- Τι σημαίνουν οι ισχυρισμοί ενός στρατηγού του ΝΑΤΟ (Frederick "Ben" Hodges, αρχηγός των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη) πως «η επιθετικότητα της Ρωσίας στην Ουκρανία και η επέμβασή της στη Συρία έχουν απειλήσει την ασφάλεια της Ευρώπης»;
- Τι δείχνει η απόφαση του ΝΑΤΟ να «εξαπολύσει» ταυτόχρονα τρία μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια στην Ανατολική Ευρώπη (Anakonda 2016 στην Πολωνία στις 7-17 Ιουνίου, Baltops 2016 στη Βαλτική Θάλασσα στις 3-26 Ιουνίου, Saber Strike σε Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία στις 27 Μαΐου-22 Ιουνίου) μόλις μερικές δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από τα ρωσικά σύνορα;
- Τι υπαινίσσεται η γνωστή και μη εξαιρετέα Βικτόρια Νούλαντ, η βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, υπεύθυνη για την Ευρώπη και την Ευρασία (ήταν η κυρία που «έστειλε» την Ε.Ε. να πάει να γαμ... από την πλατεία Μαϊντάν του Κιέβου...) όταν λέει ότι «το ΝΑΤΟ ενισχύει τη θέση του στην Ανατολική Ευρώπη προκειμένου να μειώσει την τρωτότητα φίλων και συμμάχων που αντιμετωπίζουν τη ρωσική πίεση»;
- Τι θέλει να πει ο πρόεδρος Πλέβνιελεφ (της Βουλγαρίας), διατεινόμενος από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πως η Ρωσία έχει βάλει στόχο να «αποσταθεροποιήσει την Ε.Ε.» και πως η ουκρανική κρίση σηματοδοτεί την αρχή μιας περιόδου «ψυχρής ειρήνης»;
- Γιατί ο γενικός γραμματέας του NATO Γενς Στόλτενμπεργκ επιμένει ότι η Συμμαχία αντιμετωπίζει μια «δύσκολη κατάσταση ασφαλείας» και καλεί τους συμμάχους να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους όσον αφορά στην αύξηση των αμυντικών δαπανών τους;
- Τι συμπέρασμα βγάζει κανείς από τις ασκήσεις επί χάρτου αμερικανικών think tanks (Rand Corp.) που "συμβουλεύουν" το Πεντάγωνο πως «αν η Ρωσία αρχίσει έναν πόλεμο στις χώρες της Βαλτικής, το ΝΑΤΟ θα τον χάσει γρήγορα»;
- Πόσες φορές στο παρελθόν έχει «τύχει» δύο αμερικανικά αεροπλανοφόρα να πλέουν στη Μεσόγειο το ένα δίπλα στο άλλο (USS Harry S. Truman και USS Dwight D. Eisenhower) και το Πεντάγωνο να μιλά για «υποστήριξη των συμφερόντων εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ στην Ευρώπη»;
- Γιατί η επικείμενη ΝΑΤΟϊκή σύνοδος κορυφής στις 8-9 Ιουλίου στη Βαρσοβία, που, κατά τα λεγόμενα του Στόλτενμπεργκ, "θα χαράξει την πορεία προσαρμογής στο νέο περιβάλλον ασφαλείας ώστε να το ΝΑΤΟ να είναι έτοιμο να υπερασπιστεί όλους τους Συμμάχους του εναντίον οποιασδήποτε απειλής από οποιαδήποτε κατεύθυνση", θεωρείται το επόμενο "μεγάλο γεγονός" του συμμαχικού "ημερολογίου";
Φοβικά σύνδρομα
Η Δύση δεν έπαψε ποτέ να αντιμετωπίζει φοβικά τη Ρωσία. Καχυποψία και αμφιθυμία, ακόμα και επί εποχής Γιέλτσιν, ήταν τα χαρακτηριστικά μιας δύσκολης σχέσης. Πιθανότατα ισχύει και το αντίστροφο. Οι ρωσικές ηγεσίες δεν εμπιστεύτηκαν ποτέ τη Δύση και τις καλές προθέσεις της, τις διακηρύξεις της για ένα κοινό μέλλον, για το ιδεώδες της ειλικρινούς αμοιβαίας συνεργασίας. Η απόφαση του Πούτιν να ορθώσει ανάχωμα στην επέκταση της δυτικής επιρροής στην Ουκρανία -η οποία προορίζονταν το 2008 να γίνει μέλος της Συμμαχίας- και μετέπειτα η ρωσική στρατιωτική επέμβαση στη Συρία διευκόλυναν το ΝΑΤΟ να δημιουργήσει τη νέα αφήγησή του για τις ρωσικές προθέσεις: Η Ρωσία εμφανίζεται πλέον να απειλεί τα νεόκοπα μέλη τής Συμμαχίας στα ανατολικά (Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, βαλτικές δημοκρατίες κ.λπ.). Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο προηγούμενες ενέργειες της Ρωσίας δικαιολογούν τέτοιας έντασης και έκτασης αντιδράσεις.
