"Ζωντανούς μας τους πήραν, ζωντανούς τους θέλουμε πίσω". Κάπου αλλού το σύνθημα θα έκρυβε μόνο τον σπαραγμό των γονιών που έχασαν τα παιδιά τους με τον πιο φριχτό τρόπο. Όμως στο Μεξικό -τη μοναδική χώρα στον κόσμο που γιορτάζει τη Μέρα των Νεκρών- τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Οι νεκροί αρνούνται να αναπαυθούν. Συνεχίζουν να κινούνται, σαν σκιές, ανάμεσα στους ζωντανούς αναζητώντας διαρκώς δικαίωση.
Εξίσου χαρακτηριστικό για την περίπτωση του Μεξικού είναι και το πόσο επικίνδυνες μπορούν να γίνουν οι σπουδές. Τις παραμονές των Ολυμπιακών αγώνων του 1968, οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ κατά φοιτητικής διαδήλωσης σκοτώνοντας περισσότερα από 300 άτομα στη διαβόητη σφαγή της Πλατείας των Τριών Πολιτισμών. Κάθε χρόνο από τότε οι φοιτητές της χώρας τιμούν την επέτειο με μια μεγάλη διαδήλωση στην Πόλη του Μεξικού.
Έτσι και φέτος, μια ομάδα φοιτητών από το Πανεπιστήμιο της Αγιοτσινάπα στο νότιο Μεξικό ταξίδευαν προς την πόλη Ιγουάλα για να μαζέψουν χρήματα για το ταξίδι στην πρωτεύουσα. Δεν έφτασαν ποτέ. Δέχτηκαν επίθεση από δυνάμεις της τοπικής αστυνομίας, που στη συνέχεια τους παρέδωσαν στα χέρια της ναρκο-συμμορίας Guerreros Unidos (Ενωμένοι Μαχητές). Λίγες μέρες, μετά ανακαλύφθηκε ομαδικός τάφος στην περιοχή. Κάπου αλλού τα δύο γεγονότα θα συνδέονταν αυτονόητα. Όχι όμως και στην πολιτεία Γκερέρος που αποτελεί το βασίλειο των καρτέλ ναρκωτικών. "Όπου κι αν σκάψεις, θα βρεις πτώματα" λένε οι κάτοικοι.
Οι γονείς των 43 αγνοούμενων δεν πείστηκαν ούτε όταν ο εισαγγελέας της πολιτείας ανακοίνωσε ότι οι φοιτητές δολοφονήθηκαν και οι σοροί τους αποτεφρώθηκαν, όπως ομολόγησαν κάποιοι συλληφθέντες. Πίσω όμως από την άρνησή τους να αποδεχθούν την επίσημη εκδοχή δεν κρύβεται τόσο ο πόνος όσο η απόρριψη μιας εξουσίας που κρίνεται εξίσου ένοχη με τους μπράβους των Guerreros Unidos.
Η λατινοαμερικανική εκδοχή του πολέμου κατά της τρομοκρατίας
Και κάπως έτσι το σύνθημα "Μας τους πήραν ζωντανούς, τους θέλουμε πίσω ζωντανούς" έγινε η κραυγή μιας ολόκληρης κοινωνίας. Οι 43 φοιτητές έγιναν σύμβολο όλων όσοι έχουν εξαφανιστεί ή σκοτωθεί από το 2006, όταν ο τότε πρόεδρος Καλντερόν κήρυξε τον "πόλεμο κατά των ναρκωτικών" με απολογισμό 100.000 νεκρούς ή αγνοούμενους μέχρι σήμερα. Όπου κι αν σκάψεις, θα βρεις πτώματα...
Το καραβάνι "43x43" πήρε το όνομά του από αυτό ακριβώς το σύμβολο. Άρχισε να ταξιδεύει από πόλη σε πόλη διεκδικώντας δικαιοσύνη για τους φοιτητές. Οι διαδηλώσεις πήραν πολύ σύντομα μορφή χιονοστοιβάδας. Την προηγούμενη Δευτέρα δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατέβηκαν στους δρόμους 60 πόλεων της χώρας ζητώντας την παραίτηση του προέδρου Ενρίκε Πένια Νιέτο, του πολιτικού που εξελέγη στην προεδρία με την υπόσχεση να "σώσει" τη χώρα από τη μάστιγα των καρτέλ. Η διαδήλωση συνέπεσε με την κατάληψη πολλών πανεπιστημίων. Στον χορό των κινητοποιήσεων μπήκε και η ομοσπονδία των εκπαιδευτικών, που την Πέμπτη οργάνωσε μεγάλη διαδήλωση στην Πόλη του Μεξικού.
Στη "μπαρουτοκαπνισμένη" επαρχία Οαχάκα, δάσκαλοι και φοιτητές έκλεισαν τον δρόμο που συνδέει την πρωτεύουσα με το αεροδρόμιο. Στη Γουαδαλαχάρα, η ημέρα διαμαρτυρίας συνέπεσε με τη διεθνή γιορτή βιβλίου. Το αποτέλεσμα ήταν οι συγγραφείς να ηγηθούν της πορείας. Στην πρωτεύουσα της επαρχίας Γκερέρο, την πορεία οδήγησαν οι ίδιοι οι γονείς των αγνοουμένων. "Δεν αναγνωρίζουμε τον Νιέτο ως πρόεδρο του Μεξικού επειδή αρνείται να ικανοποιήσει το βασικό αίτημά μας, την επιστροφή των παιδιών μας. Τα θέλουμε πίσω ζωντανά" δήλωσε ο Φελίπε Κρους, ένας από τους συγγενείς.
