«Προς τι τόση αγωνία; Δεν σας αρέσει να πληρώνετε πιο φθηνά τη βενζίνη σας;». Με αυτό το ρητορικό ερώτημα ξέφυγε ο γενικός γραμματέας του OPEC, Αμπντάλα Ελ Μπάντρι από τον καταιγισμό των ερωτήσεων του διεθνούς Τύπου για το πώς σκοπεύει να αντιμετωπίσει το καρτέλ του πετρελαίου την κατρακύλα της τιμής του μαύρου χρυσού στις διεθνείς αγορές. Από τον Ιούνιο η τιμή έχει πέσει κατά 40%, κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι, όταν ο μέσος όρος των τελευταίων τριών χρόνων ήταν 105 δολάρια. Και συνεχίζει να πέφτει.
Η πτώση της τιμής του πετρελαίου χαροποιεί τους καταναλωτές σε όλον τον κόσμο, εφόσον βέβαια μετακυλίεται σ' αυτούς, αλλά προκαλεί και ανησυχίες, διότι αποτελεί κι ένα σημαντικό βαρόμετρο τόσο της κατάστασης της οικονομίας, όσο και των γεωπολιτικών ισορροπιών.
Έχει, λοιπόν, μεγάλη σημασία το γιατί πέφτει η τιμή του πετρελαίου. Κι ένας από τους λόγους είναι ο OPEC, που δεν κλείνει τις στρόφιγγες. Τα περισσότερα μέλη του ούτε τηρούν την αυτοδέσμευσή τους πριν από τρία χρόνια ότι δεν θα ρίχνουν στην αγορά περισσότερα από 30 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα ούτε κατάφεραν στην τελευταία σύνοδό τους στη Βιέννη να συμφωνήσουν να μειώσουν την παραγωγή, τουλάχιστον μέχρι να σταθεροποιηθούν οι τιμές του μαύρου χρυσού. Κι αυτό διότι οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες δεν έχουν όλες τα ίδια συμφέροντα και τις ίδιες αγωνίες...
Γιατί πέφτουν οι τιμές;
Τα εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, έχουν την πολυτέλεια να αντέξουν την πτώση της τιμής, αφενός διότι έχουν γεμάτα ταμεία, αφετέρου διότι το κόστος άντλησης του δικού τους πετρελαίου, όπως και του ιρακινού, είναι εξαιρετικά χαμηλό και τα περιθώρια κέρδους τους πολύ μεγαλύτερα σε σχέση π.χ. με το πετρέλαιο της Βόρειας Θάλασσας.
Επιπλέον για τους Σαουδάραβες ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι μακροπρόθεσμα είναι να χάσουν μερίδια αγοράς από τους Αμερικανούς, που με το σχιστολιθικό τους πετρέλαιο καλύπτουν όλο και μεγαλύτερο μέρος των εσωτερικών αναγκών τους και φιλοδοξούν να γίνουν κι αυτοί εξαγωγείς. Οι σεΐχηδες του Ριάντ, λοιπόν, εκτιμούν ότι όσο μειώνεται η τιμή τόσο πιο ασύμφορο είναι το fracking και τόσο λιγότερο θα εξαπλώνεται ακόμη και σε εκείνες τις χώρες που δεν έχουν σοβαρούς ενδοιασμούς για αυτόν τον περιβαλλοντικά άκρως αμφιλεγόμενο τρόπο άντλησης.
Να σημειωθεί ότι ένας από τους λόγους που πέφτει η τιμή του πετρελαίου, παρά το γεγονός ότι η Μέση Ανατολή φλέγεται -και σε άλλες εποχές η εξέλιξη θα ήταν ακριβώς αντίθετη- είναι ότι η ζήτηση για εισαγωγές πετρελαίου στις μονίμως διψασμένες για ενέργεια ΗΠΑ έχει μειωθεί ακριβώς εξαιτίας του fracking.
