Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Το ετήσιο ραντεβού στις ελβετικές Άλπεις είναι για ένα μεγάλο κομμάτι της οικονομικής ελίτ του πλανήτη το σημαντικότερο της χρονιάς. Στα σαλέ του χιονισμένου Νταβός, οι συμμετέχοντες στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχουν την ευκαιρία να μάθουν από πρώτο χέρι τα σχέδια και τους φόβους των τραπεζιτών και των μεγαλοεπενδυτών, να συζητήσουν τις προκλήσεις της επόμενης μέρας με σημαντικούς πολιτικούς ηγέτες και κυρίως να κάνουν πολύτιμες επαφές, να προετοιμάσουν σε χαλαρό περιβάλλον τις επόμενες μεγάλες επιχειρηματικές συμφωνίες. Γι' αυτό είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν πολύ ακριβά τη συμμετοχή και τη διαμονή τους στο Νταβός - φέτος μάλιστα 20% περισσότερο με το καλημέρα σας, καθώς μόλις πριν από μερικές μέρες ανατιμήθηκε απότομα το ελβετικό φράγκο, μετά την απόφαση της κεντρικής τράπεζας της χώρας να αποσυνδέσει το ελβετικό νόμισμα από το ευρώ.
Στο φετινό 45ο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ υποτίθεται ότι το μείζον θέμα ήταν το πρόβλημα της συνεχώς αυξανόμενης οικονομικής ανισότητας. Ο ιδρυτής του Κλάους Σβαμπ, που καταφέρνει όλα αυτά τα χρόνια να βάζει την ατζέντα της συζήτησης -«Στόχος του φόρουμ είναι να βελτιώσει την κατάσταση του πλανήτη» λέει, με την αλαζονεία του οικοδεσπότη του «1%»- και να προσελκύει τους ισχυρούς της οικονομίας και της πολιτικής, προσπάθησε να καλέσει ως βασικό ομιλητή τον Γάλλο οικονομολόγο Τομά Πικετί, συγγραφέα του μπεστ σέλερ «Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», αλλά απέτυχε. Ωστόσο, ο νυν μάνατζερ του φόρουμ, ο γνωστός μας πρώην αντικαγκελάριος της Γερμανίας Φίλιπ Ρέσλερ, υπογράμμισε πριν από την έναρξη του φετινού Νταβός, ότι «πρέπει να πάρουμε τον Πικετί στα σοβαρά»...
Το άνοιγμα της ψαλίδας
Η βασική θέση του Γάλλου οικονομολόγου είναι ότι οι αποδόσεις του κεφαλαίου μέχρι το 1910 ήταν πάντοτε μεγαλύτερες από τον ρυθμό ανάπτυξης των οικονομιών. Κοντολογίς, οι πλούσιοι γίνονταν πάντοτε πλουσιότεροι, με ταχύτερο ρυθμό από τους ανθρώπους που με τη δουλειά τους συνέβαλαν στην αύξηση του ΑΕΠ της χώρας τους. Εξαιτίας των δύο παγκοσμίων πολέμων και χάρη στη δημιουργία του μεταπολεμικού κοινωνικού κράτους στις χώρες της Δύσης, αυτή η σχέση ανατράπηκε μέχρι τη δεκαετία του 1970 και για πρώτη φορά στην Ιστορία οι μισθοί των εργαζόμενων αυξάνονταν ταχύτερα από τις αποδόσεις του κεφαλαίου. Αυτό το «διάλειμμα» της μίνιμουμ κοινωνικής δικαιοσύνης τέλειωσε στη δεκαετία του 1980, με τις αποδόσεις του κεφαλαίου να εκτινάσσονται σε σχέση με τις αποδοχές των εργαζόμενων. Έκτοτε, η ψαλίδα ανοίγει όλο και πιο επικίνδυνα, η μεσαία τάξη των δυτικών κοινωνιών συρρικνώνεται, οι κοινωνικές εντάσεις αυξάνονται. Αυτή η εξέλιξη υποτίθεται ότι προκαλεί πονοκεφάλους στους ισχυρούς του κόσμου -και συζητιέται αυτές τις μέρες στο Νταβός- πλην όμως κανείς τους δεν «παίρνει στα σοβαρά» την πρόταση του Πικετί. Ο Γάλλος οικονομολόγος τάσσεται υπέρ της κατακόρυφης αύξησης της φορολογίας των υπερπλούσιων, έως και σε ποσοστό 80%, ως μοναδικό τρόπο να κλείσει κάπως το άνοιγμα της ψαλίδας. Αλλά στην ατζέντα του φετινού Νταβός δεν υφίσταται καν το θέμα της φορολογικής πολιτικής.
Η ανισότητα στην ψηφιακή εποχή
Ένα από τα βασικά θέματα του φετινού Φόρουμ είναι «η ανάπτυξη στην ψηφιακή εποχή», με τη συντονίστρια του σχετικού στρογγυλού τραπεζιού Τζίλιαν Τετ να θέτει το καυτό ερώτημα: «Τι θα κάνουν οι εργαζόμενοι όταν τις επόμενες δεκαετίες σχεδόν οι μισές θέσεις εργασίας, π.χ. στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα καταργηθούν εξαιτίας της χρήσης των νέων ψηφιακών τεχνολογιών;».
