Όταν οι πρωθυπουργοί των 28 κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μαζευτούν στο τέλος της εβδομάδας στις Βρυξέλλες, στην πρώτη «κανονική» σύνοδο κορυφής μετά τις ευρωεκλογές, όλοι θα περιμένουν να ακούσουν σε ποιον θα δώσουν το χρίσμα για την προεδρία της Κομισιόν.
Μέχρι εκείνη την ημέρα έχει προθεσμία ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Χέρμαν Βαν Ρομπάι να ολοκληρώσει τις επαφές του με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ώστε να καταλήξει σε μία πρόταση, η οποία θα πρέπει να διασφαλίσει αφενός την ενισχυμένη πλειοψηφία του Συμβουλίου, αφετέρου την πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ούτε το πρώτο ούτε το δεύτερο είναι εύκολα, ήδη από την επομένη των ευρωεκλογών έχει ξεκινήσει σκληρό παζάρι τόσο για τα πρόσωπα που θα στελεχώσουν όσο και για την πολιτική που θα ακολουθήσει η επόμενη Κομισιόν.
Διαφάνεια με το... στανιό
Μέχρι τώρα ο εκάστοτε πρόεδρος της Κομισιόν προέκυπτε από διαπραγματεύσεις πίσω από κλειστές πόρτες. Οι κοινοί θνητοί μάθαιναν το όνομα του επικεφαλής της «κυβέρνησης» της Ε.Ε. όταν όλα είχαν τελειώσει, όταν όλα τα ανταλλάγματα μεταξύ των χωρών είχαν συμφωνηθεί. Για πρώτη φορά τώρα, όμως, η Ε.Ε. βιώνει ένα είδος διαφάνειας, έστω με το στανιό. Για πρώτη φορά, οι κοινοί θνητοί έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν από τις σελίδες των εφημερίδων ένα μέρος αυτού του παζαριού - ως παράπλευρη ωφέλεια της ερμηνείας που έδωσαν στη Συνθήκη της Λισσαβώνας οι πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Συνθήκη προβλέπει ότι οι ηγέτες των «28» πρέπει να λάβουν υπόψη τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών- και οι μεγάλες πολιτικές οικογένειες στην Ευρώπη φρόντισαν εγκαίρως να χρίσουν επικεφαλής υποψηφίους. Σύμφωνα με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, πρώτο κόμμα -έστω με μικρό ποσοστό- αναδείχθηκε η Ευρωδεξιά, συνεπώς πρώτος έχει το δικαίωμα να δοκιμάσει την τύχη του και να βρει πλειοψηφίες για να γίνει πρόεδρος της Κομισιόν ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Αν και οι πρωθυπουργοί προσπάθησαν από την επομένη των ευρωεκλογών να το αγνοήσουν, φρόντισαν από κοινού οι άλλοι επικεφαλής υποψήφιοι, ο Μάρτιν Σουλτς των Σοσιαλιστών, ο Γκι Φερχόφστατ των Φιλελευθέρων, ο Αλέξης Τσίπρας της Αριστεράς και η Σκα Κέλερ των Πράσινων, να ξεκαθαρίσουν στους «28» ότι το νέο Ευρωκοινοβούλιο δεν θα επιτρέψει να αγνοηθεί η ετυμηγορία των ψηφοφόρων.
Ο "πρωταγωνιστής" Ρέντζι
Από τη στιγμή εκείνη και μετά, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη παρακολουθεί σε πρώτο πλάνο τους καυγάδες για τα πρόσωπα και τους καυγάδες για τα περιεχόμενα. Μάλιστα, ενώ μέχρι πριν από μερικές μέρες πρωταγωνιστούσε στον καυγά ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, εκφράζοντας μετ' επιτάσεως την αντίθεσή του στον Γιούνκερ -ως υπερβολικά «ευρωπαϊστή»- , το τελευταίο διάστημα τη σκυτάλη πήρε ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντζι, που παζαρεύει τη συναίνεσή του στα πρόσωπα ζητώντας για αντάλλαγμα τη χαλάρωση της λιτότητας και την ελευθερία να σχεδιάσει τη δική του μεταρρυθμιστική ατζέντα κι όχι αυτή που επιβάλλει η Κομισιόν.
Ο Ρέντζι είναι και ο μόνος "Νότιος" που μπορεί να ποντάρει ψηλά σ' αυτό το παιχνίδι, καθώς είναι ο μοναδικός πρωθυπουργός σε χώρα κρίσης που βγήκε ενισχυμένος από τις κάλπες. Το μοναδικό διαπραγματευτικό όπλο των υπόλοιπων ηττημένων -του Αντώνη Σαμαρά, του Ισπανού Μαριάνο Ραχόι, του Πορτογάλου Πέδρο Πάσους Κοέλιο- είναι η απελπισία τους και η προσπάθειά τους να πείσουν τους πιστωτές του Βορρά ότι κάτι πρέπει να τους δώσουν για να διατηρηθούν στην εξουσία και να διασφαλίσουν τη «σταθερότητα».
