Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ
Η Ανατολή στην καρδιά της Δύσης
(...) Η συμπεριφορά της κυβέρνησης και των κατεστημένων ΜΜΕ κατά τη σύντομη επίσκεψη της κ. Μέρκελ στην Αθήνα την περασμένη Παρασκευή θύμισε επισκέψεις αποικιοκρατών αντιβασιλέων για να επιθεωρήσουν τους αντιπροσώπους της αυτοκρατορίας. Εκλεισαν οι δρόμοι, αστυνομία παντού, συνεχής κάλυψη της επίσκεψης στην τηλεόραση. Δεν αναβαπτίζεται κανείς σε δόκιμο προτεστάντη αν δεν αποδεχτεί ότι, σύμφωνα με την πολιτική θεολογία, η καγκελάριος είναι κάτι σαν αντιπρόσωπος του Θεού ή τέλος πάντων του Κεφαλαίου επί γης. Οταν επισκέπτεται την πόλη, οι υπήκοοι είτε παρατάσσονται για να την υποδεχτούν είτε κλείνονται στα σπίτια τους.
Η διάκριση ανάμεσα στους λίγους που πανηγυρίζουν την παρουσία και τους πολλούς που πρέπει να αποκλειστούν γιατί μπορεί να διαπράξουν lèse-majesté υπενθυμίζει μια ιδεοληψία ενός μέρους της ελληνικής κοινωνικής επιστήμης και της «σκεπτόμενης» κοινής γνώμης. Σύμφωνα μ' αυτή την κοινότοπη άποψη, το κυρίαρχο δίλημμα της πολιτισμικής μας ταυτότητας είναι «Δύση ή Ανατολή» και η απάντηση μονότονα η ίδια: «Εσπερία ή θάνατος» – πιο πρόσφατα «Εσπερία και θάνατος».
Το ερώτημα «Λωζάννη ή Κοζάνη» αποπνέει την αναπαλαιωμένη οσμή ενός παρελθόντος υπαρξιακού άγχους που αναπαράγεται σήμερα με τη μορφή των «κλασικών εικονογραφημένων» της νιότης μας. Αν λοιπόν το δίλημμα αυτό αποτέλεσε κάποτε την κρίσιμη διαχωριστική γραμμή του πολιτισμού μας, η αρχή του τέλους του μπορεί να χρονολογηθεί ακριβώς με την άφιξη της τρόικας και η ολοκλήρωσή του με την επίσκεψη της Μέρκελ. Και η «Ευρώπη» και η «Ανατολή» αποτελούν «φαντασιακές κοινότητες», δημιουργήματα της αποικιοκρατικής περιόδου και της «εκπολιτιστικής της αποστολής».
Στον ύστερο καπιταλισμό, η κοινωνική γεωγραφία έχει αλλάξει ριζικά. Η «Ανατολή» αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της «Δύσης» και βρίσκεται στην καρδιά κάθε ευρωπαϊκής μητρόπολης όπως και στην Αθήνα. Οι εθνικές ταυτότητες έχουν γίνει ευκίνητες, εύπλαστες, οι πολιτισμικές και πολιτικές προτεραιότητες προσαρμόστηκαν στις συνθήκες του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Τα αμερικάνικα Big Macs γίνονται MacSouvlaki για τους Ανατολικούς χωρίς δεύτερη σκέψη. Εξίσου, η παραδοσιακή μέριμνα της μεσογειακής οικογένειας προς τα αδύναμα μέλη της εισάγεται ως βήμα προόδου στο Μόναχο και το Μάντσεστερ όταν το κοινωνικό κράτος υποχωρεί ακολουθώντας την κατηγορική προσταγή της εποχής «ιδιωτικοποιήστε τα πάντα».
Δημόσια συζήτηση
Αυτοί που έχουν διαφορετικές προσδοκίες για το μέλλον πρέπει να κοιτάξουν πέρα από τις κοινοτοπίες των εκσυγχρονιστών. Σύμφωνα μ' ένα γνωστό ρητό που έχει αποδοθεί στον Τζορτζ Μπέρναρντ Σο και τον Τσόρτσιλ, η Αμερική είναι το μόνο κράτος που πέρασε από τη βαρβαρότητα στην ντεκαντάνς χωρίς να πατήσει στον πολιτισμό. Ετσι και η Ελλάδα μπορεί να περάσει από τον παραδοσιακό καπιταλισμό στον μεταμοντέρνο σοσιαλισμό χωρίς να πατήσει στη νεωτερικότητα.
Χρειαζόμαστε μια μεγάλη δημόσια συζήτηση για την ταυτότητά μας που να εγκαταλείπει τα παλιά και σκουριασμένα μοντέλα. Αυτά επιβιώνουν μόνο στα όνειρα των Ανατολικών εραστών της Δύσης και όχι στις υβριδικές ταυτότητες των Δυτικών. Μια τέτοια συζήτηση δεν θα οργανωθεί βέβαια από τους «πνευματικούς ταγούς» που επιτήδεια σιωπούν μέχρι να φανούν τα γυρίσματα του καιρού.
Πέφτει λοιπόν το καθήκον στην Αριστερά να βάλει την ηθική και πολιτισμική αναγέννηση στο κέντρο της πολιτικής της αντίστασης. Αυτή είναι και η απάντηση της ψυχανάλυσης στην ατελέσφορη προσπάθεια ανεύρεσης της επιθυμίας του άλλου. Ο άλλος, όπως κι εσύ, δεν έχει την απάντηση στο μυστήριο της επιθυμίας. Η μόνη λύση είναι να εγκαταλείψουμε τη φαντασίωση της ολοκλήρωσης και να αποφασίσουμε ότι μόνοι, χωρίς τη Μεγάλη Αλλη, θα βρούμε την πορεία μας.
Από το άρθρο του Κώστα Δουζίνα, καθηγητή της Νομικής, αντιπρύτανη και διευθυντή του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Ερευνών στο Κολέγιο Μπίρκμπεκ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου 15.4.2014
