Του Στρατή Αγγελή
Ήταν επί μέρες το υπ' αριθμόν ένα εθνικό ζήτημα στην Τουρκία: Θα υποδεχτεί ο Μπάρακ Ομπάμα ξεχωριστά τον Ταγίπ Ερντογάν στον Λευκό Οίκο; Αν όχι, γιατί; Και τι θα σημαίνει αυτό για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις; Είχε ήδη ναυαγήσει το μεγαλεπήβολο όνειρο του σουλτάνου να εγκαινιάσει μαζί με τον πλανητάρχη το μεγαλύτερο τζαμί της Αμερικής, το Τουρκικό - Αμερικανικό Κέντρο για τον Πολιτισμό που χτίστηκε στο Μέριλαντ με παράδες από την Άγκυρα (100 εκατομμύρια δολάρια). Ο Λευκός Οίκος διεμήνυσε μέσω της Wall Street Journal ότι ο Ομπάμα δεν σκοπεύει να παραστεί στα εγκαίνια.
Αλλά η επίσκεψη του Τούρκου προέδρου στην Ουάσιγκτον επισκιάσθηκε γρήγορα από τις εξελίξεις στην Άγκυρα που φανέρωσαν ακόμη ένα λόγο για τον οποίο ο Ταγίπ Ερντογάν επιδίωκε φορτικά μια συνάντηση με τον Ομπάμα. Δεν είναι συνηθισμένο να εκδίδει το Γενικό Επιτελείο μιας χώρας ανακοίνωση για να διαψεύσει σενάρια πραξικοπήματος την στιγμή μάλιστα που ο αρχηγός του κράτους απουσιάζει στο εξωτερικό. Συνέβη κι αυτό όμως στην Τουρκία, στις 31 Μαρτίου.
Οι στρατηγοί διαβεβαίωσαν ότι το στράτευμα παραμένει προσηλωμένο στη δημοκρατία και στην πειθαρχία, έχει την αγάπη του λαού παρά την ενόχληση που προκαλούν «αβάσιμα δημοσιεύματα». Σχετικό άρθρο είχε φιλοξενήσει το περιοδικό Newsweek μια εβδομάδα νωρίτερα, στις 24 Μαρτίου. Εάν η αιτία ήταν αυτό το δημοσίευμα, αυθόρμητα έρχεται το ερώτημα μήπως οι στρατηγοί έχουν αντανακλαστικά τύπου Ραν Ταν Πλαν. Το άρθρο είχε πρωτοδημοσιευθεί μάλιστα στην ιστοσελίδα του American Enterprise Institute στις 21 Μαρτίου!Το υπογράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, αναλυτής για τη Μέση Ανατολή και πρώην στέλεχος του αμερικανικού Πενταγώνου.
Ομπάμα - Ερντογάν, σχέσεις δηλητήριο
Ο επίσημος λόγος για την επίσκεψη Ερντογάν στις ΗΠΑ ήταν η διεθνής διάσκεψη για την πυρηνική ασφάλεια, δεν είχε δηλαδή τον χαρακτήρα του προηγούμενου ταξιδιού, τον Μάιο του 2013, όταν ο Ομπάμα παρέθεσε δείπνο προς τιμήν του και συζήτησαν διεξοδικά για τη συριακή κρίση. Το δηλητήριο που κατάπιε ο Μπάρακ σε αυτή τη συνάντηση δεν μπορεί να το ξεχάσει, λένε συνεργάτες του. Οι Αμερικανοί ισχυρίζονται ότι ο Ερντογάν... παραπλάνησε τον Αμερικανό πρόεδρο πως ήταν ζήτημα χρόνου η πτώση του Άσαντ και τον παρέσυρε σε μεγαλύτερη εμπλοκή στη Συρία.
Τώρα η Άγκυρα πίεσε με κάθε τρόπο για μια νέα συνάντηση μεταξύ των δυο ηγετών καθώς η διάχυση της κρίσης θέτει σε σοβαρή δοκιμασία τις διμερείς σχέσεις. Στο κάτω κάτω της γραφής... κάποια από τα όπλα που διοχετεύονταν μέσω Τουρκίας σε τζιχαντιστές αντάρτες προορίζονταν για «φίλους» της CIA και του Πενταγώνου που σκοτώνονται πλέον μεταξύ τους στη Συρία. Η χερσαία επέμβαση που επιδίωξε ο Ερντογάν για την ανατροπή του Άσαντ δεν έγινε, αντίθετα επενέβη στρατιωτικά η Ρωσία τον περασμένο Σεπτέμβριο μετά την κατάρριψη του αεροπλάνου της από την Τουρκία. Ο ρους του πολέμου άλλαξε, ενώ το κουρδικό μπήκε σε νέα φάση.