Όμως, ο μόνος πραγματικά ανησυχητικός λόγος, για μας τους κοινούς θνητούς που δικαίως χαιρόμαστε που θα ζεσταθούμε λίγο φθηνότερα φέτος, είναι ότι η μείωση της ζήτησης, που δείχνει η μείωση της τιμής, έχει να κάνει και με την εύθραυστη κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας. Το χάλι της Ευρώπης μάς είναι γνωστό, με τη βιομηχανική παραγωγή στην καλύτερη περίπτωση να παραμένει στάσιμη, αλλά επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης ή και υποχώρησή τους αντικρίζουν και οι ταχέως αναπτυσσόμενες χώρες, από την Κίνα, που δεν πιάνει πια το «οριακό» για το μέγεθός της 7,5%, μέχρι τη Ρωσία που λίγο απέχει από μια βουτιά στην ύφεση.
Αυτό είναι και το μείζον πρόβλημα των χωρών που γεμίζουν τα δημόσια ταμεία τους σχεδόν αποκλειστικά από τις εξαγωγές πρώτων υλών και εν προκειμένω πετρελαίου. Η προσφορά είναι μεγαλύτερη από τη ζήτηση.
Ρωσία: Η χασούρα και το στρατηγικό παιχνίδι του Πούτιν
Μια από τις χώρες που πραγματικά υποφέρουν από τη μείωση των τιμών του πετρελαίου -και κατ' επέκταση του αερίου, που είναι συνδεδεμένες- είναι η Ρωσία. Μάλιστα, η Μόσχα κατηγορεί την πλειονότητα των χωρών του OPEC ότι επίτηδες δεν μειώνουν την παραγωγή, για να συνεχίσουν να πέφτουν οι τιμές, προσφέροντας τις "υπηρεσίες" τους στην Ουάσιγκτον, που θέλει να γονατίσει οικονομικά τη Ρωσία.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα της ρωσικής κυβέρνησης, η κατρακύλα του ρουβλιού, βραχυπρόθεσμα είναι και η σανίδα σωτηρίας της σε σχέση με τις πεσμένες τιμές του πετρελαίου. Χονδρικά η Μόσχα πληρώνει μισθούς και συντάξεις σε ρούβλια, ενώ πληρώνεται για τις εξαγωγές πετρελαίου και αερίου σε δολάρια. Η τιμή του πετρελαίου μειώθηκε σχεδόν 40%, ενώ του ρουβλιού σχεδόν 55%, οπότε το κάθε δολάριο που εισπράττει μεταφράζεται σε περισσότερα ρούβλια από παλιότερα, άρα για τα τρέχοντα μπορεί να το αντέξει!
Αλλά αυτό δεν είναι παρά μια βραχυπρόθεσμη ανακούφιση για τα δημόσια ταμεία. Μακροπρόθεσμα - και ειδικά όσον αφορά τις από χρόνια αναγκαίες επενδύσεις, ώστε να σταματήσει επιτέλους η χώρα που έστειλε πρώτη τη "Λάικα" σε τροχιά να ζει από τις εξαγωγές πρώτων υλών, ωσάν να ήταν τριτοκοσμική- η διπλή κατρακύλα είναι κίνδυνος - θάνατος. Όχι μόνο θα μπουν στα δημόσια ταμεία έως και 100 δισεκατομμύρια δολάρια λιγότερα -ετησίως, πάντα- από τη μείωση της τιμής του πετρελαίου, αλλά και με το ρούβλι στα τάρταρα οι εισαγωγές, ειδικά στους τομείς της τεχνολογίας, θα γίνουν απαγορευτικές.
Αμνηστία στους πλούσιους φυγάδες...
Επιπλέον, υπό την πίεση των δυτικών κυρώσεων, αλλά κι επειδή το ρούβλι είναι στο χαμηλότερο σημείο της Ιστορίας του έναντι του ευρώ και του δολαρίου, έχει επιταχυνθεί σε απίστευτα επίπεδα η φυγή κεφαλαίων από τις ρωσικές τράπεζες. Άλλωστε ούτε τα ρωσικά κεφάλαια είναι... "πατριωτικά" και είχαν πάντοτε την τάση να αναζητούν ασφαλέστερα λιμάνια και φορολογικούς παραδείσους. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν προσπαθεί τώρα να σταματήσει αυτή την αιμορραγία -και ακολουθεί το παράδειγμα του φίλου του, πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας, Σίλβιο Μπερλουσκόνι.