Ο Ρέντζι, σε συντονισμό με τη γαλλική κυβέρνηση, αλλά και την πολιτική ομάδα των Σοσιαλιστών, στην οποία συμμετέχει και το γερμανικό SPD -ο κυβερνητικός εταίρος της Μέρκελ-, πιέζει για μια πιο διασταλτική ερμηνεία του Συμφώνου Σταθερότητας, το οποίο επιβάλλει μεταξύ άλλων τον περιορισμό των δημοσίων ελλειμμάτων κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Αυτό «καίει» ιδιαιτέρως την Ιταλία και τη Γαλλία, που θέλουν να ξοδέψουν χρήματα για δημόσιες επενδύσεις -τέτοιες που να στηρίζουν τις μεταρρυθμίσεις, όπως λένε Ρώμη και Παρίσι, άρα να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό των ελλειμμάτων- και να εξυγιάνουν με πιο αργό ρυθμό τους προϋπολογισμούς τους. Το επιχείρημά τους φαντάζει ανίκητο: Εάν δεν ενισχύσουμε εδώ και τώρα την ανάπτυξη, αν η δεύτερη και τρίτη οικονομία της Ευρωζώνης συνεχίσουμε να ακροβατούμε στα όρια της ύφεσης, για να τηρήσουμε πιστά το Σύμφωνο, πάει, το διαλύσαμε το μαγαζί...
Το φρένο της Μέρκελ
Το επιχείρημα δεν φαίνεται να πείθει τη Μέρκελ, αν και δεν τολμά να το αγνοήσει, ούτε πολιτικά ούτε οικονομικά. Η καγκελάριος της Γερμανίας επιμένει ότι το παν είναι η ανταγωνιστικότητα κι ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη χωρίς «υγιή» δημόσια οικονομικά. Επιπλέον, θεωρεί ότι και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Βερολίνου και της μεταρρυθμιστικής Ατζέντας 2010, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να γιατρέψει τον τότε μεγάλο ασθενή της Ευρώπης, τη Γερμανία.
Ωστόσο, αφενός το οικονομικό κλίμα στην Ευρώπη του 2014 δεν θυμίζει καθόλου αυτό του τέλους του περασμένου αιώνα, αφετέρου η συμπίεση του κοινωνικού κράτους και των εργασιακών δικαιωμάτων που επέβαλε η Ατζέντα 2010 στη Γερμανία είναι... πταίσμα σε σύγκριση με τη διάλυση του κοινωνικού ιστού που προκαλεί η παρατεταμένη λιτότητα στη Νότια Ευρώπη.
Επισήμως, η Μέρκελ αρνείται να συζητήσει μια «τροποποίηση» του Συμφώνου Σταθερότητας, ωστόσο είναι βέβαιο ότι υπό την πίεση του Παρισιού και της Ρώμης, αλλά και των κυβερνητικών εταίρων της στο Βερολίνο, θα αποδεχθεί κάποιου είδους χαλάρωση, αφού βρει ένα ευφάνταστο όνομα για να δείξει ότι δεν υποχωρεί σε θέματα... αρχών.
Το στρίμωγμα του Κάμερον
Την ίδια ώρα, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας φαίνεται ότι έχει στριμωχτεί, με το ψηλό του ποντάρισμα στον καυγά για την επόμενη Κομισιόν. Ο δικός του εκβιασμός -έστω κι αν δεν τον διατύπωσε ακριβώς έτσι- ήταν, ή δεν γίνεται ο Γιούνκερ πρόεδρος της Κομισιόν ή στο δημοψήφισμα του 2017 για την παραμονή ή όχι της Βρετανίας στην Ε.Ε. οι πολίτες μου θα πουν «φεύγουμε». Το δίλημμα που θέτει ο Κάμερον ήταν προβληματικό εξ αρχής. Ακόμη και οι εταίροι του που επιθυμούν διακαώς τη Βρετανία στην Ε.Ε. -η Μέρκελ, για παράδειγμα, δεν κουράζεται να το επαναλαμβάνει- δεν έχουν καμία εγγύηση για το πώς θα ψηφίσουν οι Βρετανοί σε τρία χρόνια. Επιπλέον, οι Τόρηδες του Κάμερον δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την αποδοχή στην πολιτική ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών -όπου ανήκουν μετά την αποχώρησή τους από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα- της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, του ευρωσκεπτικιστικού κόμματος που... παρενοχλεί τους Χριστιανοδημοκράτες της Μέρκελ. Η αποτυχία αυτή σίγουρα στεναχώρησε την καγκελάριο.
Τέλος, ο Κάμερον δεν είναι ο μόνος που φοβάται και τη σκιά του στο εσωτερικό. Πολλές χώρες είδαν τους ευρωσκεπτικιστές και τους ακροδεξιούς τους να αυγατίζουν και δεν θέλουν να ρισκάρουν την επιπλέον ενίσχυσή τους, στην περίπτωση που αγνοήσουν την ετυμηγορία της ευρωκάλπης. Οπότε, αυτή τη φορά δεν θα είναι καθόλου εύκολο για τη Βρετανία να επιβάλει τους όρους της στην επικείμενη σύνοδο κορυφής.