Ο Νιέτο, επομένως, θα παραμείνει πρόεδρος μόνο αν επιστρέψει ζωντανούς τους αγνοούμενους, κάτι που μάλλον ξεπερνά τις δυνάμεις του. Η απονομιμοποίησή του απλώνεται καθημερινά σε όλο και μεγαλύτερα τμήματα της μεξικανικής κοινωνίας. Πρόσφατη σφυγμομέτρηση της εφημερίδας La Jornada αποκαλύπτει ότι η δημοτικότητα του έχει υποχωρήσει κατά επτά ποσοστιαίες μονάδες από το καλοκαίρι. Το ίδιο απαξιωμένες στα μάτια της μεξικανικής κοινωνίας είναι και οι τοπικές αρχές σε πολλές από τις πολιτείες που ελέγχονται ουσιαστικά από τα καρτέλ των ναρκωτικών. Το παραδέχεται άλλωστε και ο ίδιος ο Νιέτο. "Αυτό που συνέβη στην Ιγουάλα... αποδεικνύει την αδυναμία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει το οργανωμένο έγκλημα που διαθέτει περισσότερα όπλα και δύναμη πυρός από ό,τι στο παρελθόν", τόνισε σε πρόσφατη ομιλία του.
Οι δυνάμεις ασφαλείας μπορεί να επικαλούνται αδυναμία απέναντι στους εμπόρους ναρκωτικών αλλά δεν διστάζουν να επιδεικνύουν την ισχύ τους απέναντι στο κίνημα διαμαρτυρίας. Πριν από λίγες μέρες, ο υπουργός Άμυνας στρατηγός Σαλβαδόρ Σιενφουέγος τόνισε σε δημόσια εκδήλωση ότι η "ανασφάλεια" αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για το σύγχρονο Μεξικό. Και για να μην αφήσει αμφιβολίες προσδιόρισε ως αντίπαλο τη "διχόνοια". Σε μια χώρα με τόσο πλούσια ιστορία σε στρατιωτικές επεμβάσεις και σφαγές άοπλων διαδηλωτών, το μήνυμα έχει σίγουρα τη δική του βαρύτητα.
Πεντάγωνο εναντίον αγροτικών δασκάλων
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ουάσιγκτον -αρχιτέκτονας και βασικός εμπνευστής του πολέμου κατά της τρομοκρατίας στο Μεξικό- εμφανίζεται εξαιρετικά προσεκτική στις διατυπώσεις της κρατώντας ίσες αποστάσεις ανάμεσα σε διαδηλωτές και κυβέρνηση. Η εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε "όλες τις πλευρές να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους", δήλωση μάλλον εξοργιστικής ουδετερότητας όταν έχεις να κάνεις με άοπλους φοιτητές που δολοφονούνται στα χέρια των αρχών.
Αλλά πώς αλλιώς θα διατηρηθεί μια αμοιβαία επωφελής συνεργασία; Τη στιγμή μάλιστα που το Πεντάγωνο εξακολουθεί να τροφοδοτεί τον μεξικανικό στρατό με τα μεταχειρισμένα όπλα που επιστρέφουν από τα μέτωπα της Μέσης Ανατολής; Εκτιμάται ότι το Μεξικό έχει λάβει αμυντική βοήθεια ύψους 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων τα τελευταία χρόνια στο πλαίσιο του πολέμου κατά των ναρκωτικών.
Απέναντι σε αυτή την τερατώδη πολεμική μηχανή η μεξικανική κοινωνία δεν είναι άοπλη. Διαθέτει τις δικές της εστίες αντίστασης, που έχουν πολλαπλασιαστεί εντυπωσιακά στα 20 χρόνια που μεσολάβησαν από την εξέγερση των Ζαπατίστας στην επαρχία Τσιάπας. Οι 43 αγνοούμενοι φοιτητές ήταν "νορμαλίστας", δηλαδή σπουδαστές ενός δικτύου αγροτικών σχολών δασκάλων, που αποτελεί κληρονομιά της μεξικανικής επανάστασης του Βίγια και του Ζαπάτα.
Τα τελευταία χρόνια στις επαρχίες του νότου έχουν δημιουργηθεί πολλά παρόμοια αυτόνομα δίκτυα σε τομείς όπως η παιδεία, η υγεία και η αυτοδιοίκηση, ενώ δεν λείπουν και οι πολιτοφυλακές που συγκροτούνται για την υπεράσπιση των τοπικών κοινοτήτων από τη διπλή απειλή των καρτέλ και του στρατού. Όπως το έθεσε και ο εξίσου "νεκρός" πια υποδιοικητής Μάρκος πριν αποχωρήσει από την άτυπη ηγεσία των Ζαπατίστας, "ήθελαν να μας θάψουν αλλά δεν ήξεραν πως ήμασταν σπόροι".
Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
