Του Στρατή Αγγελή
«Το συνολικό χρέος των νοικοκυριών της Αμερικής ξεπέρασε τα 12 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ τα κόκκινα δάνεια ανέρχονται σε 436 δισεκατομμύρια δολάρια»... Με αυτή τη διαπίστωση ξεκίνησε ο Τζον Όλιβερ τη σατιρική εκπομπή του «Last Week Tonight» στο κανάλι HBO, αλλά δεν έσπαγε καθόλου πλάκα.
Σε μια ασυνήθιστη για τα αμερικανικά δεδομένα εκπομπή, ο δημοφιλής παρουσιαστής βομβάρδισε τους τηλεθεατές του με οικονομικά στοιχεία και παραδείγματα για την απληστία των κερδοσκοπικών κεφαλαίων, ιδιαίτερα για τη δράση των «αρπακτικών», που αγοράζουν πάμφθηνα χρέος (πραγματικό ή διαγραμμένο) και ποντάρουν ότι θα βγάλουν πολλαπλάσια τρομοκρατώντας και εκβιάζοντας τους οφειλέτες.
Με βίντεο από κρυφή κάμερα που είχε καταγράψει τις κυνικές, ενίοτε κωμικοτραγικές δηλώσεις των «κορακιών», αλλά και με μαρτυρίες σοκαρισμένων πολιτών, ο Τζον Όλιβερ παρουσίασε το δικό του κατηγορώ όχι μόνο για τους αδίστακτους κερδοσκόπους αλλά και για την απουσία ελέγχου στον κλάδο. Υποστήριξε ότι σε αρκετές αμερικανικές πολιτείες είναι πανεύκολο για έναν ιδιώτη να δημιουργήσει μια εταιρεία, να προσεγγίσει τράπεζες και άλλους φορείς, να αγοράσει λίστες με χρέη ιδιωτών πολύ φτηνά και να απαιτήσει την πληρωμή τους μέσω εισπρακτικής εταιρείας, την οποία έχει συστήσει ο ίδιος ή θα της αναθέσει τη δουλειά. Ακόμη κι όταν πολλοί από τους οφειλέτες είναι χρεοκοπημένοι ή ορισμένοι είναι... νεκροί.
Ζόμπι και κοράκια
Πρόκειται γι' αυτό που αποκαλείται «χρέος - ζόμπι», δηλαδή οφειλές τις οποίες θεωρείς τελειωμένες, αλλά εξακολουθούν να σε κυνηγούν, είπε χαρακτηριστικά ένας παράγοντας της αγοράς. Σε ορισμένες πολιτείες (Τενεσί, Αρκάνσας, Αριζόνα, Γουαϊόμινγκ) η ασάφεια και τα παράθυρα στη νομοθεσία έχουν βάλει χιλιάδες ανθρώπους σε δικαστικές περιπέτειες. Πέρυσι, 280.000 Αμερικανοί πολίτες προσέφυγαν στην ομοσπονδιακή υπηρεσία για την Προστασία του Καταναλωτή για να καταγγείλουν τις πιέσεις που δέχονταν από εισπρακτικές εταιρείες.
Στην εκπομπή παρουσιάστηκαν ηχητικά ντοκουμέντα από τηλεφωνήματα υπαλλήλων εισπρακτικών εταιρειών. «Σας τηλεφωνούμε για το χρέος που έχετε» στην τάδε τράπεζα, ξεκινά ο υπάλληλος, μόνο που δεν πρόκειται για υπάλληλο της συγκεκριμένης τράπεζας, αλλά μιας εισπρακτικής εταιρείας, που απαιτεί φορτικά την εξόφληση. «Αν δεν πληρώσεις, θα έρθω στο σπίτι σου και θα χτυπώ την πόρτα μέχρι να ξυπνήσει όλη η γ... η γειτονιά» απειλεί ο ένας. «Είσαι άντρας ή θα συνεχίσεις να κρύβεσαι σαν ποντίκι πίσω από το τηλέφωνο;» λέει κάποιος άλλος κι ένας τρίτος το... τερματίζει, προτρέποντας τον οφειλέτη να πέσει στις γραμμές του τρένου.
Περισσότεροι από 160 εκατομμύρια Αμερικανοί είναι κάτοχοι πιστωτικών καρτών, ενώ υπολογίζεται ότι κάθε οικογένεια χρωστά σε κάρτες 15.000 δολάρια κατά μέσο όρο. Η αρχική οφειλή από ένα δάνειο για την κάλυψη, π.χ., ιατρικών εξόδων ή από μια πιστωτική κάρτα στην οποία φορτώθηκε η αγορά αυτοκινήτου, μια εγγραφή στο γυμναστήριο κ.λπ. πριν από μερικά χρόνια, πουλήθηκε σε άλλη τράπεζα κι από εκεί μεταβιβάστηκε σε άλλη εταιρεία, και από εκεί σε άλλη, κάθε φορά με μικρότερο κόστος. Αυτού του είδους τα... κατακόκκινα δάνεια δεν πωλούνται χωριστά, αλλά ομαδικά, κατά χιλιάδες. Το αποτέλεσμα; Μια οφειλή μερικών χιλιάδων δολαρίων έχει μεταπωληθεί ξανά και ξανά, κάθε φορά για λιγότερα χρήματα και καταλήγει για μερικά σεντς στο δολάριο, αλλά το αρχικό κεφάλαιο είναι απαιτητό στο σύνολό του.
