Αυτή τη βδομάδα (4-6 Αυγούστου) ο πρόεδρος Ομπάμα έχει καλεσμένους στην Ουάσιγκτον. Έχει καλεσμένους τους ηγέτες της Αφρικής. Σχεδόν όλους. Η πρώτη σημασία αυτής της συνάντησης κορυφής ΗΠΑ- Αφρικής είναι η συμβολική. Οι ΗΠΑ κάνουν κάτι τέτοιο για πρώτη φορά. Και βέβαια οι καλεσμένοι θα είναι στην πλειοψηφία τους μαύροι, όπως ο οικοδεσπότης και η οικοδέσποινα. Όταν θα μαζευτούν όλοι τους στον Λευκό Οίκο, θα σταθεί κοντά τους, με κάποια συγκίνηση, το πνεύμα του Τόμας Τζέφερσον και της σκλάβας του Σάλλυ Χέμινγκς...
Τελευταία, όλοι ενδιαφέρονται για την Αφρική. H Αφρική είναι μεγάλη. Η επιφάνειά της είναι μεγαλύτερη από των ΗΠΑ, της Ε.Ε., της Κίνας και της Ινδίας - όλων μαζί! Και έχει το 70% των καλλιεργήσιμων ακαλλιέργητων εκτάσεων της γης και το 60% των πρώτων υλών της!
Αυτά όμως τα είχε και πριν.
Αλλαγές
Τι έχει αλλάξει πρόσφατα; Πέντε πράγματα:
1. Η παγκόσμια και ιδιαίτερα η κινεζική ζήτηση πρώτων υλών και οι κινέζικες επενδύσεις "άνευ όρων" έχουν βελτιώσει τη διαπραγματευτική θέση της ηπείρου.
2. Η Αφρική έχει κάνει πολιτική πρόοδο. Οι πόλεμοι και οι δικτατορίες έχουν λιγοστέψει.
3. Η Αφρική έχει κάνει κοινωνική πρόοδο. Η πείνα, οι αρρώστιες και ο αναλφαβητισμός μειώνονται.
4. Ο όγκος των ξένων επενδύσεων προς την Αφρική είναι μικρός, αλλά έχει σχεδόν δεκαπλασιαστεί από το 2000.
5. Ξαφνικά όλοι διακρίνουν ότι στον 21ο αιώνα η Αφρική θα είναι πιθανότατα η γρηγορότερα αναπτυσσόμενη περιοχή του πλανήτη και το γεωπολιτικό της βάρος θα πολλαπλασιαστεί.
Εξαίρεση στον κανόνα
Ο Τομά Πικεττύ προβλέπει ότι στον 21ο αιώνα η Ευρώπη θα έχει ρυθμούς ανάπτυξης από 1% έως 1,5%. Χαμηλές θα είναι και οι επιδόσεις της Ιαπωνίας και της Κίνας και σχετικά αργή η παγκόσμια ανάπτυξη. Η πιθανότερη εξαίρεση θα είναι η Αφρική -και ιδιαίτερα η ΥΣΑ, η υποσαχάρια Αφρική- που έχει να καλύψει την μεγάλη απόσταση που την χωρίζει, σήμερα, από τον υπόλοιπο κόσμο. Η Αφρική έχει σήμερα πληθυσμό ένα δισεκατομμύριο και θα έχει 2 δισ. το 2050 και 4 δισ. το 2100. Μέχρι το 2050 η αγορά των αφρικανικών πόλεων θα είναι διπλάσια από την ευρωπαϊκή (συμπεριλαμβανόμενης της Ρωσίας) και μέχρι το 2100 πενταπλάσια!
Είναι διάφανη η αφρικανική πολιτική της Ουάσιγκτον. Ο πρόεδρος Ομπάμα συνάντησε ήδη, στις 28 Ιουλίου, εκατοντάδες Αφρικανούς επιχειρηματίες και καλεί τους Αφρικανούς πολιτικούς ηγέτες στην Ουάσιγκτον για μπίζνες. Η προστασία των επιχειρήσεων και της ιδιοκτησίας είναι πρώτη προτεραιότητα, η προστασία της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων δεύτερη. Κόκκινη γραμμή: η ασφάλεια του Ισραήλ. Οι φιλοδυτικές και φιλο-επιχειρηματικές "δημοκρατίες" μπορούν να ελπίζουν σε οικονομική, διπλωματική και στρατιωτική βοήθεια, σε διαγραφές χρεών, στην υποστήριξη της Παγκόσμιας Τράπεζας, των δυτικών ΜΜΕ κ.λπ. Οι "κακές" χώρες όπως π.χ. η Ζιμπάμπουε, που μοίρασε τη γη των λευκών γαιοκτημόνων σε άπορους μαύρους, ή το Σουδάν, που αρνείται να αναγνωρίσει το κράτος του Ισραήλ, δεν έλαβαν πρόσκληση από την Ουάσιγκτον. Η χούντα του Σίσι, στην Αίγυπτο, είχε αρχικά αποκλειστεί, διότι δεν την είχε αναγνωρίσει η Αφρικανική Ένωση, αλλά, μετά την αναγνώριση, φαίνεται ότι θα είναι παρούσα, όπως βέβαια και η "απελευθερωμένη" Λιβύη!
