Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Σοκ και πένθος. Αλληλεγγύη και μαχητικότητα. Φόβος και προσπάθειες για σύνεση και ψυχραιμία. Μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στο Παρίσι, την εν ψυχρώ δολοφονία των δημοσιογράφων και των σκιτσογράφων της σατιρικής εφημερίδας Charlie Hebdo, την κήρυξη πολέμου στην ελευθερία της έκφρασης και την ελευθεροτυπία, η Ευρώπη κρατά την ανάσα της. Χιλιάδες πολίτες σπεύδουν έξω από τις γαλλικές πρεσβείες, τα γαλλικά ινστιτούτα να επιδείξουν την αλληλεγγύη τους, μαζί τους και πολλοί ηγέτες κρατών - όπως η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ στη γαλλική πρεσβεία του Βερολίνου. Οι αρχές ασφαλείας είναι σε κατάσταση συναγερμού, ειδικά στις χώρες εκείνες που ξέρουν ότι και δικοί τους υπήκοοι είναι φανατικοί ισλαμιστές - είτε χωρίς να βγουν από τα σύνορα είτε έχοντας επιστρέψει από τον «ιερό πόλεμο» στη Συρία, έχοντας την ανάλογη εκπαίδευση. Και κάθε μέρα που περνάει και το πρώτο σοκ υποχωρεί, εντείνονται οι φόβοι για τις επιπτώσεις του τρομοκρατικού εγκλήματος του Παρισιού στη συνοχή των ντε φάκτο πολυπολιτιστικών ευρωπαϊκών κοινωνιών.
Στη Γερμανία, που από την 7η Ιανουαρίου ζει υπό την επήρεια του τρομοκρατικού χτυπήματος στη Γαλλία κι έχει βγάλει πάλι στην επιφάνεια όλο τον θαυμασμό της για τη χώρα «της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης», η πολιτική και πνευματική ηγεσία εμφανίζεται αξιοθαύμαστα προσεκτική, για την ώρα τουλάχιστον. Από την καγκελαρία και το υπουργείο Εσωτερικών, ως αρμόδιο για την ασφάλεια, από όλα τα κόμματα του ομοσπονδιακού κοινοβουλίου (Χριστιανοδημοκράτες, Σοσιαλδημοκράτες, Αριστερά και Πράσινους), από το κεντρικό συμβούλιο των μουσουλμάνων κι από τις χριστιανικές εκκλησίες και το εβραϊκό συμβούλιο, από το σύνολο του Τύπου -ακόμη κι από την συνήθως εμπρηστική Bild- το μήνυμα που εκπέμπεται, για την ώρα τουλάχιστον, είναι «δεν θα αφήσουμε τους τρομοκράτες να διασπάσουν την κοινωνία μας σε μουσουλμάνους και μη».
Το στοίχημα της ανοιχτής κοινωνίας
Η σημαντικότερη παρέμβαση μετά το τρομοκρατικό χτύπημα ήταν αυτή του υπουργού Εσωτερικών Τόμας ντε Μεζιέ, ενός κλασικού δεξιού, που βγήκε ψύχραιμος στην τηλεόραση -σε πλήρη αντίθεση με αυτούς που φωτογραφίζονται μπροστά στο τείχος του Έβρου- και τόνισε ότι το κράτος κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποτρέψει ανάλογα χτυπήματα στη Γερμανία, πλην όμως την απόλυτη ασφάλεια δεν μπορεί να την εγγυηθεί κανείς σε μια ανοιχτή κοινωνία, την οποία και πρέπει να διαφυλάξουμε πάση θυσία. Και ξεκαθάρισε ότι όσο σημαντική είναι η ασφάλεια, άλλο τόσο σημαντική είναι η συνοχή της κοινωνίας, κατηγορώντας ανοιχτά όσους «επίτηδες» μπερδεύουν τον φόβο έναντι του ισλαμισμού -«που τον θεωρούμε μείζονα κίνδυνο και τον αντιμετωπίζουμε με όλες μας τις δυνάμεις»- με τον ανύπαρκτο κίνδυνο του εξισλαμισμού και διοργανώνουν εδώ και μήνες πορείες στους δρόμους της Δρέσδης και αλλού.
Ο φόβος για τις επιπτώσεις από το τρομοκρατικό χτύπημα του Παρισιού στη Γερμανία είναι διπλός: Από τη μια μεριά, μήπως πάρει σειρά κάποιο γερμανικό «αδελφάκι» του Charlie Hebdo -απειλές δέχονται εδώ και καιρό το σατιρικό περιοδικό Titanic, ο κωμικός Ντίτερ Νουρ και πολλοί συνάδελφοί του του πολιτικού καμπαρέ στην τηλεόραση- ή κάποιος άλλος στόχος από ντόπιους Τζιχαντιστές, ειδικά από εκείνους που έχουν αποκτήσει πολεμική εμπειρία στη Συρία και υπολογίζονται περίπου σε 300. Από την άλλη, μήπως αγριέψουν οι επιθέσεις εναντίον των τζαμιών, των ασύλων προσφύγων και γενικότερα των «άλλων» -μουσουλμάνων, Εβραίων, γενικότερα ξένων- στη Γερμανία. Και μήπως ο φόβος γίνει νερό στο μύλο του Pegida, του διογκούμενου κινήματος των «Πατριωτών Ευρωπαίων ενάντια στον εξισλαμισμό της Δύσης», που συγκινεί και πολλούς «κανονικούς» πολίτες, πέρα από τους συνήθεις ακροδεξιούς και τους νεοναζί.
