Του Στρατή Αγγελή
Πέντε χρόνια συγκρούσεων και χάους ακολούθησαν την πτώση του καθεστώτος Καντάφι, της Μεγάλης Σοσιαλιστικής Λαϊκής Αραβικής Τζαμαχιρίας και το λιντσάρισμα του «αδελφού ηγέτη» Μουαμάρ που κυβερνούσε τη Λιβύη από το 1969 ώς το 2011. Φυλή εναντίον φυλής, οργάνωση εναντίον οργάνωσης, πολέμαρχος κατά πολέμαρχου, ακόμη και Βουλή εναντίον Βουλής στη χώρα που κρύβει στο υπέδαφός της το ένα δέκατο των εκτιμώμενων παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου. Η χώρα της βόρειας Αφρικής που έχει πληθυσμό περίπου έξι εκατομμυρίων κατοίκων απέκτησε για δύο χρόνια δύο αντίπαλα Κοινοβούλια, το ένα στα ανατολικά το άλλο στα δυτικά.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα «ομολόγησε» πρόσφατα την παντελή έλλειψη σχεδιασμού για την επόμενη μέρα της πτώσης Καντάφι, επιρρίπτοντας ευθύνες στους τότε συνεταίρους Κάμερον και Σαρκοζί για αδράνεια. Περισσότερο από τη ροή του πετρελαίου, αυτό που φάνηκε ότι καίει περισσότερο τους Ευρωπαίους ήταν οι προσφυγικές ροές. Καθώς έκλεινε ο διάδρομος των Βαλκανίων, οι Ευρωπαίοι εμφανίζονταν αποφασισμένοι όσο ποτέ άλλοτε να σφραγίσουν και την οδό της Μεσογείου, δηλαδή να επιβάλουν με στρατιωτικά μέσα τον αποκλεισμό των ακτών της Λιβύης για να ελέγξουν τη δράση των διακινητών. Αλλά ο ναυτικός αποκλεισμός της Λιβύης έχει αποδειχθεί διάτρητος, καθώς καραβιές προσφύγων εξακολουθούν να βρίσκουν δρόμους προς την Ευρώπη. Παράλληλα, το Ισλαμικό Κράτος ενισχύει την παρουσία και την επιρροή του στα «προγεφυρώματα» που δημιούργησε σε παραλιακές πόλεις.
Για να εφαρμοστούν όμως τα σχέδια επί χάρτου, που προβλέπουν ακόμη και χερσαία επέμβαση στη Λιβύη, θα έπρεπε να τηρηθεί η «διεθνής νομιμότητα» και να ξαναμοιραστεί η τράπουλα του πολιτικού και οικονομικού ελέγχου. Τον περασμένο Δεκέμβριο, μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις μεταξύ των «Κοινοβουλίων» της Τρίπολης και του Τομπρούκ υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, συμφωνήθηκε ο σχηματισμός μια κυβέρνησης εθνικής ενότητας που θα κάνει εκλογές σε δύο χρόνια. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Φαγιέζ Σαράτζ εγκαταστάθηκε μετ' εμποδίων στην Τρίπολη στις αρχές Απριλίου. Την περασμένη Τρίτη, στη διεθνή διάσκεψη της Γενεύης με τη συμμετοχή 15 ευρωπαϊκών και γειτονικών κρατών αποφασίστηκε η ενίσχυση της λιβυκής κυβέρνησης στον αγώνα της εναντίον του Ισλαμικού Κράτους. Το πρώτο βήμα θα είναι η εξαίρεση της λιβυκής κυβέρνησης από το εμπάργκο όπλων που έχει επιβληθεί από τον ΟΗΕ. Βέβαια μαζί τα όπλα πάνε συνήθως εκπαιδευτές, «σύμβουλοι» κ.λπ.
Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Τζον Κέρι, ο οποίος προήδρευσε στη διάσκεψη μαζί με τον Ιταλό ομόλογό του Πάολο Τζεντιλόνι, διαβεβαίωσε ότι δεν τέθηκε ζήτημα νέας στρατιωτικής επέμβασης στη Λιβύη και ότι οι προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας στρέφονται στην παροχή βοήθειας στην αναγνωρισμένη κυβέρνηση, ώστε να αντιμετωπίσει η ίδια αποτελεσματικά τους τζιχαντιστές.
Φανατικοί ισλαμιστές που δηλώνουν υποταγή στο Ισλαμικό Κράτος και στον «χαλίφη» Αλ Μπαγκντάτι ελέγχουν τη γενέτειρα του Καντάφι, τη Σύρτη, και εκτοξεύουν απειλές για νέες τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι λένε ότι ανησυχούν για το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν ως ορμητήρια το λιμάνι και το αεροδρόμιο της Σύρτης.
Ο «εξολοθρευτής» των τζιχαντιστών
Η κυβέρνηση Σαράτζ εξασφάλισε την υποστήριξη φυλών και φατριών της δυτικής Λιβύης γύρω από την πρωτεύουσα Τρίπολη, ελέγχει την κεντρική τράπεζα και την εθνική εταιρεία πετρελαίων. Δεν έχει καταφέρει ωστόσο να εξασφαλίσει υποστήριξη από φυλές και οργανώσεις στην ανατολική και νότια Λιβύη, ούτε από τον στρατηγό Χάφταρ, έναν σκοτεινό πολέμαρχο που συμπυκνώνει το παρελθόν της χώρας αλλά και τα σημερινά αδιέξοδα.
Ο στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ ήταν ένας από τους αξιωματικούς που συμμετείχαν στο πραξικόπημα του Καντάφι που ανέτρεψε τον βασιλιά Ιντρίς το 1969. Ήταν επίσης επικεφαλής της αποτυχημένης λιβυκής επέμβασης στο Τσαντ, όπου αιχμαλωτίστηκε το 1987. Μετά την αποκήρυξή του από τον Καντάφι, ο Χάφταρ συνεργάστηκε με τους Αμερικανούς και λέγεται μάλιστα ότι είχε αναμειχθεί σε επιχειρήσεις της CIA για τη δολοφονία του Λίβυου ηγέτη. Όταν ξέσπασε η εξέγερση το 2011 ο στρατηγός επέστρεψε στη Λιβύη και ανέλαβε τη διοίκηση αντάρτικης δύναμης στα ανατολικά. Επανήλθε στο προσκήνιο πριν από δυο χρόνια, αμφισβητώντας την εξουσία του πρώτου εκλεγμένου Κοινοβουλίου, διακήρυξε ότι θα βάλει σε τάξη τη Βεγγάζη και θα τσακίσει τους φανατικούς ισλαμιστές. Ο Χάφταρ δήλωσε πρόσφατα ότι σκοπεύει να ξεκινήσει, με τον δικό του στρατό, εκστρατεία για την απελευθέρωση της Σύρτης από το Ισλαμικό Κράτος.
Παρά τις δηλώσεις Ομπάμα εναντίον της αποστολής αμερικανικών στρατευμάτων, η εφημερίδα Washington Post έγραψε την περασμένη εβδομάδα ότι Αμερικανοί στρατιώτες των ειδικών δυνάμεων βρίσκονται από τα τέλη του 2015 στη δυτική και την ανατολική Λιβύη. Εν τω μεταξύ, το ιταλικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε συνομιλίες με την κυβέρνηση της Τρίπολης για την ανανέωση του συμφώνου του 2008, με το οποίο η Ρώμη είχε δεσμευτεί σε επενδύσεις 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων με αντάλλαγμα συμβόλαια ενέργειας και τον έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης από τη Βόρεια Αφρική. Ο τότε πρωθυπουργός της Ιταλίας Σίλβιο Μπερλουσκόνι και ο Μουαμάρ Καντάφι είχαν παρουσιάσει το σύμφωνο ως αποζημίωση για την ιταλική αποικιοκρατία στη χώρα από το 1911 έως το 1943.