Στην ομιλία του προς το Κρεμλίνο και το έθνος, την περασμένη Πέμπτη, ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι προσφέρει αμνηστία για τον επαναπατρισμό των κεφαλαίων «για όλο το ποσό, άπαξ και χωρίς ελέγχους πόθεν έσχες». Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι θα τιμωρήσει τους κερδοσκόπους που ρίχνουν το ρούβλι. «Οι αρχές γνωρίζουν ποιοι είναι αυτοί οι κερδοσκόποι, καθώς και τα μέσα που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να τους επηρεάσουμε» άστραψε και βρόντηξε, πλην όμως το ξεδόντιασμα των κερδοσκόπων αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα για τους πολιτικούς.
...και ανοίγματα για την Ουκρανία
Πάντως, ο Ρώσος πρόεδρος απέφυγε να αναφερθεί αναλυτικά στα ζόρια της ρωσικής οικονομίας στην 11η κατά σειρά ομιλία του προς το έθνος. Προτίμησε να μιλήσει ως ηγέτης που δεν υποχωρεί έναντι του εξωτερικού εχθρού, «αυτών που ήθελαν να διαλύσουν τη Ρωσία όπως τη Γιουγκοσλαβία», που δίνει μάχη «για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη» και που διαφυλάσσει ως κόρην οφθαλμού τις «συντηρητικές αρχές» της ρωσικής κοινωνίας.
Αν και ήταν πολύ μαχητικός υπερασπιζόμενος την προσάρτηση της Κριμαίας -«είναι το πνευματικό λίκνο του ρωσικού έθνους» είπε, θυμίζοντας ότι εκεί βαφτίστηκε ορθόδοξος χριστιανός το 998 ο κόμης Βλαντίμιρ- και διαβεβαιώνοντας ότι «θα διαλύσει τους τρομοκράτες» στην Τσετσενία, επέλεξε πιο μετριοπαθείς τόνους μιλώντας για «την τραγωδία στην Ουκρανία».
Ούτε για «Νέα Ρωσία» μίλησε ούτε επανέλαβε ότι οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είναι «βασικά ένας λαός», αφήνοντας περιθώρια για διπλωματική λύση της ουκρανικής κρίσης. Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει πολιτική υπό την πίεση των δυτικών κυρώσεων.
Η σκακιέρα των αγωγών
Η πίεση από τη μείωση των τιμών του πετρελαίου και από τις δυτικές κυρώσεις κάνει τον Ρώσο πρόεδρο εφευρετικό. Έτσι έκανε την εβδομάδα που πέρασε την έκπληξη κατά την επίσημη επίσκεψή του στην Άγκυρα, όπου σαφώς αισθάνθηκε πιο καλοδεχούμενος, σε σύγκριση με το παγερό κλίμα που τον περίμενε προ δεκαπενθημέρου στη σύνοδο κορυφής των G20 στο Μπρίσμπεϊν της Αυστραλίας. Και ανήγγειλε ουσιαστικά το τέλος του αγωγού South Stream, που θα μετέφερε αέριο κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα στην «απρόθυμη» Βουλγαρία με τελικό προορισμό τη Δυτική Ευρώπη, ενώ παράλληλα έριξε την ιδέα ενός εναλλακτικού αγωγού -Anatolia Stream, έσπευσε να τον βαφτίσει η εφημερίδα Χουριέτ- μέσω τουρκικού εδάφους έως τα ελληνοτουρκικά σύνορα. Το ερώτημα τώρα είναι τι ακριβώς θα συζητήσουν οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ερχόμενη Τρίτη, που έχουν στην ατζέντα τους το μέλλον του South Stream.
Μπορεί Πούτιν και Ερντογάν να έχουν πολλά που τους χωρίζουν -με αντιδιαμετρική τη στάση τους στον πόλεμο της Συρίας και προβληματική τη διαφορά τους για τους Τατάρους της Κριμαίας- αλλά σ' αυτή τη φάση τουλάχιστον το αέριο τους ενώνει. Η Τουρκία χρειάζεται όλο και περισσότερο για τη διψασμένη βιομηχανία της και η Ρωσία έχει ανάγκη να κρατηθεί σε κάποιες αγορές και να τις διευρύνει. Κράτα με να σε κρατώ, λοιπόν, δώσ' του τα εκατέρωθεν ανταλλάγματα. Η Ρωσία υπόσχεται στην Τουρκία να μην τη χρησιμοποιήσει αποκλειστικά ως χώρα τράνζιτ, αλλά να τη βοηθήσει να γίνει ενεργειακός κόμβος, ενώ τάζει και εκπτώσεις στην τιμή του αερίου. Η Τουρκία από την άλλη, ανοίγει τον δρόμο στη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom να της φτιάξει πυρηνικό εργοστάσιο στη Μερσίνα, είναι έτοιμη για πολλές διευκολύνσεις κατά την κατασκευή του νέου αγωγού και ονειρεύεται τριπλασιασμό του διμερούς εμπορίου.