Ο φόβος της αποξένωσης
Όμως στη Γερμανία των 4 εκατομμυρίων μουσουλμάνων -οι μισοί με γερμανική υπηκοότητα- η κοινωνία είναι ήδη διχασμένη και πριν από το σοκ του Παρισιού. Σύμφωνα με έρευνα του ιδρύματος Bertelsmann, που δόθηκε την Πέμπτη στη δημοσιότητα, το 57% των μη μουσουλμάνων Γερμανών θεωρούν το Ισλάμ «απειλητικό» και το 61% πιστεύουν ότι το Ισλάμ «δεν ταιριάζει με τον δυτικό κόσμο». Ακόμη πιο ζόρικο είναι εκείνο το 40% που δηλώνουν ότι λόγω των μουσουλμάνων νιώθουν «ξένουι στην ίδια τους τη χώρα». Οι ερευνητές του ινστιτούτου που βγάζουν εδώ και χρόνια το «μόνιτορ των θρησκειών» διαπίστωσαν ότι για το αίσθημα του φόβου δεν παίζει σημαντικό ρόλο ούτε η πολιτική τοποθέτηση ούτε το μορφωτικό επίπεδο των ερωτηθέντων. Μόνο δύο πράγματα ξορκίζουν τον φόβο της αποξένωσης: η ηλικία, με τους νέους να έχουν σημαντικά θετικότερη εικόνα για το Ισλάμ, και η συνύπαρξη με μουσουλμάνους με τις πόλεις, όπως το Βερολίνο και η Κολωνία, που έχουν μεγάλο ποσοστό μουσουλμάνων να φοβούνται πολύ λιγότερο. Στον αντίποδα, το 90% των θρησκευόμενων μουσουλμάνων στη Γερμανία -στην πλειονότητά τους τουρκικής καταγωγής- δηλώνουν ότι θεωρούν τη δημοκρατία «καλό πολίτευμα» και σχεδόν το 60% αποδέχονται τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις.
Περιμένοντας την Pegida
Πάντως, όλοι περιμένουν με αγωνία να δουν εάν αύριο, Δευτέρα, θα είναι πολύ μεγαλύτερη η συμμετοχή στην καθιερωμένη διαδήλωση του Pegida στη Δρέσδη -που είχε αγγίξει την προηγούμενη Δευτέρα τα 18.000 άτομα- κι αν θα πετύχουν ανάλογες μαζώξεις σε άλλες πόλεις, όπου μέχρι τώρα μαζεύονταν μόνο μερικές εκατοντάδες άνθρωποι, εμφανώς ακροδεξιοί. Η μόνη πολιτική δύναμη που δεν αγωνιά από τη διόγκωση αυτών των διαδηλώσεων του φόβου και προσπαθεί να ψαρέψει στα θολά νερά τους είναι η Εναλλακτική για τη Γερμανία, που χρησιμοποιεί ασύστολα τους νεκρούς ήρωες της ελευθεροτυπίας του Charlie Hebdo για να χαϊδέψει τα αυτιά των «διορατικών» του Pegida. Ευτυχώς, για την ώρα τουλάχιστον, η παραδοσιακή Δεξιά οι Χριστιανοδημοκράτες, επιδεικτικά δεν μπαίνουν σ' αυτό το παιχνίδι.
Επίδειξη ενότητας από την Ε.Ε.
Σήμερα θα μαζευτούν στο Παρίσι οι υπουργοί Εσωτερικών των κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης -και μαζί τους ο Αμερικανός ομόλογός τους- για να επιδείξουν κοινό μέτωπο και να σχεδιάσουν μια κοινή στρατηγική έναντι του κινδύνου από τους τζιχαντιστές. Οι πολιτικοί προϊστάμενοι των αρχών ασφαλείας πρωτίστως θα ασχοληθούν με τον τρόπο βελτίωσης της ανταλλαγής πληροφοριών για την αποτροπή τέτοιων επιθέσεων, κάτι που είχαν αποφασίσει από χρόνια, από τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Λονδίνο και τη Μαδρίτη. Αυτή τη στιγμή εκτιμάται ότι υπάρχουν τουλάχιστον 3.000 Ευρωπαίοι πολίτες που πήγαν να πολεμήσουν στο πλευρό του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία, πολλοί εκ των οποίων επιστρέφουν μετά από ένα διάστημα στις χώρες τους αποφασισμένοι να μεταφέρουν τον «ιερό πόλεμο» στη «βλάσφημη» Δύση.
Πάντως, για την ώρα, οι πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη, από τη φιλελεύθερη Δεξιά μέχρι την Αριστερά -των σκληρών δεξιών και ακροδεξιών εξαιρουμένων- επισημαίνουν συνεχώς ότι το τρομοκρατικό χτύπημα ενάντια στο Charlie Hebdo ήταν κι ένα χτύπημα ενάντια στην ανοιχτή, ανεκτική και δημοκρατική κοινωνία. Με την επισήμανση αυτή αφήνουν να εννοηθεί ότι δεν θα παρασυρθούν εύκολα από τον πειρασμό να υποκύψουν στον τρόμο των τζιχαντιστών, να κάνουν δηλαδή την κοινωνία λιγότερο ανοιχτή, λιγότερο ανεκτική και λιγότερο δημοκρατική, όπως έκανε την αμερικανική κοινωνία η κυβέρνηση Μπους μετά το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου.
