«Οι μετακινήσεις των πληθυσμών με απασχολούσαν από μικρό παιδί. Με γοήτευε η διακίνηση των Τσιγγάνων από το ένα μέρος στο άλλο. Το να είσαι πλάνητας είναι μια ανάγκη, είναι η καταγωγή του ανθρώπου. Είμαστε νομάδες. Από τη φύση του ο άνθρωπος είναι αναρχικός. Φεύγει, δεν ρωτάει κανέναν, αυτή είναι η καταγωγή του. Και οι μετακινήσεις των πολιτών είναι το πιο σημαντικό δρώμενο που εξελίσσει τον Πολιτισμό. Από μικρό παιδί θυμάμαι να φεύγω και να παίρνω τους δρόμους».
Ο Γιώργος Ξένος, εικαστικός με αναγνωρίσιμη γλώσσα και δυνατή ταυτότητα που εντυπωσιάζει και συγκλονίζει, διανοούμενος με ασκητικό βίο που εκπλήσσει με την εφηβική του διάνοια και ευαισθησία, ήταν ένα περίεργο μοναχικό παιδί, που έκανε παρέα με μεγάλους και μαστόρους. Ήταν πολύ μικρός, όταν για άλλη μια φορά, τρόμαξε τη μάνα του που τον είχε χάσει και τον βρήκε να στήνει ολόκληρες πόλεις από πέτρες και ξύλα στα ρυάκια από τη βροχή στον δρόμο.
Ο Γιώργος Ξένος περιόδευσε το καλοκαίρι στο Αιγαίο - Σύρο και Μυτιλήνη - μια συνταρακτική ενότητα ζωγραφικών έργων του εμπνευσμένων από το δράμα των πνιγμένων προσφύγων, των διαφυγόντων και όσων περνούν τα σύνορα.
Η έκθεση «Διαπλέοντες το Αιγαίο - Ένα ππτικό Ρέκβιεμ για τη Μεσόγειο», που διοργάνωσε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου στο Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης, στο Κάστρο και στο Οθωμανικό Λουτρό της πόλης, το Τσαρσί Χαμάμ, παρατείνεται έως τις 25 Σεπτεμβρίου λόγω υψηλής επισκεψιμότητας.
Μια έκθεση γεμάτη χέρια που ορθώνονται μέσα από τα κύματα, χέρια που παλεύουν και αντιστέκονται για να μη βουλιάξουν στο νερό της θάλασσας που τα ρουφά στον πάτο της, χέρια που καλούν σε βοήθεια, χέρια υψωμένα σε ικεσία ανθρώπων και θεών, που μοιάζουν να σκίζουν τη Γη και να πασχίζουν να φτάσουν τον ουρανό.
Μια έκθεση με περιγράμματα κεφαλιών χωρίς χαρακτηριστικά που επιπλέουν στη θάλασσα, γυναικεία πρόσωπα αλλοιωμένα και κρυμμένα, πίνακες που επαναλαμβάνουν το θέμα τους, χωρίς αυτό να είναι ποτέ ίδιο. Μια επανάληψη που σε ταράζει, σε σοκάρει, σε συγκινεί.
Λίγο πριν ταξιδέψει και πάλι στη Μυτιλήνη, ο Γιώργος Ξένος μας μίλησε για τους «Διαπλέοντες», αλλά και για το ταξίδι της ζωής και της τέχνης του.
* Τι κρατάτε από τη Μυτιλήνη;
Το έργο είχε ξεκινήσει πριν από την κρίση των προσφύγων με τον τίτλο «Διερχόμενοι». Η μετακίνηση μέσω θαλάσσης ήταν αυτή που μου υπαγόρευσε τους «Διαπλέοντες». Η τραγωδία της Μεσογείου δεν έχει σταματήσει εδώ και χρόνια. Αυτό που έχω κάνει είναι ένα Ρέκβιεμ για τα τραγικά συμβάντα στη Μεσόγειο. Οι μετακινήσεις δεν σταματούν ποτέ. Είτε είναι σε έξαρση είτε σε χαμηλές ροές οι μετακινήσεις γίνονται πάντοτε.
* Ωστόσο οι τωρινές μετακινήσεις των πληθυσμών είναι αποτέλεσμα διωγμών και πολέμου, είναι αναγκαστικές και αθέλητες, ξεχωρίζουν από την τραγικότητά τους.
Οι λόγοι είναι κοινοί. Οι τρόποι αλλάζουν. Είναι έντονη η δραματοποίηση γιατί όλο αυτό το ζούμε. Άλλο να σκέφτεσαι τις μετακινήσεις στην Ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού και άλλο να ζεις την εποχή. Ζούμε μια από τις πιο σημαντικές εποχές του πολιτισμού του ανθρώπου, αλλάζουμε εποχή και όταν συμβαίνει αυτό ακολουθούν τραγικές στιγμές, έκπληξης, όπου βλέπεις καινούργια πράγματα και το τραγικό υπερισχύει.
* Απέναντι σε αυτήν την τραγικότητα πώς στέκεστε ως καλλιτέχνης;
Χωρίς τραγικό δεν υπάρχει τίποτα. Υπάρχει οδύνη και ηδονή. Το ένα μόνο του χωρίς το άλλο δεν λειτουργεί και δεν πετυχαίνει. Από μια οδύνη έρχεται μια ηδονή. Αν συνυπάρχουν και τα δυο, τότε τα πράγματα είναι πιο γερά.
