ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ
Ψηφίστηκε χθες από την Ολομέλεια της Βουλής το νομοσχέδιο για την ηλεκτρονική επιτήρηση υπόδικων, κατάδικων και κρατούμενων σε άδεια που καθιερώνει ένα νέο μέσο εναλλακτικής έκτισης της ποινής, το λεγόμενο «βραχιολάκι». Το ζήτημα προκάλεσε προβληματισμό από την αρχή της επεξεργασίας του νομοσχεδίου, καθώς το «βραχιολάκι» κι οι επιπτώσεις του, θετικές κι αρνητικές, παραμένουν «άγνωστη γη», αν και στο εξωτερικό εφαρμόζεται συχνά. Το νομοσχέδιο υπερψήφισαν Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ, καθώς κι η ΔΗΜ.ΑΡ., όχι χωρίς ενστάσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ ψήφισε «παρών», ενώ το καταψήφισε η Χρυσή Αυγή, καθώς και οι ΑΝ.ΕΛ. με το ΚΚΕ που διευκρίνισαν ότι καταψηφίζουν λόγω της αντίθεσής τους με τροπολογίες που εντάχθηκαν στο νομοσχέδιο κι ότι διαφορετικά θα ψήφιζαν «παρών» καθώς δεν αντιμετωπίζουν αρνητικά το μέτρο.
Το βασικό επιχείρημα που διατύπωσαν οι υπέρμαχοι του νομοσχεδίου, αλλά κι η κοινή συνισταμένη όσων κινήθηκαν προς το «παρών», ήταν ότι θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση των φυλακών, καθώς επιτρέπει την αποφυλάκιση του κρατουμένου υπό τον όρο του κατ' οίκον περιορισμού μετά την έκτιση μέρους της ποινής. Παράλληλα, προβλέπεται η χρήση της ηλεκτρονικής επιτήρησης και στην περίπτωση της προσωρινής κράτησης ως έσχατο μέσο για να αποτραπεί η προφυλάκιση.
Ο προβληματισμός όσων ήταν αντίθετοι με το μέτρο επικεντρωνόταν στο κατά πόσο με το «βραχιολάκι» θα υποχωρήσουν άλλοι τρόποι εναλλακτικής έκτισης της ποινής που προσφέρουν μεγαλύτερο ποσοστό ελευθερίας κι έχουν ισχυρότερο σωφρονιστικό χαρακτήρα. Επίσης διατυπώθηκε ανησυχία στο κατά πόσο το «βραχιολάκι» μπορεί να οδηγήσει στην κατ' ουσία κατάργηση της άδειας των κρατουμένων με τον σημερινό της χαρακτήρα, αφού θα είναι «ασφαλέστερο» οι άδειες να δίνονται μόνο με την χρήση του «βραχιολιού» υπό τον φόβο της παραβίασής της, αν και μόνο το 2,5% των κρατουμένων που λαμβάνουν άδεια δεν γυρίζουν πίσω στις φυλακές με τον σωφρονιστικό χαρακτήρα της άδειας να έγκειται στην αυξανόμενη εμπιστοσύνη που δείχνεται στον κρατούμενο από τις αρχές.
Ο προβληματισμός δεν ξεκίνησε μόνο κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του νομοσχεδίου στη Βουλή, αλλά διαφορετικές απόψεις είχαν διατυπωθεί και στο πλαίσιο της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής που προετοίμασε το νομοσχέδιο. Σε αντίθεση με τα συνήθη, στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου αναφέρθηκαν κι οι απόψεις της μειοψηφίας της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, στοιχείο που προκάλεσε έκπληξη και συζητήθηκε κατά την επεξεργασία του νομοσχεδίου στο Κοινοβούλιο. Η κυριότερη ανησυχία της μειοψηφίας της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής ήταν το λεγόμενο «net widening», η επέκταση του ιστού του ποινικού ελέγχου, δηλαδή το κατά πόσο «τα νέα μέτρα, αντί να διεκδικούν ένα μέρος του πληθυσμού που βρίσκεται στις φυλακές, επιβάλλονται σε πρόσωπα που, αν τα μέτρα δεν υπήρχαν, δεν θα κατέληγαν σε αυτές».
