Bασιλικότερη ακόμη και της τρόικας αποδεικνύεται η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΚΑ, η οποία από τα τέλη του 2012 εργάζεται για τη διάλυση του χωρικά ολοκληρωμένου σχεδιασμού σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Με σχέδιο νόμου που τον τελευταίο χρόνο αλλάζει συνεχώς διατυπώσεις, αλλά με ίδια φιλοσοφία, επιχειρεί να θεσμοθετήσει τη χύδην και κατά περίπτωση χωροθέτηση και πολεοδόμηση προς χάριν επενδυτικών σχεδίων, σε εναρμόνιση με τη νομοθεσία των fast track επενδύσεων και των παρεκκλίσεων του εφαρμοστικού νόμου του Μεσοπρόθεσμου (Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίων Ακινήτων για την εκποίηση δημόσιας περιουσίας, ΕΣΧΑΣΕ για τα ιδιωτικά έργα).
Έτσι καταργούν το Εθνικό Χωροταξικό, όπως και τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα ΣΧΟΟΑΠ, τα οποία θέτουν δεσμευτικούς κανόνες για την οργάνωση και τη λειτουργία των πόλεων, καθορίζουν χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης, οριοθετούν τις περιοχές προστασίας και τις ζώνες παραγωγικών δραστηριοτήτων στον εξωαστικό χώρο.
Τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια αντικαθίστανται από τα Δημοτικά Χωροταξικά Σχέδια Ανάπτυξης ΔΗΧΩΣΑ "στρατηγικού και κατευθυντήριου χαρακτήρα", τα οποία καλύπτουν την έκταση "ενός καλλικράτειου δήμου". Η έγκριση των ρυμοτομικών σχεδίων μεταφέρεται στην αποκεντρωμένη διοίκηση, παρά το γεγονός ότι το ΣτΕ έχει κρίνει (όταν οι αρμοδιότητες αυτές είχαν δοθεί στις νομαρχίες) πως ο πολεοδομικός σχεδιασμός ανήκει στην αρμοδιότητα του κεντρικού κράτους και γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα.
Τρόικα: "Η πλήρης κατεδάφιση εμποδίζει... τη δουλειά μας"
Το περιεχόμενο του σχεδίου νόμου απέρριψε ακόμη και η τρόικα υποστηρίζοντας ότι τα επίπεδα σχεδιασμού είναι θολά, ενώ θέτει και θέματα νομιμότητας... Επί των νέων προτάσεων, θεωρεί ότι "είναι ασαφής ακόμη η διάκριση μεταξύ στρατηγικών και ρυθμιστικών σχεδίων. Παραμένει η ιεραρχική δομή των διαφόρων επιπέδων σχεδιασμού με αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες. Ο αριθμός των επιπέδων σχεδιασμού (5) παραμένει υψηλός.
Η ενσωμάτωση των Ειδικών Πλαισίων στον Εθνικό Σχεδιασμό θα δημιουργήσει πρόβλημα στις αδειοδοτήσεις των μεσαίων και μεγάλων έργων (ΕΣΧΑΔΑ, ΕΣΧΑΣΕ, Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης), καθώς αυτό το επίπεδο έχει επιτρέψει μέχρι σήμερα την υλοποίηση αυτών των έργων (ιδίως στον τουρισμό, ΑΠΕ και βιομηχανίας). Προτείνεται να παραμείνουν, να ισχυροποιηθεί ο δεσμευτικός τους χαρακτήρας έναντι των υποκείμενων σχεδίων (περιφερειακά και τοπικά), ώστε να λειτουργήσουν ως σημεία αναφοράς για τις επενδύσεις μεγάλης κλίμακας.
Δεν είναι αντιληπτή η σχέση του Εθνικού Σχεδίου με τα Περιφερειακά και τα Τοπικά. Υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τη νομιμότητα κατά ΣτΕ, όσον αφορά την έγκριση του ρυμοτομικού από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Μια πιθανή λύση για να διασφαλιστεί η νομιμότητα θα ήταν η συγχώνευση σε ένα Π.Δ. των δύο επιπέδων πολεοδομικού σχεδιασμού. Οι κατηγορίες χρήσεων γης που προτείνονται στην εκπόνηση του τοπικού σχεδίου δεν είναι βέβαιο ότι αντιστοιχούν στις κωδικοποιημένες χρήσεις γης του Σχεδίου Νόμου. Προτείνεται, αντί της θεσμοθέτησης χρήσεων γης σε όλο τον δήμο, να ορίζονται ευέλικτες ζώνες όταν είναι οικονομικά ή περιβαλλοντικά αναγκαίο".
