Το ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές «σκοτώνουν», συνθλίβουν και απονεκρώνουν κομμάτια της κοινωνίας και τα «αποθέτουν» στο περιθώριο του συστήματος είναι πια γνωστό. Για τις χώρες που οδηγήθηκαν στο «αναμορφωτήριο» του ΔΝΤ είτε εξ ανάγκης είτε από επιλογή -ανάμεσά τους και η Ελλάδα- το νεοφιλελεύθερο σοκ ως βασική συνταγή και θεραπεία άφησε τραυματικές εμπειρίες και προξένησε σοβαρές παράπλευρες απώλειες που κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ή να παραβλέψει. Ούτε και οι άνθρωποι Ταμείου...
Αντί για την εξασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης, οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές έχουν οδηγήσει στην αύξηση της κοινωνικής ανισότητας, η οποία με τη σειρά της υπονομεύει τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι υποστηρικτές των νεοφιλελεύθερων πολιτικών θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπ' όψιν τους τα αποτελέσματα των μέτρων που προωθούν και πατρονάρουν όσον αφορά τη διανομή του πλούτου εντός της κοινωνίας, προειδοποιούν τρεις οικονομολόγοι του ΔΝΤ, οι Τζόναθαν Όστρι, Πρακάς Λουνγκάνι και Νταβίντε Φουρτσέρι, σε επιστημονικό άρθρο τους που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος της τριμηνιαίας επιθεώρησης του Ταμείου Finance & Development.
Τα τρία κακά
Ασκώντας τεκμηριωμένη κριτική στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο, που προβάλλεται πλέον ως μονόδρομος, οι οικονομολόγοι εστιάζουν την ανάλυσή τους σε δύο βασικά σημεία του: την ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων και τη "δημοσιονομική εξυγίανση". «Η αξιολόγηση αυτών των συγκεκριμένων πολιτικών (και όχι το ευρύ φάσμα της νεοφιλελεύθερης ατζέντας) οδηγεί σε τρία ανησυχητικά συμπεράσματα», γράφουν οι οικονομολόγοι:
* Τα οφέλη από πλευράς αυξημένης ανάπτυξης φαίνεται αρκετά δύσκολο να αποδειχθούν εξετάζοντας (ως δείγμα) μια ευρεία ομάδα κρατών.
* Το κόστος αύξησης των ανισοτήτων είναι εμφανές και αποτελεί την επιτομή του αντισταθμίσματος μεταξύ ανάπτυξης και οικονομικής ισότητας που χαρακτηρίζει πτυχές της νεοφιλελεύθερης ατζέντας.
* Η αυξημένη ανισότητα με τη σειρά της πλήττει το επίπεδο και τη βιωσιμότητα της ανάπτυξης. Ακόμα κι αν η ανάπτυξη θεωρείται ο αποκλειστικός ή ο κύριος σκοπός του νεοφιλελευθερισμού, οι υποστηρικτές του θα πρέπει να δώσουν προσοχή στις συνέπειες της διανομής (του πλούτου).
Σημαντικό μέρος της κριτικής των τριών οικονομολόγων εστιάζει επίσης στο θέμα της απελευθέρωσης της κίνησης κεφαλαίων, υιοθετώντας την άποψη του κορυφαίου συναδέλφου τους στο ΔΝΤ Μόρις Όμπστφιλντ για τα δυνητικά πλεονεκτήματα της πρακτικής αλλά και τους «πραγματικούς κινδύνους» που αυτή εγκυμονεί.
Απελευθέρωση κεφαλαίων
Η σχέση μεταξύ του καθεστώτος των ανοιχτών πυλών για το διεθνές κεφάλαιο και της οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας είναι σύνθετη επισημαίνουν οι οικονομολόγοι. Μερικές εισροές κεφαλαίων, όπως οι άμεσες ξένες επενδύσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν μεταφορά τεχνολογίας ή ανθρώπινου κεφαλαίου, όντως φαίνεται να ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Όμως, ο αντίκτυπος άλλων ροών, όπως οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου και εκείνες του τραπεζικού τομέα και οι «καυτές» κερδοσκοπικές ροές χρέους, φαίνεται πως ούτε δίνουν ώθηση στην ανάπτυξη, ούτε επιτρέπουν σε μια χώρα να επιμερίσει καλύτερα τους κινδύνους με τους εμπορικούς εταίρους της. Παρά το γεγονός ότι τα οφέλη της ανάπτυξης από αυτές της κεφαλαιακές ροές είναι αβέβαια, το κόστος από πλευράς αυξημένης οικονομικής αστάθειας και συχνότερων κρίσεων είναι εμφανές.
Σε ό,τι αφορά το ζήτημα του χρέους, οι τρεις οικονομολόγοι επισημαίνουν χαρακτηριστικά πως η οικονομική θεωρία παρέχει ελάχιστη καθοδήγηση για το ποιος πρέπει να είναι ο βέλτιστος στόχος. Μερικές θεωρίες δικαιολογούν την ύπαρξη υψηλότερων επιπέδων δημόσιου χρέους (δεδομένου ότι η φορολογία είναι στρεβλωτική), ενώ άλλες υποδεικνύουν χαμηλά επίπεδα ή ακόμα και αρνητικά.
* Το πλήρες άρθρο των οικονομολόγων του ΔΝΤ δημοσιεύεται στην διεύθυνση http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2016/06/ostry.htm
ΝΙΚΟΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