Η «ΑΥΓΗ» μίλησε με δύο μέλη της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής που μας μετέφεραν τις σκέψεις τους σχετικά με το «βραχιολάκι». Από τις απαντήσεις τους είναι καθαρό ότι δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις και βεβαιότητες για το αποτέλεσμα της χρήσης της ηλεκτρονικής επιτήρησης.
Γιάννης Ανδρουλάκης: «Το «βραχιολάκι» να μην αντικαταστήσει τους άλλους περιοριστικούς όρους»
Ο Γιάννης Ανδρουλάκης, δικηγόρος και λέκτορας του Ποινικού Δικαίου στη Νομική Αθηνών, ασχολήθηκε στο πλαίσιο της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής με το ζήτημα της χρήσης της ηλεκτρονικής επιτήρησης ως εναλλακτικής της προσωρινής κράτησης. Ο Γ. Ανδρουλάκης διευκρίνισε ότι δεν ζητήθηκε από την νομοπαρασκευαστική επιτροπή γνώμη για τη σκοπιμότητα του μέτρου, το οποίο το υπουργείο Δικαιοσύνης είχε ήδη αποφασίσει ότι θα καθιερωθεί, αλλά αυτό που έκανε η νομοπαρασκευαστική ήταν να προσδιορίσει τις παραμέτρους χρήσης του «βραχιολιού».
Ο Γ. Ανδρουλάκης τόνισε ότι το θέμα της ηλεκτρονικής επιτήρησης είναι «δύσκολο», αλλά «αξίζει να δοκιμαστεί, δεδομένης της απελπιστικής κατάστασης των σωφρονιστικών καταστημάτων». Ο Γ. Ανδρουλάκης υπογράμμισε ότι το «βραχιολάκι» είναι ένα αμεσότερο μέτρο από τον σχεδιασμό νέων φυλακών, αν και δεν εμφανίστηκε βέβαιος για γρήγορη αξιοποίησή του, λόγω των σημαντικών τεχνικών ζητημάτων που μένει να προσδιοριστούν. Ο Γ. Ανδρουλάκης σημείωσε ότι αν το «βραχιολάκι» εφαρμοστεί σωστά «θα υπάρξει μείωση του αριθμού του αριθμού των κρατουμένων», όπως έχει συμβεί σε γενικές γραμμές στις άλλες χώρες όπου εφαρμόστηκε. Σε αυτούς που εκφράζουν σκεπτικισμό για το μέτρο απάντησε ότι «είναι εύκολο να μιλάμε για τους κινδύνους, αλλά θα πρέπει να βλέπουμε και τα οφέλη».
Προϋπόθεση όμως για την απόδοση του μέτρου, όπως σημείωσε ο λέκτορας του Ποινικού Δικαίου, είναι το «βραχιολάκι» να εφαρμοστεί ως ένας ακόμη περιοριστικός όρος του κατηγορούμενου ενόψει της δίκης του και «να μην αντικαταστήσει την προσωρινή κράτηση, ούτε τους άλλους περιοριστικούς όρους». Ο Γ. Ανδρουλάκης έδωσε έμφαση στο ότι το «βραχιολάκι» πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως «έσχατο μέσο, το πιο βαρύ μέτρο δικονομικού καταναγκασμού» πριν την προσωρινή κράτηση.
Σχετικά με την κατάχρηση της προσωρινής κράτησης ο Γ. Ανδρουλάκης παραδέχεται ότι σημαντική παράμετρος είναι αυτή του ανθρώπινου παράγοντα, δηλαδή του ανακριτή, κι ότι, πέρα από το «βραχιολάκι», η μείωση των προφυλακίσεων είναι «σε μεγάλο βαθμό θέμα και εκπαίδευσης των ανακριτών». Παράλληλα, τάσσεται υπέρ μια αρχικά πειραματικής χρήσης του μέτρου σε περιορισμένη κλίμακα πριν γενικευτεί η χρήση του. Ο Γ. Ανδρουλάκης τονίζει ακόμα ότι σε κάθε περίπτωση δεν είναι δυνατή η ιδιωτικοποίηση του σωφρονιστικού έργου, το οποίο ανήκει στον «σκληρό» πυρήνα του κράτους.
