Της Ελένης Τσερεζόλε
Ο νόμος για τις εργασιακές σχέσεις, ο νόμος Ελ Κομρί (από το όνομα της υπουργού), που έχει προκαλέσει τη σημερινή σοβαρή κοινωνική αναταραχή στη Γαλλία, είναι ένα κείμενο που έχει περάσει από διαδοχικές τροποποιήσεις μέχρι να φτάσει σήμερα στη Γερουσία, η οποία πρόσθεσε και άλλες (επί τα χείρω, σύμφωνα με τα συνδικάτα). Η αρχική του εκδοχή ήταν αρκετά διαφορετικότερη από τη σημερινή, ωστόσο μία παράμετρος παραμένει σταθερή: η όποια εκδοχή του έχει προκαλέσει την κατηγορηματική απόρριψη των συνδικάτων, των φοιτητικών και μαθητικών οργανώσεων αλλά και μεγάλου μέρους των πολιτών.
Στο πλαίσιο αυτό, τις αρχικές αλλαγές του Μαρτίου ακολούθησαν εκείνες από την κοινοβουλευτική Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων καθώς κι εκείνες της Γερουσίας, χωρίς όμως να αλλάξει κάτι στην αρνητική υποδοχή του από τους πολίτες. Απόδειξη, το διογκούμενο απεργιακό κύμα στη χώρα που πλήττει πλέον κρίσιμους τομείς, όπως μεταφορές, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας κ.ά.
Τα βασικά σημεία του νόμου
Τι λέει όμως η τελική εκδοχή του κειμένου που αλλάζει τη ζωή των μισθωτών; Ακολουθούν βασικά σημεία του νόμου, ο οποίος επιγραμματικά αλλάζει άρδην τα δεδομένα, αποδυναμώνοντας τα συνδικάτα και δυσκολεύοντας τη θέση των μισθωτών.
Η βασική φιλοσοφία του νόμου είναι να φέρει τις διαπραγματεύσεις πιο κοντά στις επιχειρήσεις και όχι στο επίπεδο των επαγγελματικών κλάδων, όπως ισχύει σήμερα. Αυτό διαπιστώνεται από τη δυνατότητα διεξαγωγής εσωτερικών δημοψηφισμάτων ή των συμφωνιών για την ανάπτυξη της απασχόλησης. Ο νόμος Ελ Κομρί εγκαθιδρύει λοιπόν την αντιστροφή των κανόνων: αυτοί πλέον δεν θα διαπραγματεύονται συνολικά για έναν τομέα, αλλά ανά επιχείρηση...
Διαπραγματεύσεις από τις επιχειρήσεις. Το γεγονός αυτό είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Η διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων σχετικά με την οργάνωση του χρόνου εργασίας, για παράδειγμα, υποτίθεται ότι αποσκοπεί στο να λαμβάνεται υπόψη η επιτόπου κατάσταση. Ο στόχος δηλαδή είναι να δοθεί έμφαση σε μια ευέλικτη και πραγματιστική προσέγγιση, με κίνδυνο όμως να βρεθούν «απέναντι» οι μισθωτοί. Προκειμένου να αποφευχθούν οι καταχρήσεις, οι επαγγελματικοί κλάδοι μπορούν να ελέγχουν τις συμφωνίες και να έχουν την εποπτεία...
Σε ό,τι αφορά στις υπερωρίες, ο νόμος γίνεται ελαστικότερος υπέρ των επιχειρήσεων. Εξακολουθεί να ισχύει η αρχή ότι η επιπλέον των 35 ωρών την εβδομάδα εργασία αμείβεται καλύτερα ωστόσο πλέον η επιχείρηση δεν δεσμεύεται από ενδεχόμενη κλαδική σύμβαση, αλλά υπερισχύει η συμφωνία της επιχείρησης. Έτσι, το μπόνους μπορεί να περιοριστεί και στο 10%, έστω κι αν η κλαδική σύμβαση προβλέπει υψηλότερο, π.χ. 30%...