Πάντως, η εμπειρία δείχνει ότι πολλοί αγωγοί σχεδιάστηκαν στα χαρτιά και είτε έμειναν για πάντα εκεί, είτε ολοκληρώθηκαν μετά από πολύ περισσότερα χρόνια από τον αρχικό σχεδιασμό.
Κερδισμένοι και χαμένοι
Ανάσα είναι το φτηνό πετρέλαιο για τη βιομηχανία και τους καταναλωτές, εάν βέβαια η κατρακύλα των διεθνών τιμών φτάσει και στη μάνικα των βενζινάδικων, αφού περάσει από τα ψηλά πατώματα των πετρελαϊκών εταιρειών. Άμεση θα ήταν η ανακούφιση για όσους τσίμα - τσίμα καταφέρνουν να βάλουν πετρέλαιο θέρμανσης τον χειμώνα, ενώ με χρονοκαθυστέρηση η μείωση της τιμής των καυσίμων οδηγεί και σε μείωση των τιμών των περισσότερων προϊόντων, λόγω μείωσης του κόστους παραγωγής ή / και μεταφοράς, πάντα υπό την προϋπόθεση ότι αυτό μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή.
Ανάσα είναι το φθηνό πετρέλαιο για τις χώρες που το εισάγουν, ειδικά για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες τους, που έτσι γίνονται αυτόματα πιο ανταγωνιστικές.
Ανάσα είναι το φθηνό πετρέλαιο συνολικά για τις μεταφορές, εναέριες, θαλάσσιες, σιδηροδρομικές και οδικές, κι έχει θετικό αντίκτυπο παντού, από τους ισολογισμούς των αεροπορικών εταιρειών μέχρι τον οικογενειακό προϋπολογισμό των Ιχήδων.
Κλειδί οι ισοτιμίες
Προβληματικό είναι το φθηνό πετρέλαιο για τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, αλλά όχι για όλες το ίδιο. Όσο πιο χαμηλό είναι το κόστος άντλησης, τόσο μεγαλύτερα περιθώρια έχουν να αντέξουν τη μείωση της τιμής. Όσο πιο πολύπλευρη είναι η οικονομία τους, τόσο μικρότερες είναι οι επιπτώσεις από τα μειωμένα έσοδα της πώλησης του μαύρου χρυσού, αφού υπάρχουν και όλα τα πλεονεκτήματα στην εσωτερική αγορά από τη μείωση της τιμής. Επίσης, τεράστια σημασία έχει η ισοτιμία του νομίσματος μιας πετρελαιοπαραγωγού χώρας σε σχέση με το δολάριο. Εάν η ισοτιμία πέφτει, όπως π.χ. στην περίπτωση του ρώσικου ρουβλιού, οι απώλειες από τις μειωμένες εξαγωγές απαλύνονται.
Προβληματικό είναι, τέλος, το φθηνό πετρέλαιο για κάποιες επενδύσεις. Όχι μόνο στην πετρελαϊκή βιομηχανία, και γενικότερα στη βιομηχανία ενέργειας, αφού πάντοτε η καινοτομία σ' αυτόν τον κλάδο άνθιζε όσο αυξανόταν η τιμή του μαύρου χρυσού κι ο φόβος ότι τα κοιτάσματα έχουν ημερομηνία λήξεως. Αλλά και στις επενδύσεις των πετροδόλαρων. Τα κέρδη τους από το πετρέλαιο πολλά funds τα επένδυαν σε άλλους κλάδους, από τα αμερικανικά ομόλογα και το λιανεμπόριο, μέχρι τα ακίνητα και το... ποδόσφαιρο, για όσους θυμούνται ότι οι Καταριανοί είχαν αγοράσει την Παρί Σεν Ζερμέν...