* Και τα δυο είναι στοιχεία της γέννας και της ζωής, άρα και της τέχνης;
Η τέχνη είναι το όνειρο που προηγείται της πραγματικότητας. Δημιουργεί μοντέλο για το πραγματικό. Η τέχνη είναι αυτή που κάνει το αόρατο και το κενό να φαίνεται. Βάζει σε λειτουργία τη νοητική κατάσταση του ανθρώπου, την οργανώνει και διαχειρίζεται τα συναισθήματά του.
* Πώς πετυχαίνετε να μετακινείτε το προσωπικό κάνοντάς το κοινωνικό;
Είναι η ανάγκη να μην είσαι μόνος σου. Και για μένα όλα ξεκινάνε από την ανάγκη μου να φύγω από μια σιγουριά που ήταν το σπίτι μου. Ανάγκη να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
* Τα έργα σας μοιάζουν να κραυγάζουν, να διαμαρτύρονται, αλλά και να πενθούν. Το πένθος ενυπάρχει στο έργο σας;
Το πένθος είναι μια συνομιλία. Θυμάμαι πάντα να φορώ ένα μαύρο περιβραχιόνιο. Στην εφηβεία μου έδενα στον καρπό του χεριού ένα μαύρο μαντήλι. Με το περιβραχιόνιο τιμάς κάποιον που πέθανε και που εκτιμάς πολύ. Το πένθος δεν είναι λύπη, κρατάς τη μνήμη ζωντανή, υπογραμμίζεις μια παρουσία απουσίας. Έχεις συνομιλία με τις πάντα παρούσες απουσίες.
* Ποια είναι η μεγάλη αγωνία που σας διακατέχει όλα τα χρόνια για να φτάσετε σε αυτήν την παρούσα αφήγηση;
Ξεκίνησα να αναζητώ την καταγωγή μου πάνω στην τέχνη από πολύ νωρίς. Δηλαδή τι με συγκινεί περισσότερο. Ήταν η στιγμή που κατάλαβα ότι με τον εξπρεσιονισμό είχα μια συγγένεια. Με το συναίσθημα είχα παλιές σχέσεις. Μου αρέσει να συγκινούμαι. Μου αρέσει να ακούω ένα τραγούδι και να μερακλώνομαι και να δακρύζω. Να κάνω μια στροφή και να απλώνω τα χέρια μου. Με ενδιέφερε πάντα να βρω τη δική μου οπτική γωνία, τον δικό μου προσωπικό φακό. Είναι βασικό. Βεβαίως και επηρεάστηκα και γοητεύτηκα από άλλα πράγματα, αλλά βλέπω με τα δικά μου μάτια τα πράγματα.
* Αυτό είναι η ταυτότητα, η γλώσσα;
Ακριβώς, οι άνθρωποι διαφέρουν από τον τρόπο της παραμόρφωσης του έργου τους.
* Η επανάληψη και η επαλληλότητα που χαρακτηρίζουν τα δικά σας έργα τι προσδίδουν στην εικόνα τους;
Μια προσωπική ανάγκη, χωρίς συγκεκριμένη αφετηρία, διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η επαναληπτικότητα είναι ο φακός που μεγεθύνει τα πράγματα, την τραγικότητα, αλλάζει την κλίμακα, έρχεσαι πιο κοντά στο θέμα, σαν να κάνεις ζουμ. Είναι οι στιγμές που η σκέψη εξελίσσεται. Γίνεται πιο ισχυρό το μήνυμα.
* Είστε καλλιτέχνης, αλλά και πολίτης. Πόσο συνομιλείτε μέσω της τέχνης σας με την πραγματικότητα;
Ζεις την ουτοπία σου, αλλά και την πραγματικότητα. Δίχως να έχεις μοντέλο την ουτοπία πώς θα δεις μακριά και θα κάνεις υπερβάσεις; Πώς θα πορευτώ αν δεν έχω οράματα; Αν δεν είναι θέμα ζωής και θανάτου δεν ζωγραφίζω. Και γίνεσαι ασκητικός για να κάνεις αυτό που θέλεις.
* Τα έργα σας προκαλούν συγκίνηση αλλά και θυμό μιλώντας μια ασπρόμαυρη γλώσσα χωρίς χρώμα;
Υπήρξα κολορίστας, αλλά σιγά - σιγά κατάλαβα ότι μια μαύρη γραμμή είναι χίλια χρώματα. Το ασπρόμαυρο έχει μια δύναμη. Αλλά αν χρειαστεί μπορεί να βάλω χρώματα.
* Αναδεικνύετε συμμετρία και μέτρο μέσα στην αναρχία με σκέψη και λυγμό;
Μου αρέσει να συγκινούμαι. Με συγκινεί η παρουσία του άλλου, η ανταλλαγή των λέξεων και των σκέψεων, δυο κουβέντες, η πόλη και η φύση, ο αέρας που φυσάει μέσα στο δάσος και προκαλεί μια μουσική, τα πουλιά που κελαηδάνε...