Απολύσεις. Σήμερα μια επιχείρηση μπορεί να κάνει απολύσεις σε δύο περιπτώσεις: παύσης της δραστηριότητας και τεχνολογικής αλλαγής. Με τον νόμο Ελ Κομρί διευκολύνονται οι απολύσεις με αναφορά σε «οικονομικές δυσκολίες» και είναι δύσκολο να αμφισβητηθούν. Σε ό,τι αφορά τις καταχρηστικές απολύσεις και την αποζημίωση των εργαζομένων, ύστερα από τις έντονες αντιδράσεις των συνδικάτων, το καθεστώς παραμένει ως έχει.
Αναφορικά με τα δημοψηφίσματα στις επιχειρήσεις. Σήμερα, προκειμένου να ισχύσει μια συμφωνία, πρέπει να έχει είτε την υπογραφή των συνδικάτων που έχουν λάβει τουλάχιστον το 50% των ψήφων στις επαγγελματικές εκλογές είτε την υπογραφή των συνδικάτων που εκπροσωπούν το 30% των μισθωτών, με την προϋπόθεση ότι τα πλειοψηφικά συνδικάτα δεν είναι αντίθετα. Ένα συνδικάτο που έχει λάβει λοιπόν πάνω από το 50% των ψήφων μπορεί να μπλοκάρει ένα κείμενο ακόμη κι αν η πλειονότητα των μισθωτών το θέλει. Με το δημοψήφισμα που εισάγει ο νόμος, μια επιχείρηση μπορεί να παρακάμψει το ή τα πλειοψηφικά συνδικάτα, με την προϋπόθεση ότι θα στηρίζεται σε ένα συνδικάτο που εκπροσωπεί τουλάχιστον το 30% των ψήφων. Το αποτέλεσμα αυτό υπερισχύει της απόφασης των συνδικάτων...
Συμφωνία για ανάπτυξη της απασχόλησης. Πρόκειται για ένα νέο μέτρο που δεν υφίσταται σήμερα στο Εργατικό Δίκαιο. Δίνεται η δυνατότητα σε μια επιχείρηση να κλείνει «συμφωνία ανάπτυξης της απασχόλησης». Μια επιχείρηση μπορεί να κλείνει συμφωνία για ρύθμιση του χρόνου εργασίας και αποζημίωσης των μισθωτών προκειμένου να κατακτηθούν νέες αγορές. Η συμφωνία αυτή μπορεί να κρατήσει δύο χρόνια. Σήμερα η μείωση του μισθού ή η απαίτηση για περισσότερη εργασία με τον ίδιο μισθό μπορούν να ισχύσουν μόνο για τις επιχειρήσει που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Πρόκειται για τις συμφωνίες διατήρησης στην εργασία, που ονομάζονται «αμυντικές». Με τον νέο νόμο αυτές οι συμφωνίες γίνονται «επιθετικές». Δηλαδή, οι μισθωτοί μπορούν να πληρώνονται λιγότερο ή να εργάζονται περισσότερο αν πρόκειται να αποσπάσουν νέο συμβόλαιο. Τα συνδικάτα πρέπει να συμφωνήσουν, αλλά αν ένας εργαζόμενος αρνείται την τροποποίηση του συμβολαίου του στη βάση αυτής της συλλογικής συμφωνίας, μπορεί να απολυθεί όχι για οικονομικούς λόγους, αλλά για «πραγματική και σοβαρή αιτία» - κάτι που συνεπάγεται συνθήκες δυσμενέστερες για τους μισθωτούς από ό,τι σήμερα.