Υπάρχουν δύο βασικά δεδομένα που εξηγούν σε γενικές γραμμές τα στρατιωτικοπολιτικά "πεπραγμένα" της Ρωσίας στο ευρωπαϊκό «τερέν», μετά τη γερμανική επανένωση το 1990 και τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991, τα κομβικά γεγονότα που σηματοδότησαν το τέλος της ψυχροπολεμικής περιόδου.
Το πρώτο και σημαντικότερο είναι ότι το ΝΑΤΟ συνέχισε να υφίσταται και μετά την κατάρρευση του Συμφώνου Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας, του Συμφώνου της Βαρσοβίας επί το συντομότερο, του αντίπαλου συνασπισμού. Η Βορειοατλαντική Συμμαχία έμεινε αλώβητη από τις κοσμογονικές ανακατατάξεις τής δραματικής περιόδου 1989-1991. Όχι μόνον διατήρησε τη δομή της- παρ' ότι τυπικά, και σε μεγάλο μέρος και ουσιαστικά, είχαν εκλείψει οι λόγοι ύπαρξής της-, αλλά αντιθέτως ενισχύθηκε και γιγαντώθηκε. Επέκτεινε τα γεωγραφικά όριά της υποδεχόμενη στους κόλπους της χώρες που μέχρι πρότινος «υπάγονταν» στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας ή ήταν πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Η στρατηγική τής προς Ανατολάς ΝΑΤΟϊκής επέκτασης που ακολούθησε η Δύση μετά τον Ψυχρό Πόλεμο έφερε τη Συμμαχία προ των πυλών της Ρωσίας, διαμορφώνοντας ένα ετεροβαρές ισοζύγιο ισχύος, ενώ υποτίθεται είχαν εκλείψει οι γενεσιουργές αιτίες των στρατιωτικοπολιτικών ανταγωνισμών στην Ευρώπη.
Μονομερώς
Το χειρότερο είναι ότι, μονομερώς και έξω από το πλαίσιο των ομόφωνων αποφάσεων του ΟΗΕ, το ΝΑΤΟ επέκτεινε τη στρατιωτική εντολή του πέραν του "χώρου ευθύνης" του, εμπλεκόμενο σε πολεμικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια, στη Γιουγκοσλαβία, τη Βοσνία, στο Κόσοβο, παρέχοντας υποστήριξη στους τυχοδιωκτικούς πολέμους του υιού Μπους στη Μέση Ανατολή, βομβαρδίζοντας τη Λιβύη του Καντάφι το 2011. Περιοχές του κόσμου συνδεδεμένες με τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Ρωσίας βρέθηκαν στο επίκεντρο των ΝΑΤΟϊκών σχεδιασμών. Η ειρωνεία είναι ότι, ενώ καθ' όλη τη διάρκεια της ψυχροπολεμικής περιόδου το ΝΑΤΟ δεν είχε αναλάβει ποτέ στρατιωτική - πολεμική δράση και τα μαχητικά και τα πλοία του βομβάρδιζαν μόνον εικονικούς στόχους, μετά τη σοβιετική "αναδίπλωση" και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, οι ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις ενεπλάκησαν ενεργά σε ένοπλες συγκρούσεις.
Ο δεύτερος λόγος που εξηγεί τις ρωσικές ενέργειες έχει να κάνει με την πεποίθηση της ρωσικής ηγεσίας ότι η Δύση δεν κράτησε τις υποσχέσεις που έδωσε μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ και κυρίως την πιο σημαντική εξ αυτών: να μην επεκταθεί στρατιωτικά προς Ανατολάς. Μιλώντας πριν από δύο χρόνια στο ρωσικό Κοινοβούλιο, λίγο μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ήταν σαφής: Η Ρωσία, είπε, έχει ταπεινωθεί από τις πολλές υποσχέσεις της Δύσης που δεν τηρήθηκαν, συμπεριλαμβανομένης και εκείνης να μην επεκτείνει το ΝΑΤΟ πέραν των συνόρων της ενωμένης Γερμανίας.
