Μια χρεοκοπία αλλιώτικη από τις άλλες είδαμε να εκτυλίσσεται την εβδομάδα που πέρασε. Μια ιδιόρρυθμη στάση πληρωμών κήρυξε η Αργεντινή -την όγδοη στην ιστορία της- ως αποτέλεσμα όχι των άδειων κρατικών ταμείων, αλλά μιας δικαστικής διαμάχης με κερδοσκοπικά κεφάλαια. Το κλισέ «Don't cry for me, Argentina» που περίσσεψε στις σελίδες του διεθνούς Τύπου, έχει αυτή τη φορά τη βάση του, καθώς είναι ακόμη αδύνατον να προβλέψει κανείς ποιες επιπτώσεις θα έχει αυτή η χρεοκοπία τόσο στον λαό της Αργεντινής όσο και στο σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Μετά τη χρεοκοπία της Αργεντινής το 2001, σταδιακά η χώρα ήρθε σε συνεννόηση με τους πιστωτές της κι άρχισε πάλι να πληρώνει ένα μέρος από το χρέος της, το οποίο πρώτα «κούρεψε» σχεδόν κατά τα δύο τρίτα. Οι περισσότεροι πιστωτές (το 93%) αποδέχτηκαν αυτόν τον διακανονισμό και η Αργεντινή, παρά την κακή φήμη της, αποδείχθηκε απόλυτα συνεπής. Η συνέπεια αυτή θα της επέτρεπε να επιστρέψει για δανεισμό στις διεθνείς αγορές, από τις οποίες είναι αποκομμένη τα τελευταία 13 χρόνια. Ωστόσο, δύο κερδοσκοπικά κεφάλαια, γνωστά και ως «όρνεα», επειδή έχουν τη συνήθεια να ορμάνε στα κουφάρια τσακισμένων χωρών, προσπάθησαν να βγάλουν από τη μύγα ξύγκι και βρήκαν πρόθυμο σύμμαχο έναν γηραιό Αμερικανό δικαστή. Τα «όρνεα» αυτά αγόρασαν μετά τη χρεοκοπία της Αργεντινής από τη δευτερογενή αγορά κρατικά ομόλογα, εκδοθέντα στις Ηνωμένες Πολιτείες -άρα υποκείμενα στο αμερικανικό δίκαιο- σε εξευτελιστική τιμή και έδωσαν τη δικαστική μάχη για να τα αποπληρωθούν στο ακέραιο, στην ονομαστική τους τιμή και με τόκους.
Τα «όρνεα», με επικεφαλής τον εξαιρετικά επιθετικό κερδοσκόπο Πολ Σίνγκερ, διεκδίκησαν 1.680% απόδοση για την «επένδυσή» τους, έσυραν στα αμερικανικά δικαστήρια επί δέκα χρόνια το κράτος της Αργεντινής και κατάφεραν να πείσουν τον 83χρονο δικαστή Τόμας Γκρίζα να αποφανθεί ότι η Αργεντινή πρέπει να τα πληρώσει όλα. Και μέχρι να το κάνει, έδωσε εντολή να «παγώσει» ο λογαριασμός της σε τράπεζα της Νέας Υόρκης, όπου υπήρχαν τα χρήματα για να καταβάλει στις 31 Ιουλίου τη δόση στους «καλούς» πιστωτές που είχαν αποδεχτεί το «κούρεμα».
Η κυβέρνηση της Αργεντινής αρνήθηκε να χρυσώσει τα «όρνεα», αντιπρότεινε να τους πληρώσει όσο και τους άλλους -αυτό θα σήμαινε για τους Σίνγκερ και σία απόδοση... μόνο 300%- κι όταν έληξε άδοξα η προθεσμία για την εύρεση ενός συμβιβασμού, είπε «δεν πληρώνω».
Ο ασκός του Αιόλου
Παρά τα όσα γράφτηκαν είτε περί «ηρωικής» είτε περί «αδιάλλακτης» στάσης της Αργεντινής, σ' αυτή τη φάση, η κυβέρνηση της Κριστίνα Κίρχνερ φέρθηκε συνετά και νομότυπα. Εάν δεχόταν να πληρώσει τα «όρνεα» -και σίγουρα μπορούσε, αφού το 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια που ζητούσαν δεν είναι απαγορευτικό ποσό για μια τέτοια χώρα, με συναλλαγματικά αποθέματα της τάξης των 30 δισεκατομμυρίων- θα άνοιγε τον ασκό του Αιόλου. Στις νέες δανειακές συμβάσεις που έχει υπογράψει μετά τα «κουρέματα» υπάρχει μια ρήτρα που λέει ότι το κράτος της Αργεντινής δεν έχει δικαίωμα, τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2014, να προσφέρει καλύτερους όρους αναδιάρθρωσης του χρέους σε όσους ομολογιούχους αρνήθηκαν να συμβιβαστούν αρχικά. Κι αν το κάνει για τα «όρνεα», ίσως αναγκαστεί να το κάνει και για τους άλλους. Και σε αυτή την περίπτωση θα χρεοκοπήσει πάλι κανονικά.