Υποδεικνύει δε να συγκροτηθεί συντονιστική επιτροπή υπό την προεδρία του ΥΠΕΚΑ "για να προχωρήσει το σχέδιο νόμου" εφόσον εξετάσει τα εξής θέματα: "Είδος σχεδίου και στρατηγικός / κανονιστικός χαρακτήρας. Τομεακά πλαίσια σχεδιασμού - χαρακτήρας και σκοπός. Τοπικά σχέδια - χαρακτήρας, σκοπός και μηχανισμοί έγκρισής τους, καθώς και έκτασή τους (καποδιστριακός έναντι καλλικρατικού δήμου). Σχέση επιπέδων σχεδιασμού (εθνικός, περιφερειακός, τοπικός). Σχέση των μεγάλων έργων υποδομής με τα επίπεδα σχεδιασμού. Απλοποίηση διαδικασιών τροποποίησης των ήδη εγκεκριμένων σχεδίων. Ρόλος και σύνθεση Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας".
Αυτοκατάργηση του ΥΠΕΚΑ
Η δομή του νέου χωροταξικού και πολεοδομικού συστήματος, όπως περιγράφεται στο σχέδιο νόμου, έχει εξής:
* Το Εθνικό Χωροταξικό, το οποίο θεσμοθετήθηκε και εγκρίθηκε από τη Βουλή το 2008 και περιέχει βασικές προτεραιότητες και στρατηγικές κατευθύνσεις (π.χ. περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης, προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας) "για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και αειφόρο οργάνωση του εθνικού χώρου), καταργείται. Αντικαθίσταται από το... τίποτα: την Εθνική Χωροταξική Στρατηγική Βιώσιμης Ανάπτυξης, μια κυβερνητική ανακοίνωση κατά τις προγραμματικές δηλώσεις, η οποία θα προσδιορίζει "τις αρχές και κατευθύνσεις που πρέπει να ακολουθήσουν τα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού".
* Τα Ειδικά Χωροταξικά πλαίσια φεύγουν και έρχονται οι Χωροταξικές Οδηγίες Τομέων Ανάπτυξης και Υποδομών με κατευθύνσεις εθνικού επιπέδου, π.χ. για "Χωρική διάρθρωση τομέων ή κλάδων παραγωγικών δραστηριοτήτων. Οργάνωση παράκτιων και νησιωτικών περιοχών, ορεινών κ.ά.". Καταρτίζονται από το ΥΠΕΚΑ σε συνεργασία με τα κατά περίπτωση υπουργεία και εγκρίνονται με ΚΥΑ.
* Τα Περιφερειακά Χωροταξικά γίνονται Περιφερειακές Στρατηγικές Βιώσιμης Ανάπτυξης και εγκρίνονται με αποφάσεις του γενικού γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Εδώ εντάσσεται και η Κεντρική Μακεδονία "με τον μητροπολιτικό ρόλο της Θεσσαλονίκης".
* Το Μητροπολιτικό Μλαίσιο Χωρικής Οργάνωσης Αθήνας - Αττικής, αντί του Ρυθμιστικού Σχεδίου, εγκρίνεται με απόφαση του υπουργού ΠΕΚΑ και όχι με νόμο.
Πολεοδομικός Σχεδιασμός
* Τα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια / ΣΧΟΟΑΠ μετατρέπονται σε Δημοτικά Χωροταξικά Σχέδια, τα οποία θα περιλαμβάνουν χρήσεις γης οι οποίες κατηγοριοποιούνται ως εξής: Περιοχές προστασίας. Πολεοδομημένες περιοχές ή και προς πολεοδόμηση. Γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας. Εγκατάστασης μονάδων κοινής ωφέλειας - αστικών υποδομών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων υψηλής όχλησης. Ανάπτυξης οικονομικών δραστηριοτήτων. Εγκρίνονται με απόφαση του γενικού γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, όπως και το ρυμοτομικό σχέδιο. Όλα τα επίπεδα σχεδιασμού γίνονται λάστιχο, καθώς μπορούν ανά πάσα στιγμή να τροποποιηθούν για να χωρέσουν έργα εθνικής σημασίας ή δημόσιας ωφέλειας. Έργα ΕΣΧΑΔΑ, ΕΣΧΑΣΕ ή άλλα έργα που "δεν περιλαμβάνονται στον αρχικό σχεδιασμό".
Τι ισχύει σήμερα
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο ιεραρχικά, ανά επίπεδο, περιλαμβάνει το Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΦΕΚ 128 Α/03.07.2008), τα Ειδικά Χωροταξικά (Υδατοκαλλιέργειες 4.11.2011. Τουρισμού 11.6.2009, το οποίο αναθεωρήθηκε προς το χειρότερο στο τέλος του 2013. Βιομηχανίας 13.4.2009. Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας 3.12.2008 και Καταστημάτων Κράτησης 28.11.2001). Περιφερειακά Χωροταξικά (εγκρίθηκαν το 2003 και τώρα αναθεωρούνται). Ρυθμιστικά. Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια. Πολεοδομικές Μελέτες. Πράξεις εφαρμογής.