Οι περισσότεροι μάνατζερ απάντησαν ότι η λύση είναι καλύτερα σχολεία, που θα προετοιμάζουν τους νέους για τα νέα επαγγέλματα, και δομές διά βίου μάθησης, που θα επιτρέπουν στους εργαζόμενους να αλλάζουν εγκαίρως δουλειά. Ωστόσο, ο Αζάι Μπάνγκα, το αφεντικό της Mastercard, ήταν πιο ειλικρινής: «Η παιδεία από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα της ανισότητας» είπε και επισήμανε ότι όσοι χάνουν τη δουλειά τους εξαιτίας της ψηφιακής τεχνολογίας είτε δεν βρίσκουν ποτέ ξανά δουλειά είτε βρίσκουν μια πολύ χειρότερα αμειβόμενη, όσα μαθήματα κατάρτισης κι αν κάνουν. Οπότε, η ανισότητα στις βιομηχανικές χώρες θα συνεχίσει να διευρύνεται στην ψηφιακή εποχή. Και κανείς από τους συμμετέχοντες μεγαλομάνατζερ στο Νταβός δε, συζητά ως λύση το ενδεχόμενο της αναδιανομής δημόσιων και ιδιωτικών πόρων προς όφελος των χαμένων.
Το φάντασμα του Ντράγκι
Ο δεύτερος μεγάλος απών του φετινού Νταβός ήταν ταυτόχρονα και ο μεγάλος πρωταγωνιστής του. Ενώ ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι έμεινε στα γραφεία του στη Φρανκφούρτη, καθώς είχε πιο σοβαρά πράγματα να κάνει, κάθε τραπεζίτης, οικονομολόγος και -νυν ή πρώην- υπουργός Οικονομικών που πέρασε από τα στρογγυλά τραπέζια του Νταβός είχε κάτι να πει για το περιβόητο "πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης" και για τις πιθανές επιπτώσεις του στην αναιμική ανάπτυξη της Ευρώπης. Πριν ακόμη πει τον χρησμό του το μεσημέρι της περασμένης Πέμπτης ο Ντράγκι, βγήκε ο πρώην υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Λάρι Σάμερς να προφητεύσει ότι η μαζική αγορά κρατικών ομολόγων από μόνη της δεν μπορεί να σώσει την Ευρώπη, αν και τάχθηκε αναφανδόν υπέρ της ποσοτικής χαλάρωσης, η οποία, όπως είπε, είχε εξαιρετικά αποτελέσματα στη δική του χώρα.
Από την πλευρά του ο Ιταλός πρωθυπουργός, Ματέο Ρέντζι έσπευσε από το Νταβός να εκφράσει εκ των προτέρων την ευγνωμοσύνη του στον συμπατριώτη του Ντράγκι, εκτιμώντας ότι «τα βήματα της ΕΚΤ θα στείλουν το μήνυμα ότι η Ευρώπη αλλάζει κατεύθυνση». Αυτό ακριβώς θεώρησε εκ των προτέρων προβληματικό ο πρόεδρος του ελβετικού τραπεζικού ελβετικού ομίλου UBS- και πρώην διοικητής της Bundesbank και μέντορας του σημερινού- Αξελ Βέμπερ.
«Όσα ομόλογα κι αν αγοράσει ο Ντράγκι, δεν πρόκειται να ανακάμψει η ευρωπαϊκή οικονομία, αφού οι κυβερνήσεις δεν κάνουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις κι αφήνουν να πηγαίνει στον βρόντο ο χρόνος που αγοράζει γι' αυτές η ΕΚΤ» είπε. Ο Βέμπερ κατηγόρησε τις κυβερνήσεις ότι φοβούνται το πολιτικό κόστος, ότι δεν κάνουν μεταρρυθμίσεις επειδή φοβούνται ότι θα χάσουν τις επόμενες εκλογές. Την ώρα που το επιχειρηματικό κοινό στο Νταβός χειροκροτούσε την επίθεση του Βέμπερ στις «δειλές» κυβερνήσεις, βγήκε χαμογελαστά μια Κινέζα μεγαλομάνατζερ να του επισημάνει ότι «σε μας δεν γίνονται εκλογές, αλλά πάλι δεν γίνονται μεταρρυθμίσεις»...
Κανείς τους, πάντως, δεν εξήγησε τι ακριβώς είναι αυτές οι «απαραίτητες μεταρρυθμίσεις». Δεν είναι κομψό ούτε στο ελιτίστικο κλίμα του Νταβός να εξηγεί κανείς τι κρύβεται, για παράδειγμα, για τους εργαζόμενους πίσω από την «απαραίτητη ευελιξία στην αγορά εργασίας»...
