Η Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων ή αλλιώς TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership) είναι μια συμφωνία που φιλοδοξεί να μεταμορφώσει τις ευρωαμερικανικές εμπορικές σχέσεις. Η Ντέμπι Μπάρκερ, διευθύντρια διεθνούς προγράμματος του Κέντρου για την Ασφάλεια των Τροφίμων της Ουάσιγκτον, επισκέφτηκε τη χώρα μας για να συμμετάσχει στην εκδήλωση που διοργάνωσε την προηγούμενη εβδομάδα για το θέμα το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς. Η "Αυγή" της Κυριακής τη συνάντησε και μίλησε μαζί της.
Συνέντευξη στον Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
* Για μια εμπορική συμφωνία που αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τη ζωή τόσων ανθρώπων, η TTIP αναφέρθηκε ελάχιστα στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τις πρόσφατες ευρωεκλογές. Οι διαπραγματεύσεις εξακολουθούν να καλύπτονται από πέπλο μυστικότητας. Πώς το εξηγείτε;
Ξέρετε, είναι ακριβώς το ίδιο και στις ΗΠΑ. Ακόμη και μέλη του Κογκρέσου δεν γνωρίζουν το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων. Όλα είναι υπόθεση των λεγόμενων διαπραγματευτών του εμπορίου. Το πρόβλημα για την κοινωνία των πολιτών είναι ότι κανένα προσχέδιο της συμφωνίας ή οποιοδήποτε κείμενο δεν έχει βγει μέχρι τώρα στη δημοσιότητα. Και είναι κάτι ιδιαίτερα προβληματικό καθώς σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις για εμπορικές συμφωνίες, όπως η NAFTA ή η ΠΟΕ, υπήρχε πάντοτε ενημέρωση. Δεν χρειάζεται επομένως να είναι κανείς καχύποπτος για να υποθέσει ότι οι δύο πλευρές φοβούνται τις κοινωνικές αντιδράσεις.
Πιθανότατα, οι διαπραγματευτές να επικαλούνται την τεχνική ορολογία, που μπορεί εύκολα να γίνει αντικείμενο παρερμηνειών. Ωστόσο είμαστε όλοι ενήλικες και δεν χρειάζεται κανείς να εργάζεται για κάποιο ευρωπαϊκό ή αμερικανικό υπουργείου Εμπορίου για να έχει κάποια ιδέα για τα συγκεκριμένα ζητήματα. Νομίζω επομένως ότι πίσω από αυτή τη βαθιά αντιδημοκρατική συμπεριφορά βρίσκεται ο φόβος για τις αντιδράσεις καθώς στο παρελθόν ο λαϊκός παράγοντας ακύρωσε αρκετές παρόμοιες προσπάθειες.
* Οι συμφωνίες για την περαιτέρω απελευθέρωση του εμπορίου δικαιολογούνται πάντοτε στη βάση τού ότι δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας. Πόσο ακριβές είναι αυτό;
Είναι κάτι για το οποίο διαθέτουμε ήδη αρκετή εμπειρία. Όπως γνωρίζετε, φέτος συμπληρώθηκαν 20 χρόνια από την υπογραφή της NAFTA που δημιούργησε μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου σε ολόκληρη τη βορειοαμερικανική ήπειρο. Το βασικό επιχείρημα της κυβέρνησης Κλίντον όταν προωθούσε τη συμφωνία ήταν ακριβώς αυτό. "Θα δώσει δουλειές". Ωστόσο, οι επικριτές της συμφωνίας δικαιώθηκαν. Οι εξαγωγές των ΗΠΑ δεν αυξήθηκαν σημαντικά, ενώ την ίδια στιγμή μεγάλο μέρος του κατασκευαστικού τομέα στη χώρα μετακόμισε στο Μεξικό όπου υπάρχει πιο χαλαρό νομοθετικό πλαίσιο σε ό,τι αφορά τα εργασιακά ή την προστασία του περιβάλλοντος. Έτσι και τώρα οι Αμερικανοί διαπραγματευτές της TTIP υποστηρίζουν ότι η συμφωνία θα δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι προβλέψεις τους δεν βασίζονται σε πραγματικά στοιχεία και έχουμε κάθε λόγο να αμφιβάλλουμε για την ακρίβειά τους.
* Με βάση τη NAFTA, οι επενδυτές έχουν το δικαίωμα να κινηθούν νομικά εναντίον μιας χώρας αν κρίνουν ότι έχουν διαφεύγοντα κέρδη εξαιτίας κάποιων κανόνων που διασφαλίζουν εργασιακά δικαιώματα ή την προστασία του περιβάλλοντος.