Έτσι μπορεί, π.χ., μια τράπεζα να εγγράψει στις ζημιές της ή να μεταπωλήσει ένα κόκκινο δάνειο ύψους 1.000 δολαρίων σε κάποιο άλλο πιστωτικό ίδρυμα για... 100 δολάρια και εκείνο με τη σειρά του να το πουλήσει για 50 δολάρια. Το χρέος του οφειλέτη παραμένει ίδιο, ενώ η πιστωτική φούσκα μεγαλώνει από μεταβίβαση σε μεταβίβαση. Η λίστα των δανειοληπτών ίσως περιέχει λάθη, αλλά προβλέπεται και αυτό στη σχετική συμφωνία ως μέρος του ρίσκου.
Ψαρεύοντας... χρέος
«Η αγορά χρέους είναι μια ζοφερή επιχείρηση που χρειάζεται επειγόντως περισσότερη εποπτεία. Ο κάθε ηλίθιος μπορεί να μπει σ' αυτήν και μπορώ να σας το αποδείξω γιατί εγώ είμαι ηλίθιος και ξεκίνησα μια τέτοια επιχείρηση πολύ εύκολα» είπε ο παρουσιαστής Τζον Όλιβερ. Και για του λόγου το αληθές περιέγραψε μπροστά στην κάμερα πώς δημιούργησε από το μηδέν μια εταιρεία για να κάνει αυτή τη δουλειά, στην πολιτεία του Μισισιπή, τον περασμένο Απρίλιο. Την ονόμασε Central Asset Recovery Professionals, κάνοντας λογοπαίγνιο με το αρκτικόλεξο CARP (σ.σ.: κυπρίνος), «ένα ψάρι που ζει στη λάσπη του βυθού» όπως εξήγησε στους τηλεθεατές. Να σημειωθεί ότι ο Τζον Όλιβερ είναι Άγγλος, κωμικός ηθοποιός.
Ο Όλιβερ ανέλαβε λοιπόν πρόεδρος του Δ.Σ., ξόδεψε 50 δολάρια για να φτιάξει ηλεκτρονική διεύθυνση με εταιρικό προφίλ και άρχισε να... ψαρεύει πελάτες στο Διαδίκτυο. Η ευκαιρία δεν άργησε να φανεί: του προσφέρθηκε ένα χρέος ύψους σχεδόν 15 εκατομμυρίων δολαρίων από τα ιατρικά έξοδα 9.000 χρεοκοπημένων Τεξανών για λιγότερο από μισό σεντ στο δολάριο, δηλαδή περίπου 60.000 δολάρια. Η άλλη εταιρεία συμφώνησε να στείλει στην CARP τα προσωπικά στοιχεία των οφειλετών, δηλαδή όνομα, αριθμό κοινωνικής ασφάλισης και τηλέφωνο. Όπως και έγινε.
Σωτηρία για τους οφειλέτες από τηλεοράσεως
Η εκπομπή του Τζον Όλιβερ κατέβαλε 60.000 δολάρια και αγόρασε χρέος συνολικού ύψους 14.922.261,76 δολαρίων. Ήταν πλέον σε θέση να αρχίσει να τηλεφωνεί στα θύματα, να απαιτεί την πληρωμή των οφειλών ποντάροντας στον αιφνιδιασμό ή στην άγνοιά τους και στον φόβο για δικαστικές περιπέτειες. "Θα μπορούσαμε να φέρουμε τα πάνω κάτω στη ζωή αυτών των ανθρώπων για χρέη που δεν όφειλαν πλέον, αλλά δεν το κάναμε", είπε ο παρουσιαστής. Και ανακοίνωσε ότι ως πρόεδρος της CARP αποφάσισε να διαγράψει όλο το χρέος των 9.000 ανθρώπων, όχι μόνο γιατί έτσι είναι το σωστό, αλλά και για να... σπάσει το ρεκόρ της τηλεπερσόνας Όπρα Γουίνφρεϊ, η οποία είχε μοιράσει 8 εκατομμύρια δολάρια στο κοινό της μέσα στο στούντιο το 2004.
Πέρα από τη σαφέστατη ειρωνεία που είχε αυτή η δήλωση, ο Τζον Όλιβερ ανακοίνωσε ότι η διαγραφή των χρεών θα γίνει με την μεταβίβαση του χαρτοφυλακίου της CARP στη RIP Medical Debt, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που βοηθά τους πολίτες να σβήνουν χρέη από ιατρική περίθαλψη και νοσήλια. Σύμφωνα με τα στοιχεία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών, στο τέλος του 2014 περισσότεροι από 40 εκατομμύρια Αμερικανοί είχαν εκπρόθεσμες δανειακές οφειλές άνω των τριών μηνών για την κάλυψη ιατρικών δαπανών.