Νίκος Κουλούρης: «Η ηλεκτρονική επιτήρηση δεν είναι λιγότερη φυλακή, είναι διαφορετική φυλακή»
Ο Νίκος Κουλούρης, εγκληματολόγος κι επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης και Πολιτικής Επιστήμης στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, συμμετείχε επίσης στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή για το «βραχιολάκι». Εμφανίστηκε προβληματισμένος με την ηλεκτρονική επιτήρηση επισημαίνοντας «τη διασπορά της φυλακής έξω από τα διακριτά όρια των τειχών της». Ο Ν. Κουλούρης αναγνώρισε ότι «για κάποιον που υφίσταται τα δεινά του εγκλεισμού είναι προτιμότερη η έστω επιτηρούμενη οικειότητα του χώρου της κατοικίας του» παρατήρησε όμως ότι «η ηλεκτρονική επιτήρηση δεν είναι λιγότερη φυλακή, είναι διαφορετική φυλακή και το δίλημμα σε τι είδους φυλακή θέλουμε να ζούμε είναι αποπροσανατολιστικό». Κατά τον Ν. Κουλούρη, η αποδοχή της ηλεκτρονικής επιτήρησης πρέπει να γίνει μόνο υπό τον πρίσμα της αποδοχής του αιτήματος του «ήδη κρατούμενου να ζητήσει αποφυλάκιση επικαλούμενος συνθήκες κράτησης που δεν ανταποκρίνονται στις επιταγές του νόμου, ιδίως λόγω του συνωστισμού».
Σε σχέση με τον σωφρονισμό του κρατούμενου που φέρει το «βραχιολάκι» ο Ν. Κουλούρης υπογραμμίζει ότι «είναι εξ αντικειμένου μέτρο παρακολούθησης από μια δύσπιστη έννομη τάξη» κι ότι «είναι υποβαθμισμένη η εμπιστοσύνη που αποτελεί τη βάση της ποινικής δοκιμασίας των κρατουμένων εκτός φυλακής». Ο Ν. Κουλούρης δεν εμφανίστηκε θετικός ούτε για το βασικό επιχείρημα σε σχέση με την υιοθέτηση της ηλεκτρονικής επιτήρησης, δηλαδή τη συμβολή στην αποσυμφόρηση των φυλακών παρατηρώντας ότι «τα ερευνητικά δεδομένα σε διεθνές επίπεδο δείχνουν ότι κάθε πρόσθετο ποινικό μέτρο, δικονομικού ή ουσιαστικού χαρακτήρα εμπεριέχει τον κίνδυνο να αυξήσει τον πληθυσμό των κρατουμένων».
Ο καθηγητής εγκληματολογίας σχολιάζει ότι «η ηλεκτρονική επιτήρηση λειτουργεί δυνάμει ανταγωνιστικά όχι έναντι της φυλακής, αλλά προς άλλους θεσμούς οι οποίοι επιτρέπουν πριν από τη δίκη, μετά την καταδίκη ή κατά την έκτιση της ποινής, την παραμονή των υποδίκων ή καταδίκων σε καθεστώς ελεύθερης διαβίωσης». Προσθέτει ακόμα ότι το «βραχιολάκι» μπορεί να θεωρηθεί προθάλαμος της προφυλάκισης και προστάδιο της απόλυσης υπό όρο και, κατά συνέπεια, «οι θεσμοί που θα αισθανθούν την «πίεση» της ηλεκτρονικής επιτήρησης θα είναι οι περιοριστικοί όροι, οι άδειες, η ημιελεύθερη διαβίωση και η απόλυση υπό όρο».