Ναι, είναι κάτι που αποκαλείται Σύστημα Επιλύσεως Διαφορών μεταξύ Επενδυτών και Κρατών (ISDS). Αναμφίβολα είναι και στο τραπέζι της TTIP. Δεν έχω αμφιβολία ότι θα δούμε και εδώ κάποια μορφή του μηχανισμού αυτού. Οι ΗΠΑ επιμένουν σε αυτό. Με βάση τη NAFTA, το Μεξικό και ο Καναδάς -γιατί οι ΗΠΑ δεν έχασαν ποτέ κάποια διαμάχη- υποχρεώθηκαν να καταβάλουν περισσότερο από 400 εκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικές εταιρείες για αποζημιώσεις. Και θα έλεγα ότι το οικονομικό κόστος είναι το μικρότερο κακό. Με την προσφυγή στον διαιτητικό αυτό μηχανισμό, οι επενδυτές αμφισβητούν κανόνες ασφαλείας που αφορούν τη δημόσια υγεία, τα τρόφιμα, το νερό και το περιβάλλον. Είναι, επομένως, κάτι που μας αφορά όλους πολύ σοβαρά.
* Τι ρόλο πιστεύετε ότι παίζουν τα λόμπι των επιχειρήσεων στις διαπραγματεύσεις;
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις, είτε αμερικανικές είτε ευρωπαϊκές, τάσσονται 100% υπέρ της TTIP και επιθυμούν να απομακρυνθεί οτιδήποτε θεωρούν "φραγμό" στο εμπόριο. Και είναι βέβαια οι ίδιοι "φραγμοί' εκείνοι που εγγυώνται μια σειρά από κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά δικαιώματα.
* Μιλούν για "φραγμούς" τη στιγμή που οι δασμοί ανάμεσα στην Ε.Ε. και τις ΗΠΑ είναι ήδη ελάχιστοι...
Ακριβώς. Γι' αυτό πιστεύουμε ότι η ΤΤΙP, όπως και όλες οι εμπορικές συμφωνίες των τελευταίων δεκαετιών, στην πραγματικότητα δεν αφορούν κλασικές έννοιες του εμπορίου όπως οι δασμοί, αλλά την απομάκρυνση οποιουδήποτε εμποδίου στην ανεξέλεγκτη δράση των επιχειρήσεων: κανόνων που διασφαλίζουν την προστασία του περιβάλλοντος ή της δημόσιας υγείας. Γι' αυτό ανησυχούμε και τόσο. Δεν είναι κάτι που αφορά εμπορεύματα αλλά δημοκρατικές εγγυήσεις που κατακτήθηκαν έπειτα από αγώνες δεκαετιών.
* Κεντρική θέση στην ορολογία παρόμοιων συμφωνιών έχει η "εναρμόνιση των κανόνων". Εναρμόνιση ως προς τι;
Είναι μια κούρσα προς τον πάτο. Μετά την υπογραφή της NAFTA, είμαστε μάρτυρες μιας σταθερά καθοδικής πορείας. Πολλές φορές αυτό συμβαίνει εμμέσως, μέσω των διαιτητικών μηχανισμών που προανέφερα. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα: Η αμερικανική κυβέρνηση προσέφυγε κατά του Καναδά που είχε απαγορεύσει την παρουσία μιας τοξίνης στα καύσιμα που εισήγαγε. Τελικά ο Καναδάς υποχώρησε. Απολογήθηκε δημοσίως, κατέβαλε αποζημιώσεις και, φυσικά, αναθεώρησε τους κανόνες του προς το χειρότερο. Είναι ένα μόνο από τα πολλά παραδείγματα για το πώς κανόνες για τη διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος διαγράφηκαν προς όφελος επιχειρηματικών συμφερόντων.
* Μπορείτε να μας δώσετε και κάποια παραδείγματα που αφορούν και τις σημερινές διαπραγματεύσεις της ΤΤΙP;
Σε γενικές γραμμές, οι ΗΠΑ πιέζουν την Ε.Ε. να αναθεωρήσουν ή να διαγράψουν τη νομοθεσία τους για την ασφάλεια των τροφίμων. Στην Ευρώπη, η προστασία έχει ακόμη τη μορφή προληπτικών μέτρων, κάτι που στις ΗΠΑ ισχύει μόνο για τα φάρμακα. Αυτό σημαίνει ότι στη χώρα μου τα τρόφιμα είναι νόμιμα μέχρις ότου κάποιος μπορέσει να αποδείξει ότι είναι επικίνδυνα για την υγεία. Επομένως, η αμερικανική κυβέρνηση προσπαθεί σήμερα να αλλάξει τους ευρωπαϊκούς κανόνες προς αυτή την κατεύθυνση, έτσι ώστε να μπορέσει να κυκλοφορήσει στην ευρωπαϊκή αγορά κρέας με ορμόνες ή αντιβιοτικά. Και φυσικά μεγάλο μέρος των προσπαθειών επικεντρώνεται στην αποδοχή των γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων. Και νομίζω ότι έχουμε ήδη αρκετές ενδείξεις ότι η Ευρώπη είναι έτοιμη να υποχωρήσει.