Όμως, για το ΝΑΤΟ τέτοια υπόσχεση δεν δόθηκε ποτέ. Κυνισμός ή υπερασπιστική τακτική; Οι πολιτικοί προϊστάμενοι της Συμμαχίας ισχυρίζονται πάντως πως "αμέτρητα αρχεία και άλλο υλικό που έχει καταστεί διαθέσιμο στους ιστορικούς ερευνητές αλλά και συνεντεύξεις και αυτοβιογραφίες των πολιτικών ηγετών που βρίσκονταν στην εξουσία στη διάρκεια των κρίσιμων γεγονότων μεταξύ της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου -τον Νοέμβριο του 1989- και της σοβιετικής συγκατάθεσης σε μια ενωμένη Γερμανία - μέλος του ΝΑΤΟ, τον Ιούλιο του 1990 δεν αλλάζουν το θεμελιώδες συμπέρασμα: Ποτέ δεν υπήρξε πολιτική ή νομικά δεσμευτική υποχρέωση της Δύσης να μην επεκτείνει το ΝΑΤΟ πέρα από τα σύνορα της επανενωθείσας Γερμανίας"...
Νέες διαιρέσεις
Μπορεί να μην είναι διακηρυγμένη επιδίωξη είναι πάντως προφανής πρόθεση: με ρητορική και διπλωματική ποδηγέτηση, η Ουάσιγκτον βάζει τον θεμέλιο λίθο του νέου τείχους διαιρέσεων στην Ευρώπη. Για τις γενιές του '70 και του '80 που αγωνίστηκαν για τον πυρηνικό αφοπλισμό, κατά των "Πέρσινγκ" και "Κρουζ", που διαδήλωναν μαχητικά έξω από τις αμερικανικές βάσεις στην Δυτική Γερμανία, τη Βρετανία, την Ιταλία, που έζησαν με τον φόβο μιας πυρηνικής σύγκρουσης, το νέο ψυχροπολεμικό σκηνικό δεν μπορεί παρά να ανασύρει στη συλλογική μνήμη πικρές αναμνήσεις.
Η στρατηγική του Πούτιν να αναβιώσει τη ρωσική ισχύ, να σταματήσει τη συρρίκνωση της ρωσικής επιρροής στον κόσμο (σ' αυτό εντάσσεται και η επέμβασή του στη Συρία στο πλευρό του Άσαντ), να ενισχύσει τους οικονομικούς και άλλους δεσμούς με την ανερχόμενη νέα παγκόσμια δύναμη, την Κίνα, να υπερασπιστεί τον ζωτικό στρατηγικό χώρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, να καταστήσει τη Ρωσία παγκόσμιο ενεργειακό παράγοντα, να προσδώσει κύρος και σθένος στην εξωτερική πολιτική της φαντάζουν στα μάτια των νεοσυντηρητικών της Ουάσιγκτον σαν μια απόπειρα να αμφισβητηθεί ή να ακυρωθεί η σοβιετική «ήττα» στον Ψυχρό Πόλεμο. Το "μήνυμα" προς τη Μόσχα μπορεί να διατυπώνεται εμμέσως και πλαγίως, αλλά είναι αρκούντως σαφές: Χάσατε το παιχνίδι, μην επιμένετε! Οι χαράκτες πολιτικής του Λευκού Οίκου δυσκολεύονται να αποδεχθούν την αναβίωση του διπολικού κόσμου. Γι' αυτούς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου άφησε πίσω του μόνο έναν νικητή κι αυτό δεν επιδέχεται αμφισβήτησης. Μια σινο-ρωσική σύμπραξη, εφόσον εδραιωθεί σε στέρεες βάσεις και όχι προς χάριν συγκυριακών σκοπιμοτήτων ή επικοινωνιακών τεχνασμάτων θα μπορούσε να απειλήσει σοβαρά το δρομολογημένο pivot της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή Ασίας - Ειρηνικού. Η κατηγορηματική άρνηση της Ουάσιγκτον να αποδεχθεί την αναβίωση της ρωσικής ισχύος ίσως δεν έχει να κάνει μόνο με λόγους γοήτρου...
