Ένας πρόσφυγας φιλόσοφος μιλά στην "Aυγή" για το προσφυγικό. Ο Σρέτσκο Χόρβατ, διανοούμενος, συντονιστής του Subversive Festival στην Κροατία και "μαθητής" του Σλάβοϊ Ζίζεκ, μιλά για το προσφυγικό δράμα, για την Ευρώπη τού σήμερα και για την Ευρώπη τού αύριο, για το ότι είναι "κυνική" και για τις ευθύνες της και για το νέο μπλοκ που πρέπει να οικοδομήσουν οι χώρες της ευρωπαϊκής "περιφέρειας"...
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
Είδαμε όλοι την περασμένη εβδομάδα μια φωτογραφία που απεικόνιζε μία ατέλειωτη φάλαγγα προσφύγων να βαδίζει στην μέση του πουθενά μέσα σε αγρούς συνοδευόμενη από έναν ιππέα. Ενδεχομένως η σκηνή αυτή να ήταν και από τη Σλοβενία. Η σκηνή θυμίζει έντονα τις φάλαγγες των αιχμαλώτων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Πιστεύεις ότι κάποιες χώρες αντλούν κάποια ικανοποίηση από τέτοιου είδους μειωτικές συμπεριφορές ή είναι καθαρά αμυντική στάση κοινωνιών που φοβούνται το ξένο, το διαφορετικό, τους μουσουλμάνους;
Ξέρεις ποιο είναι το πρόβλημα με τη συγκεκριμένη φωτογραφία; Το ίδιο πράγμα που είναι πρόβλημα με όλες τις θλιβερές και σκληρές φωτογραφίες. Ποιος θυμάται ακόμα τον Αϊλάν Κουρντί, που πνίγηκε και ξεβράστηκε στις ακτές της Τουρκίας με το κόκκινο μπλουζάκι του, το μπλε του παντελόνι και τα τοσοδούλια παπούτσια στις αρχές Σεπτεμβρίου; Πόσοι ακόμα (υπήρξαν) πριν από αυτό, πόσοι μετά; Όλη αυτή η "αισθητικοποίηση" παράγει "αν-αισθητικοποίηση". Ακόμα και αν βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από τέτοιες εικόνες, σε ένα βαθμό δεν μας νοιάζει πλέον, η ζωή πρέπει να συνεχιστεί. Ο μέσος Ευρωπαίος έχει τα δικά του προβλήματα και δεν μπορούμε να τον κατηγορήσουμε. Αλλά οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι άφαντες, δεν έχουν καν κάποιο συγκεκριμένο τρόπο "ανακούφισης", είναι απλώς άφαντες κι έχουν ξεχάσει την πραγματική έννοια της Ευρώπης, Κι ακόμα χειρότερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επίσης άφαντη. Εντούτοις, είναι ακόμα περισσότερο υπεύθυνη (για την κατάσταση) από οποιαδήποτε κυβέρνηση.
Θεωρείς ότι η είσοδος και η εγκατάσταση στην Ευρώπη μεγάλου αριθμού προσφύγων ή και μεταναστών θα προκαλούσε βαθιές αλλαγές στις ευρωπαϊκές κοινωνίες;
Φυσικά, πάντοτε το πίστευα. Μα γιατί αυτό να είναι κάτι κακό; Η Ευρώπη έτσι κι αλλιώς πεθαίνει, είναι μια ήπειρος που γερνά και -πάνω απ' όλα τα άλλα- είναι μια ήπειρος όπου πεθαίνει η ουτοπία. Κανένας δεν μιλά πλέον για ουτοπία. Ίσως κάποιο είδος της να το φέρουν μαζί τους οι πρόσφυγες. Ή, για να το θέσουμε ως απλό παράδειγμα: Γνωρίζετε πως το πιο τυπικό, πιο "αυθεντικό" ιταλικό φαγητό, η πίτσα ή τα μακαρόνια, δε θα επιβίωναν αν δεν υπήρχαν πρόσφυγες; Η τομάτα προέρχεται από τη Λατινική Αμερική και τα μακαρόνια από την Ασία. Οπότε θα μπορούσαμε να πούμε πως το πιο "αυθεντικό" ιταλικό πράγμα, δεν είναι επί της αρχής "αυθεντικό", μα πρόκειται για το αποτέλεσμα της επί αιώνες ανάμειξης των πολιτισμών. Φυσικά, η Ευρώπη θα αλλάξει έπειτα από αυτό το τεράστιο προσφυγικό κύμα. Σχεδόν 250.000 πρόσφυγες πέρασαν από τα Βαλκάνια τον τελευταίο ενάμιση μήνα, φυσικά και κάτι τέτοιο θα αφήσει ίχνη...
