"Και μετρό και αρχαία" ήταν ο τίτλος της πολύ ενδιαφέρουσας εκδήλωσης που οργάνωσε το Τμήμα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ Θεσσαλονίκης την Παρασκευή, στην οποία παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες από τη συνύπαρξη των έργων μετρό με τις αρχαιότητες στην Κωνσταντινούπολη και τη Σόφια.
Ο Ουφούκ Κοτζαμπάς, καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, παρουσίασε την υποδειγματική ανασκαφική εργασία που έφερε στο φως το λιμάνι του Θεοδοσίου και έναν ολόκληρο αρχαίο στόλο που αποτελείται από 36 πλοία κατά τις εκσκαφές για την κατασκευή του μετρό που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη. Επεσήμανε ότι η κατασκευή ενός από τους σταθμούς ακυρώθηκε, ενώ στους υπόλοιπους σταθμούς θα εκτεθεί πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων. Οι εκτεταμένες ανασκαφές, που έχουν προσελκύσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον, «συμφιλίωσαν» την Κωνσταντινούπολη με το βυζαντινό της παρελθόν, ενώ τα πλούσια ευρήματα θα εκτεθούν σε μουσείο που θα κατασκευαστεί πάνω από τον σταθμό του Γενί Καπί, για το οποίο έχει ήδη διενεργηθεί διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός.
Ο Μάριο Ιβάνοφ, αρχαιολόγος της Ακαδημίας Επιστημών Σόφιας, παρουσίασε την εμπειρία του μετρό της Σόφιας, όπου στο κέντρο της πόλης βρέθηκε ένα συγκρότημα καλά διατηρημένων αρχαίων ρωμαϊκών κτηρίων και τμήματα αρχαίων δρόμων (αρχικά σε μια περιοχή 3.000 τ.μ., που αργότερα κάλυψαν έκταση 6.000 τ.μ.). Οι πρώτες σκέψεις περί μεταφοράς των αρχαιοτήτων άλλαξαν με την πίεση των αρχαιολόγων, που είχαν στο πλευρό τους το υπουργείο Πολιτισμού της Βουλγαρίας, τα ΜΜΕ και τους πολίτες της Σόφιας. Αρχικά ο σταθμός μεταφέρθηκε σε άλλη θέση, όπου οι ανασκαφές έφεραν στο φως τη διασταύρωση δύο κεντρικών οδών της ρωμαϊκής πόλης Σαρδικής, του decumanus και του cardo. Τελικά, ο σταθμός κατασκευάστηκε με την τεχνική του τούνελ, κάτω από το στρώμα των αρχαιοτήτων, ενώ μόνο ένα 6% των ευρημάτων χρειάστηκε να μετακινηθεί. Όπως τόνισαν οι δύο ομιλητές, οι δυσκολίες που συνάντησαν τα έργα ήταν στην περίπτωση της Σόφιας οικονομικές και στην Κωνσταντινούπολη γεωλογικές, εξαιτίας της μεγάλης σεισμικότητας της περιοχής την περασμένη δεκαετία, αλλά ξεπεράστηκαν με μεθοδικότητα και χάρη στις σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες και λόγω της ισχυρής θέλησης να μείνουν ορατές οι αρχαιότητες.
Η Δέσποινα Κουτσούμπα, πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, επεσήμανε ότι η υπόθεση του μετρό Θεσσαλονίκης δείχνει τα όρια της λογικής που βλέπει μονοδιάστατα τις αναπτυξιακές δυνατότητες και τα δημόσια έργα. Ο πλούτος και η σημασία των αρχαιοτήτων που θα βρίσκονταν κατά τις ανασκαφές θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για τη συμπρωτεύουσα, για ένα μετρό που οι σταθμοί του θα συνυπήρχαν με τις αρχαιότητες, δημιουργώντας μια μοναδική αίσθηση της πόλης κάτω από την πόλη. Αντί γι' αυτό, επιλέχθηκε εξαρχής οι αρχαιότητες να «εξαφανιστούν». Όταν όμως ήρθε στο φως το ιστορικό κεντρικό σταυροδρόμι της Θεσσαλονίκης, η καρδιά της κοσμικής βυζαντινής πόλης, χτύπησε και η καρδιά της σημερινής πόλης: με τρόπο ανέλπιστο βγήκαν μπροστά όχι μόνο οι αρχαιολόγοι, αλλά όλες οι δημιουργικές δυνάμεις και πολλοί φορείς της πόλης και ζήτησαν τη διατήρηση του μοναδικού ευρήματος. Έτσι το μεγάλο δημόσιο έργο κατέστη πραγματικά "δημόσιο", με την έννοια ότι η πορεία του και ο τρόπος κατασκευής του -επιτέλους- τέθηκαν σε δημόσιο διάλογο.
Σήμερα πλέον όλοι αποδέχονται ότι υπάρχουν αρκετές τεχνικά εφικτές λύσεις για τη συνύπαρξη αρχαιοτήτων και σταθμού Βενιζέλου. Έχουν λοιπόν ωριμάσει οι συνθήκες για να υπάρξει επανεξέταση της υπόθεσης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, προκειμένου να μπορέσουν οι αρχαιολόγοι της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού να δουλέψουν μαζί με την Αττικό Μετρό και τους φορείς της πόλης για την καλύτερη δυνατή λύση.
Ε.Σ.
