Της Ελένης Τσερεζόλε
«Μετά την πολύνεκρη επίθεση στο Σαρλί Εμπντό, θα υπάρχει ένα 'πριν' κι ένα 'μετά'», σχολίαζαν πολλοί αναλυτές μετά τη φονική επίθεση κατά της εμβληματικής εβδομαδιαίας σατιρικής εφημερίδας. Η εφιαλτική Παρασκευή 9 Ιανουαρίου, στο Παρίσι και τα προάστιά του, με τις ομηρείες, τα ανθρωποκυνηγητά, τους πυροβολισμούς και τη γενικότερη αίσθηση της ανασφάλειας στη γαλλική πρωτεύουσα, απέδειξε περίτρανα ότι αυτό το "μετά" έχει ήδη ξεκινήσει και βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Και επίσης ότι αυτό το 'μετά' δεν αφορά αποκλειστικά τη Γαλλία...
Οι αδελφοί Σερίφ και Σαΐντ Κουασί, 34 και 32 ετών, άγνωστοι για τη συντριπτική πλειονότητα των συμπολιτών τους, εισέβαλαν στην επικαιρότητα ως οι δράστες της σφαγής στο "Σαρλί Εμπντό" ενώ έχαναν τη ζωή τους δύο 24ωρα αργότερα, στο Σεν ε Μαρν, όπου κρατούσαν έναν όμηρο. Την ίδια στιγμή ένας σύντροφός τους, ο Αμεντί Κουλιμπαλί, έπεφτε νεκρός από τις ειδικές δυνάμεις σε ένα σούπερ μάρκετ κασέρ (εβραϊκό), στην περιοχή της Πορτ ντε Βενσέν, όπου και αυτός κρατούσε ομήρους.
Από το μικρολαθρεμπόριο στον τζιχάντ: μια τυπική πορεία...
Πέρα από τις αστυνομικές πτυχές όλων των διαδοχικών αιματηρών περιστατικών, οι οποίες θα διαλευκανθούν με το πέρασμα του χρόνου και τη συλλογή όλων των απαραίτητων στοιχείων, τα αδιέξοδα και τα ανοικτά τραύματα της γαλλικής κοινωνίας ήλθαν με σφοδρότητα στο προσκήνιο. Τα προβλήματα ένταξης στη γαλλική κοινωνία πολλών νέων που έχουν μεν γεννηθεί στη χώρα, έχουν όμως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, ριζοσπαστικοποιηθεί και επιλέξει τον τζιχάντ, τον ιερό πόλεμο. Έναν πόλεμο που δεν αφορά, όπως στην αρχική του εκδοχή σύμφωνα με το Κοράνι, τον εσωτερικό αγώνα κάθε μουσουλμάνου για τη βελτίωσή του, αλλά τον πόλεμο κατά των... αλλόθρησκων.
Έχουν επιλέξει δηλαδή οι νέοι των λεγόμενων "ευαίσθητων" γαλλικών προαστίων, εκεί όπου κυριαρχεί η μικρο-εγκληματικότητα (ενίοτε και πιο σοβαρές μορφές εγκληματικότητας), να στελεχώσουν τους κόλπους του πιο επιθετικού και οπισθοδρομικού Ισλάμ, με την απαραίτητη "διαπαιδαγώγηση" από κέντρα στην Υεμένη ή τη Συρία ή το Ιράκ. Και οι αδελφοί Κουασί είχαν ακριβώς την τυπική πορεία των νεαρών Γάλλων που επέλεξαν να περάσουν από τη μικρο-εγκληματικότητα της γειτονιάς τους (γεννήθηκαν στο 10ο διαμέρισμα του Παρισιού από αλγερινούς γονείς) στον ιερό πόλεμο.
Από το μικρο-λαθρεμπόριο και τη διακίνηση ναρκωτικών, πέρασαν το 2003 στο τέμενος Αντάουα, στην οδό Τανζέ στο Παρίσι. Δύο χρόνια αργότερα ο Σερίφ Κουασί συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Στη φυλακή θα γνωρίσει τον μέντορά του, τον Τζαμέλ Μπεγκάλ, που εξέτιε ποινή δέκα ετών για απόπειρα επίθεσης κατά της αμερικανικής πρεσβείας στο Παρίσι, ο οποίος είχε παραδεχθεί ότι είχε λάβει παραστρατιωτική εκπαίδευση στο Αφγανιστάν σε στρατόπεδο του Οσάμα Μπιν Λάντεν την περίοδο 2000 - 2001.
