υπογάστριο της Ισπανίας και γι’ αυτό οι σχέσεις των Βρετανών εκεί είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την Ε.Ε.
Μεσα σε αυτό το κλίμα ξεκίνησε στο διαδίκτυο εκστρατεία συγκέντρωσης υπογραφών για να κηρύξει το Λονδίνο την... ανεξαρτησία και να παραμείνει στην Ε.Ε. (περισσότερες από 40.000 υπογραφές μόνο την Παρασκευή). Από την πλευρά του ο δήμαρχος Σαντίκ Καν είπε ότι το Λονδίνο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμμετάσχει στη διαδικασία των επαναδιαπραγματεύσεων με την Ε.Ε. όπως... η Σκωτία και η Βόρεια Ιρλανδία.