Προτεραιότητες και αποκλεισμοί
Αυτά τα μάλλον γνωστά δεν πρέπει να επισκιάζουν την ορατή πρόοδο προς μεγαλύτερη σύνεση, συναίνεση και συνεργασία. Η επέμβαση στη Λιβύη, με τις τραγικές εσωτερικές και διεθνείς συνέπειες, έγινε με την ανοχή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και της Αφρικανικής Ένωσης. Η σταθεροποίηση στο Ανατολικό Κονγκό (Κινσάσα) επιτεύχθηκε με ομόφωνες αποφάσεις του Σ.Α. και με την απόσυρση της μακρόχρονης αγγλο-αμερικανικής υποστήριξης προς τη Ρουάντα. Οι πολλαπλές ενέργειες εναντίον του Σουδάν, παραμένουν λίγο-πολύ εντός των πλαισίων της διεθνούς νομιμότητας και δεν έχει μέχρι σήμερα αποτολμηθεί επέμβαση τύπου Ιράκ, Λιβύης ή Συρίας. Η εκστρατεία της Αφρικανικής Ένωσης κατά των Σομαλών εξτρεμιστών μπορεί να είναι "μισθοφορική", αλλά τέλος πάντων δίνει κάποιο λόγο και κάποια επιρροή σε Αφρικανούς. Οι γαλλικές επεμβάσεις (Μαλί, Κεντρική Αφρική) έχουν γίνει με πρόσκληση νομότυπων κυβερνήσεων και με έγκριση περιφερειακών και διεθνών οργανισμών.
Παρά τις ανοιχτές πολεμικές πληγές που αιμορραγούν και την επέκταση της τρομοκρατίας, η συνολική εικόνα της ηπείρου -ιδιαίτερα της ΥΣΑ- παρουσιάζει θεαματική βελτίωση τις τελευταίες δεκαετίες. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν αντιπαρατίθενται στρατιωτικά και οι νεκροί των συγκρούσεων είναι χιλιάδες αντί εκατομμύρια. Όταν λέμε "ο πρόεδρος Ομπάμα καλεί τους Αφρικανούς ηγέτες στην Ουάσιγκτον για μπίζνες", λέμε κάτι το πολύ θετικό. Δεν τους καλεί για πόλεμο. Και βέβαια για μπίζνες και όχι για πόλεμο, ενδιαφέρονται και οι Κινέζοι και οι Ινδοί και οι Βραζιλιάνοι και οι Τούρκοι και οι... Ευρωπαίοι!
Συνωστισμός
Όλοι ξέρουμε βέβαια ότι αυτοί οι... "άθλιοι τριτοκοσμικοί", που έχουν κατακλύσει την Αφρική, επενδύουν "χωρίς αρχές". Δεν λένε στους Αφρικανούς πώς θα κυβερνήσουν τις χώρες τους. Δεν καίγονται για τις ανθρώπινες ελευθερίες, το περιβάλλον, τα δικαιώματα των παιδιών, των γυναικών, των ομοφυλοφίλων κ.ά. και σύντομα τα "τούβλα" ανάμεσα τους (οι χώρες της ομάδας BRICS) θα έχουν και δική τους τράπεζα επενδύσεων!
Σύμφωνα όμως με το Brookings, η πρώτη χώρα σε επενδύσεις στην Αφρική που αγνοεί τους δείκτες "καλής διακυβέρνησης" είναι η ίδια η Γαλλία (!) και ακολουθούν οι ΗΠΑ και η Κίνα με τον ίδιο ακριβώς βαθμό! Και με βάση τα στοιχεία της UNCTAD (της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη), ο μεγαλύτερος -με μεγάλη διαφορά- ξένος επενδυτής στην Αφρική δεν είναι η Κίνα, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και αν θέλετε να αγνοήσετε την Ε.Ε. και να δείτε χώρες, πρώτες είναι οι ΗΠΑ, δεύτερη η Γαλλία και τρίτο το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Κίνα όμως δίνει απλώς τον τόνο, γιατί αναλαμβάνει κινδύνους και κάνει επενδύσεις εκεί που δεν τολμούν οι άλλοι.
* Ο Χάρης Πολιτόπουλος είναι συντονιστής της ομάδας εργασίας του ΣΥΡΙΖΑ για την Υποσαχάρια Αφρική.