Το νερό έχει μπει στο αυλάκι και τα δύο αδέλφια θα διατηρήσουν μέχρι το τέλος της ζωής τους δεσμούς με τζιχαντιστικούς πυρήνες, εντός κι εκτός φυλακών. Εντός κι εκτός Γαλλίας. Είναι ενδεικτικό ότι το 2011 ο Σαΐντ Κουασί ταξίδεψε στην Υεμένη και ειδικότερα επισκέφθηκε την πόλη Σιχρ, που είναι γνωστή για τα κέντρα διδασκαλίας του σαλαφισμού, του αυστηρού κλάδου του Ισλάμ, που υποστηρίζει την αδιάλλακτη επιστροφή στις ρίζες. Δεν είναι σπάνιο να συναντήσει κανείς εκεί Γάλλους προσήλυτους στο Ισλάμ.
Το πρόβλημα με τους αδελφούς Κουασί, τους ανθρώπους του στενού τους περιβάλλοντος, όλους όσοι βρέθηκαν στον κύκλο τους, έζησαν μαζί τους, είναι ότι δεν αποτελούν κάποιες μεμονωμένες περιπτώσεις. Την πορεία τους έχουν ακολουθήσει ή ακολουθούν αρκετοί νέοι, χωρίς να έχουν φθάσει σε εγκληματικές ενέργειες όπως αυτή κατά του "Σαρλί Εμπντό".
Το ζήτημα όμως είναι σοβαρό και βαθύ και αφορά τον τρόπο που πλέον η γαλλική Πολιτεία και κοινωνία αντιμετωπίζει τη στροφή πολλών νέων προς το εξτρεμιστικό Ισλάμ του τζιχαντισμού. Μια στροφή που μπορεί πολύ εύκολα να γίνει μπούμερανγκ για τους χιλιάδες Γάλλους μουσουλμάνους που δεν ενστερνίζονται τα κηρύγματα μίσους των τζιχαντιστών και τις εκκλήσεις τους κατά της ελευθερίας της έκφρασης, στο όνομα μιας οπισθοδρομικής ερμηνείας του Ισλάμ, του σαλαφισμού. Μια στροφή «βούτυρο στο ψωμί» στα ρατσιστικά κηρύγματα του Εθνικού Μετώπου και της Μαρίν Λεπέν.
Έναν κίνδυνο που βέβαια δεν διέλαθε της προσοχής της ηγεσίας των Γάλλων μουσουλμάνων, που έσπευσαν να καλέσουν τους πιστούς τους να αποστασιοποιηθούν δυναμικά από τις φονικές ενέργειες και να αγωνιστούν ενεργητικά κατά του αμαλγάματος των τρομοκρατίας και Ισλάμ. Από τις πρώτες κιόλας ώρες μετά την επίθεση, κατά του "Σαρλί Εμπντό", όλες οι μουσουλμανικές ομοσπονδίες συνεδρίασαν στο Μεγάλο Τέμενος του Παρισιού και κάλεσαν τους ιμάμηδες να καταδικάσουν «τη βία και την τρομοκρατία» κατά τις προσευχές της Παρασκευής και τους πιστούς να πάρουν μέρος στις συγκεντρώσεις της Κυριακής.
Την αγωνία να μην υπάρξει η ταύτιση τρομοκρατίας και Ισλάμ εξέφρασε στη Μασσαλία ο ιμάμης του τεμένους Ελ Ισλάχ, Χαρούν Ντερμπάλ, που δήλωσε: «Το 99% των μελών της μουσουλμανικής κοινότητας στη Γαλλία δεν είναι οι αδελφοί Κουασί, δεν είναι ο Μοχάμεντ Μεράχ, δεν είναι ο Μεχντί Νεμούς» (σ.σ.: πρόκειται για μουσουλμάνους που το 2012 και το 2014 επιτέθηκαν σε Εβραίους στην Τουλούζη και το Βέλγιο αντιστοίχως).
