Να εκμεταλλευτεί το κλίμα πολιτικής σταθερότητας και να μεγιστοποιήσει τη δύναμη πυρός των εργαλείων ρευστότητας που διαθέτει θα επιχειρήσει η κυβέρνηση το επόμενο διάστημα. Στόχος της είναι να επιταχυνθεί στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό το κυβερνητικό έργο, καθώς η υπομονή των πολιτών βρίσκεται σε αντίστροφη πορεία σε σχέση με τις προοπτικές της οικονομίας λόγω των υπέρογκων φορολογικών υποχρεώσεων που έχουν συσσωρευθεί τα τελευταία χρόνια. Στην κυβέρνηση γνωρίζουν καλά ότι αυτό το αρνητικό δεδομένο δεν παύει να ισχύει, παρά την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του ΣΥΡΙΖΑ έναντι των κομμάτων της αντιπολίτευσης, αλλά και την πλήρη μεταστροφή της Ευρώπης σε σχέση με την Ελλάδα.
Σχετική ηρεμία στον ορίζοντα της διαπραγμάτευσης
Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που πέρασε, ο πρόεδρος του Eurogroup Γερούν Ντάισελμπλουμ και ο επικεφαλής του ESM Κλάους Ρέγκλινγκ εξέπεμψαν σαφές σήμα ότι οι σχέσεις της Ελλάδας με τους Ευρωπαίους εταίρους της έχουν περάσει "σε διαφορετική φάση". Επιπλέον, το θρίλερ της δόσης και των προαπαιτούμενων αποτελεί πλέον παρελθόν, ενώ έχει αντιθέτως ξεκινήσει η συζήτηση για την (περαιτέρω, μετά τη συμφωνία του καλοκαιριού) μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων, η οποία αναμένεται να δώσει πιο έμπρακτα αποτελέσματα έως το τέλος του χρόνου, όπως εξήγησε ο Γ. Ντάισελμπλουμ. Ο ίδιος υπογράμμισε επίσης πως τα κράτη - μέλη της Ευρωζώνης δέχθηκαν ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και πως τα πρωτογενή πλεονάσματα ύψους 3,5% για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είναι ρεαλιστικά. Από την πλευρά της, η επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ πίεσε εκ νέου για την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους, επισημαίνοντας ότι θα επαναξιολογήσει τη βιωσιμότητά του και τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν.
Τα 7,5 δισ. της δόσης αναμένονται να φτάσουν στην Αθήνα τη Δευτέρα, ενώ την Τετάρτη, κατά πάσα πιθανότητα η ΕΚΤ θα αποδεχθεί εκ νέου τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου ως ενέχυρα για τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών (επαναφορά waiver). Η κίνηση αυτή, επιπλέον, θεωρείται το πρώτο βήμα για την πλήρη συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ (τον περιβόητο “μπαζούκα” του Μάριο Ντράγκι) τον Σεπτέμβριο.
Επίσης, σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη με καλή γνώση των διαπραγματεύσεων με τους δανειστές, η συζήτηση για τα εργασιακά, που αποτελεί το πιο "βαρύ" κομμάτι της δεύτερης αξιολόγησης του φθινοπώρου, μοιάζει να μην παίρνει τις διάστασεις μετωπικής σύγκρουσης που ορισμένοι φοβόντουσαν.
Το ελληνικό παράδειγμα επίλυσης ευρωπαϊκών κρίσεων
Σε αυτό το νέο κλίμα που διαμορφώνεται γύρω από το ελληνικό ζήτημα, ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ επιλέγει να επισκεφτεί την Ελλάδα την ερχόμενη Τρίτη, δηλαδή μόλις δύο μέρες πριν από το δημοψήφισμα στη Βρετανία. Μπορεί το πρόγραμμα του κ. Γιούνκερ να έχει συμπεριλάβει αυτή την επίσκεψη εδώ και μήνες -ύστερα από πρόσκληση του ΣΕΒ-, ωστόσο είναι σαφές ότι η επίσκεψη στη χώρα μας σε αυτή την τόσο κρίσιμη φάση για την Ε.Ε. έχει να κάνει με τον θετικό συμβολισμό που σηματοδοτεί πια η Ελλάδα. Δηλαδή, ότι η Ε.Ε. μπορεί να βρίσκει βιώσιμες λύσεις μετά από πολιτική διαβούλευση ακόμη και στα πιο δύσκολα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά το αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος, αλλά είναι σαφές ότι η Ελλάδα δεν είναι από τα θέματα που η Ευρώπη θέλει να κρύψει, αλλά αντίθετα επιδιώκει να διαφημίσει. Αυτό ενδέχεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνέχεια των σχέσεων της κυβέρνησης με τους Ευρωπαίους εταίρους τους επόμενους μήνες.