Ακριβώς αυτή η... λεπτομέρεια είναι που κάνει ιδιαίτερα επιφυλακτικά ακόμη και τα «γεράκια» της Wall Street, πόσο μάλλον τις κυβερνήσεις των άλλων χωρών, αλλά και τα στελέχη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έναντι της «υπόθεσης Αργεντινή». Είναι δυνατόν να αναγκάζεται μια χώρα να χρεοκοπήσει έτσι;
Το ανύπαρκτο νομικό πλαίσιο
Μέχρι τώρα φαίνεται ότι είναι, καθώς όλα τα παράλογα παραπάνω είναι νομότυπα. Δεν υπάρχουν όρια στη δευτερογενή αγορά ομολόγων. Όποιος θέλει να αγοράσει ένα ομόλογο των 100 δολαρίων στα 10 σεντς μπορεί να το κάνει και να διεκδικήσει μετά να πάρει πίσω 100. Αρκεί να βρεθεί ένα δικαστήριο που να τον δικαιώσει και μια αδύναμη χώρα που να αναγκαστεί να πληρώσει. Όσο δεν αλλάζει αυτό, θα τίθεται εν αμφιβόλω η διεθνής πρακτική αναδιάρθρωσης κρατικών δανείων. Χωρίς αυτή την αναδιάρθρωση, καμία χώρα δεν μπορεί να σταθεί και πάλι στα πόδια της και κανένας πιστωτής δεν μπορεί να ελπίζει ότι θα πάρει πίσω ένα μέρος από τα λεφτά του.
Βέβαια, τώρα πια όλο και περισσότερες χώρες εκδίδουν κρατικά ομόλογα με ρήτρες συλλογικής ευθύνης, που δεσμεύουν τους αγοραστές τους να αποδεχτούν εάν, ω μη γένοιτο, χρειαστεί, ένα «κούρεμα», εφόσον το αποφασίσει η συντριπτική τους πλειονότητα. Μόνο που αυτό δεν συνηθιζόταν όταν οι Σίνγκερ και σία αγόρασαν τα «σκουπίδια» της Αργεντινής για να τα κάνουν χρυσάφι. Κι επειδή πολλές χώρες με αδύναμο νόμισμα συνηθίζουν να εκδίδουν -ως πιο ελκυστικά για τους αγοραστές- ομόλογα που υπόκεινται σε άλλο δίκαιο από το δικό τους, θα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να βρεθεί ακόμη ένας Γκρίζα και να τινάξει μια συμφωνία αναδιάρθρωσης στον αέρα.
Άλλωστε, δεν υπάρχει κανένα πτωχευτικό δίκαιο στον κόσμο που να θεωρεί ότι ο πιστωτής είναι πάντα στο απυρόβλητο κι ο οφειλέτης πρέπει να πεθάνει. Σε όλες τις χώρες προστατεύονται και τα δικαιώματα του πιστωτή, και του οφειλέτη - αλλού καλύτερα κι αλλού χειρότερα. Ειδικά στις ΗΠΑ, το πτωχευτικό δίκαιο εταιρειών και φυσικών προσώπων είναι έτσι φτιαγμένο ώστε ο χρεοκοπημένος να μπορεί να κάνει μια καινούργια αρχή. Προφανώς, ο δικαστής Γκρίζα αποφάσισε να το αγνοήσει, αφού αυτό δεν αφορά και χώρες.
Η άδηλη συνέχεια
Και τώρα τι θα γίνει με την Αργεντινή; Η κυβέρνηση της χώρας έχει αφήσει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά: Να πάει στα διεθνή δικαστήρια - κάτι που θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για όλες τις άλλες χώρες που κάποια στιγμή θα χρειαστεί να αναδιαρθρώσουν το χρέος τους. Να συμφωνήσει με κάποιες τράπεζες να αγοράσουν τις απαιτήσεις των «όρνεων» και να έχει μετά να τα βρει με αυτές - εάν βεβαίως οι Σίνγκερ και σία αποδεχτούν μια τέτοια λύση.
Να βγάλει μπροστά τους «καλούς» πιστωτές που περιμένουν τα χρήματά τους, ξέροντας ότι αυτά υπάρχουν και είναι «παγωμένα» σε μια αμερικανική τράπεζα. Το πλεονέκτημά της είναι ότι έχει ένα περιθώριο χρόνου πριν βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο. Η απόφαση να μην πληρωθούν τα «όρνεα» έχει τη στήριξη των πολιτών, τα κρατικά ταμεία δεν είναι άδεια, έχει συνηθίσει να μην έχει πρόσβαση στις διεθνείς αγορές -αν και η καθυστέρηση που θα προκαλέσει αυτή η «επιλεκτική χρεοκοπία» που «διαπίστωσαν» δύο οίκοι αξιολόγησης θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία της χώρας που βρίσκεται σε οριακή ύφεση- κι έχει τη στήριξη των ισχυρών λατινοαμερικανικών κρατών.