Το κουρδικό αγκάθι
Οι Αμερικανοί θεωρούν σήμερα τους Κούρδους ως τη μοναδική αξιόπιστη δύναμη στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους μέσα στη Συρία, αδιαφορώντας επιδεικτικά για τις κραυγές του Ερντογάν ότι πρέπει να διαλέξουν (οι ΗΠΑ) στρατόπεδο, αν είναι δηλαδή με την Τουρκία ή με τους (Κούρδους) «τρομοκράτες». Το κλίμα για τον Ερντογάν είναι βαρύ στην Ουάσιγκτον εξαιτίας των διώξεων που έχει εξαπολύσει κατά δημοσιογράφων, ΜΜΕ, πανεπιστημιακών. Και βάρυνε περισσότερο μετά τον ξυλοδαρμό διαδηλωτών και δημοσιογράφων από τους σωματοφύλακες του σουλτάνου επί αμερικανικού εδάφους , έξω από το ίδρυμα Brookings όπου μίλησε ο Τούρκος πρόεδρος.
Όμως οι οιωνοί ήταν κακοί από την αρχή και ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου μετρούσε τα λόγια του. «Θα ανέμενα ότι στη διάρκεια της επίσκεψης ο πρόεδρος Ομπάμα θα έχει μια ευκαιρία, κάποια στιγμή, τουλάχιστον για μια ανεπίσημη συνομιλία με τον πρόεδρο Ερντογάν» είχε πει στην αρχή της εβδομάδας ο εκπρόσωπός του, Τζος Έρνεστ. Με λιγότερο διπλωματική γλώσσα οι Αμερικανοί ανακοίνωσαν ότι απομακρύνουν εσπευσμένα τις οικογένειες διπλωματών και στρατιωτικών από την Τουρκία για τον φόβο τρομοκρατικών επιθέσεων. Μια κίνηση την οποία υπαγόρευσε το «μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφαλείας» σε Άδανα, Μούγλα, Σμύρνη, όπως εξήγησε η Ουάσιγκτον, ενώ κυκλοφορούσαν στον Τύπο πληροφορίες για ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας σε πιθανούς ισραηλινούς στόχους στην Κωνσταντινούπολη.
Το "παρακράτος" του χότζα
Τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις δηλητηριάζει επίσης το αγκάθι που ονομάζεται χότζας Γκιουλέν. Πρόκειται για τον αρχηγό του «παράλληλου κράτους» που όπως επιμένει ο Ερντογάν απεργάζεται την υπονόμευση και την ανατροπή του. Ο Φετχιουλάχ Γκιουλέν έχει καταφύγει στις ΗΠΑ που αρνούνται να τον εκδώσουν στην Τουρκία. Αντίθετα, οι Αμερικανοί -παραμονές της επίσκεψης Ερντογάν- συνέλαβαν στο Μαϊάμι τον Τουρκο-ιρανό επιχειρηματία Ρεζά Ζαράμπ για λαθρεμπόριο χρυσού αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων κατά παράβαση του αμερικανικού εμπάργκο . Ο συνέταιρός του Ζαράμπ στην Τεχεράνη συνελήφθη και καταδικάσθηκε σε θάνατο από τους Ιρανούς.
Στην υπόθεση αυτή που συγκλόνισε την Τουρκία πριν από δυο χρόνια -με τηλεφωνικές υποκλοπές, έρευνες σε σπίτια τραπεζιτών και πολιτικών όπου ανακαλύφθηκαν μίζες πολλών χιλιάδων δολαρίων σε κουτιά παπουτσιών- εμπλέκονταν τέσσερις υπουργοί και ο γιος του Ερντογάν, Μπιλάλ. Με παρέμβαση στη Δικαιοσύνη το σύστημα Ερντογάν απέλυσε ή αντικατέστησε τους εισαγγελείς που ερευνούσαν το σκάνδαλο, η υπόθεση μπήκε στο αρχείο. Ο Ζαράμπ κυκλοφορούσε ανενόχλητος μέχρι που πήγε για διακοπές στη Φλόριντα και συνελήφθη την περασμένη εβδομάδα με εντολή ενός εισαγγελέα ο οποίος έγινε ...ήρωας της αντιπολίτευσης στην Τουρκία. Συγχαρητήρια μηνύματα Τούρκων κατέκλυσαν το διαδίκτυο μαζί με ευχές για μακροημέρευση του Αμερικανού εισαγγελέα.
Αντί να ασχολούνται οι Αμερικανοί με την υπόθεση αυτή που είναι κατασκεύασμα του «παράλληλου κράτους» ας ασχοληθούν με τον Γκιουλέν, είπε ο Ερντογάν. Και μπήκε στο αεροπλάνο για τις ΗΠΑ. Την επόμενη μέρα βγήκε η ανακοίνωση του Γενικού Επιτελείου στην Άγκυρα. Ακολούθησε η συνάντηση του Ομπάμα με τον Ερντογάν στο περιθώριο της συνόδου, βγήκε η φωτογραφία που τόσο επιδίωξε ο Τούρκος πρόεδρος. Με μια λακωνική ανακοίνωση ο Λευκός Οίκος επαναβεβαίωσε την υποστήριξη στην ασφάλεια της Τουρκίας και σημείωσε ότι οι δυο ηγέτες συζήτησαν την αναβάθμιση των προσπαθειών για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους. Οι διαφωνίες για τους Κούρδους παραμένουν, όπως ανέφεραν αμερικανικοί διπλωματικοί κύκλοι που διαπιστώνουν ότι αντί να γεφυρωθεί, το χάσμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας μεγάλωσε.