Ο ίδιος κάλεσε τους μουσουλμάνους να «πάρουν τις αποστάσεις τους από τις πράξεις αυτές και το πράξουν ανοικτά». «Οι μουσουλμάνοι πρέπει να κάνουν το βήμα. Όχι γιατί έχουμε κάνει κάτι κακό, αλλά γιατί ορισμένοι Γάλλοι γνωρίζουν το Ισλάμ μόνο μέσω των ΜΜΕ. Πρέπει να δείξουμε το πραγματικό πρόσωπο της θρησκείας μας».
Ωστόσο πλάι στον υποδειγματικό αυτόν λόγο στα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης τα σχόλια που γράφονται αποτυπώνουν καλύτερα το πόσο βαθιά ρηγματωμένη είναι πλέον η γαλλική κοινωνία. Μια μερίδα, όχι ευκαταφρόνητη, θεωρεί -και το λέει ανοικτά- ότι οι αδικοσκοτωμένοι σκιτσογράφοι του "Σαρλί Εμπντό" είχαν την τύχη που τους άξιζε καθώς είχαν προσβάλει, όπως αυτοί θεωρούν, τον Προφήτη με τα σκίτσα τους...
«Το φαινόμενο υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό τις μουσουλμανικές κοινότητες»
Ακριβώς τα σχόλια αυτά φανερώνουν και το εύρος του προβλήματος. Ενός προβλήματος που δεν «λύνεται» από τις μεγάλες και συγκινητικές σιωπηλές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και απόρριψης της βίας, που λαμβάνουν χώρα τις τελευταίες ημέρες στη Γαλλία και σε άλλες χώρες. Γιατί το φαινόμενο αγγίζει δομικά ζητήματα της γαλλικής, και όχι μόνο, κοινωνίας. Αγγίζει πτυχές των δυτικών κοινωνιών.
«Το φαινόμενο υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό τις μουσουλμανικές κοινότητες. Εδώ και ενάμιση χρόνο έχει γίνει πολύ πιο παγκόσμιο. Αφορά πλέον τις ηλικίες των 15 έως 17 ετών, τις μεσαίες τάξεις», παρατηρεί ένας άνθρωπος που γνωρίζει σε βάθος τα ζητήματα αυτά, ο κοινωνιολόγος Φαρχάντ Κοσροκαβάρ. Πρόκειται για τους προσήλυτους, εκείνους που επιλέγουν όχι απλώς το Ισλάμ, αλλά τον τζιχάντ στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών.
Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για αμιγώς γαλλικό πρόβλημα. Οι αδελφοί Κουασί δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, πανεπιστημιακοί, κ.ά., ανακαλύπτουν με δέος τον τελευταίο καιρό ότι είναι οι «δικοί τους» νέοι εκείνοι που στελεχώνουν τους κόλπους του Ισλαμικού Κράτους (όλοι παρατηρήσαμε τα άψογα αγγλικά των εκτελεστών των ομήρων τους), αυτοί που έχουν επιλέξει τον πόλεμο όχι αόριστα «κατά της Δύσης», αλλά κατά των δικών τους κοινωνιών. Είναι οι νέοι που κατά εκατοντάδες φεύγουν για τα μέτωπα της Συρίας ή του Ιράκ, στο πλαίσιο ενός ολοένα διευρυνόμενου φαινομένου.
«Οι δυνατότητές μας έχουν αγγίξει τα όριά τους» παραδέχθηκε πρόσφατα ο γενικός εισαγγελέας της Γερμανίας, Χάραλντ Ράνγκε, μπροστά στον ολοένα αυξανόμενο αριθμό των σχετικών υποθέσεων και ερευνών.
Για την ιστορία να σημειώσουμε ότι στη Γαλλία οι αρμόδιες υπηρεσίες υπολογίζουν σε χίλια περίπου τα άτομα που μετείχαν ή επέστρεψαν από τον «ιερό πόλεμο». Και αυτή δεν είναι παρά η αρχή μιας σύγκρουσης, με αντίπαλο έναν σκοταδισμό με πολλά κεφάλια: τον Αλ Μπαγκντάντι του Ισλαμικού Κράτους από τη μια και τη Μαρίν Λεπέν από την άλλη, με πολλούς ενδιάμεσους «κρίκους» που έχουν έναν κοινό στόχο: να βάλουν τέλος στην ελευθερία της έκφρασης, του Τύπου, της ισότητας, της πολυφωνίας, της Τέχνης... Να βάλουν τέλος στη Δημοκρατία.
