ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Τα ασυνόδευτα ανήλικα δεν είναι μόνο πρόσφυγες ή μετανάστες. Πάνω από κάθε άλλη ιδιότητα, είναι παιδιά και ως παιδιά έχουν όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτό. Η κατάσταση στη Μόρια, με παιδιά που κρατήθηκαν για 30 έως 50 μέρες σε καθεστώς εγκλεισμού και σε άσχημες συνθήκες, επειδή οι ξενώνες φιλοξενίας ήταν γεμάτοι, ήταν μία μελανή σελίδα για τα δικαιώματα των παιδιών, αλλά και για την κυβέρνηση. Μια σελίδα που θέλει να αλλάξει το υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης με δράσεις που θα διασφαλίζουν ότι κανένα παιδί δεν θα στερηθεί ξανά την ελευθερία του, και θα είναι ασφαλές.
Οδηγό για τη μετάβαση σε ένα καλύτερο καθεστώς για τα ασυνόδευτα αποτελεί η σημερινή εικόνα των πρώην εξεγερμένων εφήβων στη κατασκήνωση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στον Μανταμάδο, όπου έχουν μεταφερθεί από τη Μόρια 75 άτομα. "Στη Μόρια, λόγω του εγκλεισμού,, υπήρχαν έντονοι καβγάδες μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων. Από τις 6 Μαΐου που είναι τα παιδιά εδώ, δεν έχει υπάρξει ούτε μία διαμάχη" αναφέρει στην "Α" η Ελιάννα Κονιάλη από τη ΜΚΟ Praksis, η οποία παρέχει σε συνεργασία με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και την επίσης διεθνή οργάνωση Save the Children ένα προστατευμένο περιβάλλον, στο οποίο γίνονται καθημερινά δραστηριότητες για τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών -και όχι μόνο.
Αφενός τα παιδιά "έχουν βρει ξανά την ελευθερία τους", αφετέρου γίνεται μια ολοκληρωμένη παρέμβαση για τη στήριξή τους με διεπιστημονική παρουσία. Από τη μία δηλαδή "παιχνίδι στην παραλία", από την άλλη ψυχολογική στήριξη για να επουλωθούν οι βιωματικές "πληγές". Συνήθως τα προσφυγόπουλα έχουν δει ή βιώσει ανείπωτα βίαιες πράξεις, όπως ο θάνατος των δικών τους μπροστά στα μάτια τους ή ακόμη το ξύλο στη Μόρια.
Αυτή τη στιγμή οι ξενώνες φιλοξενίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ) παρουσιάζουν πάνω από 100% πληρότητα με 500 παιδιά ο καθένας. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ενημέρωση εκκρεμούν περίπου 540 αιτήματα παιδιών για στέγαση, τα περισσότερα από τα οποία ζουν σε συνθήκες κράτησης. Το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης δημιούργησε δύο δομές φιλοξενίας στις εγκαταστάσεις του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Κεντρικής Μακεδονίας, οι οποίοι με τη συνδρομή των Παιδικών Χωριών SOS λειτουργούν στη Θεσσαλονίκη και τις Σέρρες και φιλοξενούν 40 παιδιά. Ωστόσο οι ανάγκες είναι πολύ μεγαλύτερες.
Πολλαπλασιάζονται οι Ξενώνες Φιλοξενίας
Σε εξέλιξη βρίσκεται αυτή τη στιγμή χαρτογράφηση ακινήτων που θα ήταν κατάλληλα για Ξενώνες Φιλοξενίας. Τα ακίνητα ανήκουν είτε στη Γενική Γραμματεία Πρόνοιας είτε σε εποπτευόμενους φορείς και έχουν ήδη εντοπιστεί αρκετά που θα μπορούσαν να διαμορφωθούν. Εν δυνάμει ξενώνες έχουν εντοπιστεί στο Καλαμάκι, την Πεντέλη, τη Νέα Σμύρνη, το Ίλιον, την Καβάλα, τον Αίγειρο Κομοτηνής και τη Βούλα.
Από το υπουργείο έχει μπει ως απαραίτητη προϋπόθεση για τις δομές που φιλοξενούν περισσότερα από 30 άτομα η υποστήριξη από επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό 14 με 15 ατόμων. Το επιστημονικό προσωπικό θα αποτελείται από κοινωνικούς λειτουργούς, παιδοψυχολόγους, διερμηνείς και νομικούς. Το διοικητικό προσωπικό θα περιλαμβάνει εργαζόμενους στη διοικητική υποστήριξη, τη φύλαξη και υπαλλήλους γενικών καθηκόντων.
Για την επέκταση του Δικτύου Ξενώνων Φιλοξενίας έχει εκπονηθεί ολοκληρωμένη πρόταση προς ενδεχόμενους χρηματοδότες, η οποία περιλαμβάνει κοστολόγηση της λειτουργίας, ελάχιστη επιθυμητή στελέχωση και ποιοτικές προδιαγραφές. Επιπλέον ολοκληρώνονται προσεχώς οι συμφωνίες με διάφορες ΜΚΟ για τη στελέχωση νέων ξενώνων σε Αττική και Θεσσαλονίκη, συνολικής δυναμικότητας 250 θέσεων περίπου.