Κυριαρχία στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει εξομαλύνει την κατάσταση και έχει επιβεβαιώσει την κυριαρχία της στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Οι συνεχείς προσπάθειες της αντιπολίτευσης, και ειδικά της Ν.Δ. και του Κυριάκου Μητσοτάκη να την αποσταθεροποιήσουν έχουν πέσει όλες στο κενό και μάλιστα πολλές από αυτές με τα αντίθετα αποτελέσματα (όπως η διαδήλωση των “Παραιτηθείτε”). Εξάλλου, δεν είναι χωρίς σημασία η στάση της Τράπεζας της Ελλάδος -και προσωπικά του διοικητή της Γιάννη Στουρνάρα-, η οποία στα μέσα της εβδομάδας που πέρασε επιβεβαίωσε την πρόβλεψη της κυβέρνησης για ραγδαία ανάκαμψη της οικονομίας τους επόμενους μήνες και τοποθετήθηκε υπέρ της μείωσης των πρωτογενών πλεονασμάτων στο ελληνικό πρόγραμμα.
Εξάλλου, αυτός ήταν και ο βασικός συμβολισμός της ομιλίας του Αλέξη Τσίπρα στο Μουσείο της Ακρόπολης την Πέμπτη. Η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να θέσει σε εφαρμογή όλα τα χρηματοδοτικά εργαλεία που διαθέτει με στόχο τη “δίκαιη ανάπτυξη”. Και μάλιστα, αυτή η στόχευση έρχεται σε έντονη αντίστιξη με τους επικοινωνιακούς χειρισμούς του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος έχει χαθεί το τελευταίο διάστημα σε έναν αντιπολιτευτικό λόγο που δεν μπορεί να υποστηρίξει (π.χ. με το “Παραιτηθείτε”).
Από την Ελλάδα των Μνημονίων, στην Ελλάδα του 2021. Από την ανάπτυξη με οφέλη για λίγους, στη δίκαιη ανάπτυξη, με θέσεις εργασίας και προστασία του περιβάλλοντος: Αυτός ήταν ο πυρήνας της ομιλίας του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος επικέντρωσε σε συγκεκριμένο στόχο, αυτόν της μείωσης της ανεργίας το 2021 στα επίπεδα της κανονικότητας του μέσου ευρωπαϊκού όρου στην απασχόληση, δηλαδή στο μισό του σημερινού 24%...
Δεδομένου ότι ο τίτλος της πρωθυπουργικής ομιλίας ήταν η «Δίκαιη Ανάπτυξη», έμφαση δόθηκε από τον πρωθυπουργό στο αναπτυξιακό μοντέλο της σημερινής κυβέρνησης, το οποίο συνέκρινε με εκείνο των προηγούμενων κυβερνήσεων. Το όραμα της δίκαιης ανάπτυξης «δεν έχει καμία σχέση με αυτό που νοηματοδότησαν ως ανάπτυξη οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το οπλοστάσιο των χρηματοδοτικών εργαλείων
Προκειμένου να επιβεβαιωθούν όλα αυτά το συντομότερο δυνατό, να δοθεί ένα θετικό σήμα στην κοινωνία και να γίνει εφικτό να πραγματοποιηθεί η κοινωνική πολιτική της, η κυβέρνηση καταβάλλει κάθε προσπάθεια να ενισχυθούν τα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχει διαθέσιμα για να αυξηθεί η ρευστότητα της ελληνικής οικονομίας. Η βασική στόχευση όλων αυτών των εργαλείων είναι η δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Σε αυτά περιλαμβάνονται:
1) Ευρωπαϊκά κονδύλια - ΠΔΕ (8 δισ.): Μέχρι το τέλος του έτους θα διοχετευθούν στην πραγματική οικονομία 8 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 6 δισ. ευρώ αφορούν συγχρηματοδοτούμενα έργα (ΕΣΠΑ), τα 750 εκατ. ευρώ το εθνικό σκέλος του ΠΔΕ και τα υπόλοιπα 1,25 δισ. ευρώ άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία μέσω διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, συμπράξεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα κ.λπ. (π.χ. EBRD, ΕΤΕπ).