Προσωπικός λογαριασμός δραστηριότητας. Πρόκειται για μία από τις μεγάλες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της πενταετίας, που αφορά όλους τους πολίτες ηλικίας τουλάχιστον 16 ετών που εργάζονται ή αναζητούν εργασία. Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα μέτρα του νόμου που ευνοεί τους μισθωτούς και δυσκολεύει τους επιχειρηματίες. Ο Προσωπικός Λογαριασμός Δραστηριότητας θα διευκολύνει τη ζωή των μισθωτών, κυρίως εκείνων που αλλάζουν συχνά εργοδότες: γλιτώνουν τις διαδικασίες για την αποτύπωση των δικαιωμάτων τους και άλλες γραφειοκρατικές ενέργειες. Από την άλλη, επιβαρύνονται οι επιχειρηματίες από πλευράς διοίκησης.
Το ατυχές ιταλικό παράδειγμα...
Δεν χρειάζεται να έχει κανείς ιδιαίτερες γνώσεις για να αντιληφθεί γιατί κλιμακώνονται οι αντιδράσεις κατά του νόμου - πολλώ δε μάλλον που η κυβέρνηση απέφυγε τον διάλογο με τα συνδικάτα. Την ίδια στιγμή, ο ίδιος ο πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς έκανε λόγο για την ανάγκη μεταρρύθμισης των εργασιακών σχέσεων φέρνοντας το παράδειγμα της... Ιταλίας, που προχώρησε σε παρεμφερή μεταρρύθμιση. Με ατυχή όμως αποτελέσματα.
Το «κάν' το όπως η Ιταλία» αποδεικνύεται αδύναμο επιχείρημα. Και τούτο γιατί ένας παρεμφερής νόμος στην Ιταλία, τον Μάρτιο του 2015 («Jobs Act»), οδήγησε την ανεργία από το 12% στο 35% στους νέους κάτω των 25 ετών. Όταν δε οι νεαροί Ιταλοί βρίσκουν εργασία, αυτό αφορά συμβόλαια ορισμένης διάρκειας. Και μπορεί να σημειώθηκε μια μικρή πτώση της ανεργίας, αλλά, αν παρατηρήσει κανείς καλύτερα, σύμφωνα με τη Σελίν Αντονέν, ειδική του OFCE (Γαλλικό Παρατηρητήριο της Οικονομικής Συγκυρίας), αυτή η πτώση «συνδέεται με τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων: ο ενεργός πληθυσμός υποχώρησε και πολλοί βγήκαν εκτός αγοράς εργασίας». Για να καταλήξει στο συμπέρασμα: «Οι επιπτώσεις της μεταρρύθμισης του Ματέο Ρέντζι είναι πιο περιορισμένες από ό,τι αφήνουν να εννοηθεί οι αριθμοί».
Η κριτική του Πικετί
Ο γνωστός οικονομολόγος Τομά Πικετί είναι και αυτός από την πλευρά του κατηγορηματικός αναφορικά με την εργασιακή μεταρρύθμιση. Στο μπλογκ του έχει αναρτήσει μια μακροσκελή ανάλυση κατά του νόμου (http://piketty.blog.lemonde.fr/2016/06/02/loi-travail-un-effroyable- gachis/).
Ο νόμος «φαίνεται τώρα ξεκάθαρα τι πραγματικά είναι: μια αποκρουστική καταστροφή, άλλη μία σε μια χαμένη πενταετία και ίσως η πιο σοβαρή. Η κυβέρνηση ήθελε να μας κάνει να πιστέψουμε ότι πληρώνει το τίμημα του γεγονότος ότι θέλει να κάνει μεταρρυθμίσεις και ότι αγωνίζεται μόνη εναντίον όλων των συντηρητισμών. Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική: και σε αυτό το θέμα, όπως και στα προηγούμενα, η εξουσία πολλαπλασιάζει τους αυτοσχεδιασμούς, τα ψέματα και τις κατασκευές»... Αυτά γράφει μεταξύ άλλων ο Πικετί, που προσάπτει στην κυβέρνηση «έλλειψη προετοιμασίας και κυνισμό»...