Όσο προετοιμάζεται η επέκταση του Δικτύου Ξενώνων Φιλοξενίας, αναζητούνται παράλληλα εναλλακτικές λύσεις στέγασης, όπως στο Μανταμάδο, με τις οποίες θα αποφεύγεται η κράτηση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε αστυνομικά τμήματα και κλειστές δομές.
Παράλληλα δρομολογείται η αναβάθμιση του συστήματος παραπομπών του ΕΚΚΑ, όπου γίνονται τα αιτήματα, με τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας σε συνεργασία με την UNICEF και την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Κοινωνικής Ασφάλισης (ΗΔΙΚΑ). Αναβάθμιση αναμένεται να υπάρξει και στις προδιαγραφές λειτουργίας των χώρων φιλοξενίας σε συνεργασία με το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής, το ΕΚΚΑ και τον Συνήγορο του Παιδιού.
Ενίσχυση της Επιτροπείας
Μεσοπρόθεσμα θα υπάρξει ενίσχυση του θεσμού της Επιτροπείας σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης και Μετανάστευσης. Μέχρι τώρα το βάρος για την τύχη εκατοντάδων παιδιών πέφτει στον εισαγγελέα. Αυτό θα σταματήσει και θα υπάρξει ξεχωριστή φροντίδα για τα ασυνόδευτα ανήλικα, η οποία προϋποθέτει προηγουμένως την κατάλληλη εκπαίδευση των επιτρόπων. Θα αναπτυχθεί επίσης σύστημα ποιοτικού ελέγχου των ξενώνων, στο πλαίσιο του οποίου θα θεσπιστεί πρόγραμμα εκπαίδευσης και ειδικής κατάρτισης του προσωπικού και των εθελοντών.
Βασική προτεραιότητα αποτελεί η αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου πιστοποίησης των ΜΚΟ και άλλων ιδιωτικών φορέων παροχής υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Θα σχηματιστεί ουσιαστικά ένας προληπτικός μηχανισμός αποφυγής κακών πρακτικών που έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς. Για να έχουν νόημα όλα αυτά, προβλέπεται επαρκής χρηματοδότηση και στελέχωση των ξενώνων που θα διασφαλίζει την αδιάλειπτη και ποιοτική λειτουργία τους.
Ιδιαίτερο βάρος για τα παιδιά που θα μείνουν
Σε βάθος χρόνου θα αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο το σύστημα επιτροπείας. Προβλέπεται να δημιουργηθεί μητρώο επιτρόπων, όπως και κατάρτιση και παρακολούθηση του έργου τους. Σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης θα ενισχυθεί και ο θεσμός της αναδοχής, που αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς στην πολιτική του υπουργείου Εργασίας για την πρόνοια.
Το υπουργείο θέλει συνολικά να αναβαθμίσει τον θεσμό της αναδοχής, όχι μόνο για τα προσφυγόπουλα, αλλά για όλα τα παιδιά στη χώρα, όπως και για ΑμεΑ και ηλικιωμένους. Είναι δεδομένο επίσης ότι θα ενισχυθούν οι διαδικασίες ένταξης. Ιδιαίτερο βάρος θα δοθεί σε ρυθμίσεις και δράσεις για παιδιά που θα αποφασίσουν να μείνουν στη χώρα για την εκπαίδευση και την επαγγελματική τους κατάρτιση και στη μετάβασή τους από τους ξενώνες φιλοξενίας προς ανάδοχες οικογένειες ή διαμερίσματα ανεξάρτητης διαβίωσης.
Αν υπάρξουν ξανά μαζικές ροές
Το μεγαλύτερο μέρος των σχεδιαζόμενων δράσεων αφορά την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί από τη στιγμή που ξεκίνησαν οι μαζικές εισροές προσφύγων. Ωστόσο, σε περίπτωση που η Ελλάδα βρεθεί πάλι στην ίδια θέση, υπάρχει πρόβλεψη για ανάπτυξη ολοκληρωμένων πολιτικών που θα αφορά ασυνόδευτους ανηλίκους και ευάλωτες ομάδες πολιτών.
Στην ίδια κατεύθυνση θα δημιουργηθεί ηλεκτρονική πλατφόρμα στην οποία θα καταγράφεται και θα παρακολουθείται η πορεία του ανήλικου με διαβαθμισμένη πρόσβαση για τις διάφορες κατηγορίες χρηστών. Σε άλλες πληροφορίες θα έχει πρόσβαση ο κοινωνικός λειτουργός, σε διαφορετικές ο υπάλληλος άλλης υπηρεσίας. Έτσι θα διασφαλίζεται το απόρρητο των προσωπικών πληροφοριών και θα υπάρχει αποτελεσματική υποστήριξη του ανηλίκου.