2) Πακέτο Γιούνκερ στο οποίο έχουν ενταχθεί 43 έργα συνολικού ύψους 5,6 δισ.
3) Αναπτυξιακός νόμος: Μέσω φοροαπαλλαγών και άλλων ενισχύσεων ο αναπτυξιακός νόμος θα προσφέρει σε επιχειρήσεις 4,3 δισ. έως το 2020.
4) Τραπεζική ρευστότητα: Η επαναφορά του waiver, η μείωση στο haircut των ομολόγων και η σταδιακή ένταξη στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE) θα τονώσει τη ρευστότητα των Ελληνικών τραπεζών και θα ρίξει το κόστος δανεισμού τους. Το όφελος αυτό αναμένεται να μετακυλιστεί και στις επιχειρήσεις που δανείζονται από το ελληνικό τραπεζικό σύστημα.
5) Αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών (4,9 δισ): Με την έγκριση καταβολής της δόσης από τον ESM (7,5 δισ. ευρώ τώρα + 2,8 δισ. ευρώ τον Σεπτέμβριο), το Δημόσιο αποκτά πόρους για να αποπληρώσει μεγάλος μέρος των οφειλών του στο εσωτερικό της οικονομίας (φτάνουν τα 6,7 δισ. ευρώ). Συγκεκριμένα, έως το τέλος Ιουνίου θα δοθούν 1,8 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή χρεών του Δημοσίου, τον Σεπτέμβριο 1,7 δισ. ευρώ και έως το τέλος Δεκεμβρίου 2016 περίπου 1,4 δισ. ευρώ, με την προϋπόθεση ότι η δεύτερη αξιολόγηση θα κλείσει ομαλά - σύνολο 4,9 δισ.
Θα πρέπει, επίσης, να συνυπολογιστεί η ρευστότητα που θα εισρεύσει στην ελληνική οικονομία από τον τουρισμό, ο οποίος αναμένεται να κάνει φέτος νέο ρεκόρ. Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση Σαμαρά είχε συμφωνήσει για πρωτογενές πλεόνασμα 4,3% το 2016, ενώ με τη συμφωνία του καλοκαιριού αυτό μειώθηκε σε 0,5%. Από αυτή την αλλαγή προκύπτει διαφορά 3,8% του ΑΕΠ, δηλαδή 7,1 δισ. ευρώ λιγότερα μέτρα και επομένως περισσότερη ρευστότητα στην οικονομία.
Τα μεγάλα έργα που θα απορροφήσουν τη ρευστότητα
Στα μεγάλα έργα που δρομολογούνται αυτή την περίοδο ξεχωρίζουν οι μεγάλοι οδικοί άξονες (Ιονία Οδός, Ολυμπία Οδός, Ε65, Τέμπη, Μορέας), το μετρό Θεσσαλονίκης, η γραμμή 4 του μετρό της Αθήνας (Κυψέλη - Ζωγράφου), η επέκταση του τραμ, μεγάλα ενεργειακά έργα και προγράμματα για την ενεργειακή εξοικονόμηση σε ιδιωτικά και δημόσια κτήρια, καθώς και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα μέσω του ΕΣΠΑ. Επίσης, στα τέλη Ιουλίου υποβάλλονται οι δεσμευτικές οικονομικές προσφορές για το αεροδρόμιο Καστελίου, ενώ ο βόρειος οδικός άξονας Κρήτης θα έχει παραδοθεί έως το 2023 και στο τέλος του 2018 θα παραδοθεί η σιδηροδρομική γραμμή Πάτρας - Ευζώνων.
Μολονότι τα μεγάλα έργα δεν αποτελούν τη μακροπρόθεσμη στόχευση της κυβέρνησης, την παρούσα στιγμή η έμφαση δίνεται στην απορρόφηση της ρευστότητας που είναι διαθέσιμη. Κι αυτό διότι η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε μια φάση που δεν έχει αναπτύξει ακόμη τη δυναμική για την απορρόφηση τόσο μεγάλου όγκου επενδύσεων.