Άνθρωποι οι οποίοι έχουν ξεριζωθεί από τις πατρίδες τους με αυτόν τον άγριο τρόπο θα κουβαλούν ένα τραύμα πάνω τους, θα τους σημαδέψει δηλαδή αυτή η περιπέτεια, υπάρχει ιδιότητα του "πρόσφυγα" την οποία κανείς διατηρεί μέσα του για πάντα ή είναι κάτι το παροδικό που θα αρθεί όταν τακτοποιείται η ζωή του;
Κοίτα, δεν θα έπαιζα με αυτά τα χαρτιά εν προκειμένω. Έχω υπάρξει πρόσφυγας, όπως και ο πατέρας μου που δέχθηκε πολιτικό άσυλο από την Γερμανία, η οικογένειά μου ζούσε ως πρόσφυγες ή -όπως τους αποκαλούσαν οι Γερμανοί- ¨Γκασταρμπάιτερ". Και δεν είμαι καθόλου "τραυματισμένος" ή στιγματισμένος, έως σήμερα ζω ως πρόσφυγας κατά κάποιον τρόπο, χωρίς καν διεύθυνση. Ολόκληρο τον Ιούλιο, για παράδειγμα, τον πέρασα στην Αθήνα. Σε κάθε περίπτωση, είναι ακριβώς εκείνη η ευκαιρία να χτίσεις τη ζωή σου από την αρχή που σου δίνει τη δύναμη, όταν πια ξέρεις πως κάποιες πόρτες έχουν σφαλίσει οριστικά. Όλοι αυτοί οι πρόσφυγες που έρχονται στην Ευρώπη είναι, υπό αυτήν την οπτική, μια μεγάλη ελπίδα, πιστεύω.
Υπάρχει κάποιος λόγος για τον οποίο οι πρώην ανατολικές χώρες εμφανίζουν μεγαλύτερη σκληρότητα στο μεταναστευτικό ή έχει απλώς να κάνει με το γεγονός ότι από αυτές τις χώρες περνάνε μεγάλες προσφυγικές ροές;
Πρώτα να πούμε πως καμία από αυτές τις χώρες δεν ήταν προετοιμασμένη για το τι θα συνέβαινε. Εκτός, φυσικά, από την Ουγγαρία, μα για διαφορετικούς λόγους. Αυτό είναι ταυτόχρονη ευθύνη των κυβερνήσεων, μα πρέπει να δώσουμε έμφαση στην κατ' αρχήν ευθύνη των Ευρωπαίων ηγετών, που συναντήθηκαν μόλις πρόσφατα να συζητήσουν σοβαρά το θέμα, μολονότι η προσφυγική κρίση διαρκεί μήνες τώρα, σε ό,τι αφορά το προσφυγικό, στα Βαλκάνια και χρόνια σε ό,τι αφορά τη Μεσόγειο και ειδικά την Ιταλία και την Ελλάδα. Οπότε, λέω ξανά, η Ε.Ε. υπήρξε κυνική: Μόνο όταν το πρόβλημα άρχισε να "εισχωρεί" στην κεντρική Ευρώπη, στις αποκαλούμενες Δυτικές χώρες, ξεκίνησε και να αποτελεί πρόβλημα. Πιθανότατα θυμάστε πως ο Ματέο Ρέντζι, όχι πολύ καιρό πριν, προειδοποίησε την Ε.Ε. πως η Ευρώπη, αν θέλει να λέγεται Ευρώπη, θα πρέπει να φροντίσει το πρόβλημα σαν ενιαίο μπλοκ. Αυτό είναι το plan A. Και αν η Ευρώπη δε διαλέξει την αλληλεγγύη, χώρες όπως η Ιταλία, είπε ο Ρέντζι, είχαν ένα Plan B που θα "πλήγωνε την Ευρώπη".Αυτό συμβαίνει τώρα, με το Τείχος της Ουγγαρίας, με στρατιώτες και τανκς να υπερασπίζονται εθνικά σύνορα λες κι είμαστε σε πόλεμο.
Ποια θα πρέπει να είναι η στάση μιας χώρας σαν την Ελλάδα στην οποία επιφυλάσσεται ο ρόλος του "φρουρού";
Να με συγχωρήσετε, αλλά η Ελλάδα και η Ιταλία, ταυτόχρονα με το να προσφέρουν βοήθεια στους πρόσφυγες όσο περισσότερο μπορούν, πρέπει να πούνε "άντε γ..., Ευρώπη". Είναι η Ε.Ε. που δημιούργησε αρχικά το πρόβλημα και τώρα όλες οι περιφερειακές χώρες, όπως η Ιταλία ή Ελλάδα, η Σερβία ή η Κροατία πρέπει να υποστούν ξανά τις συνέπειες. Και τι έχουμε τώρα; Δεν έχουμε απλώς "φρουρούς" των ευρωπαϊκών... παραφυάδων, έχουμε και υψωμένα τείχη ανάμεσα σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σερβία, η Ουγγαρία και η Κροατία και μόλις πρόσφατα η Σλοβενία εξέφρασε μια σκέψη να χτίσει, ίσως, έναν φράχτη στα σύνορά της με την Κροατία για να ελέγξει την εισροή προσφύγων. Η Ευρώπη τα σκάτωσε για τα καλά, οι πόλεμοί μας στη Λιβύη, τη Συρία και αλλού της γύρισαν μπούμερανγκ. Ή, όπως έλεγε μια ωραία πρόσφατη γελοιογραφία, πρώτα είχαμε εξαγωγές (όπλων), τώρα έχουμε εισαγωγές (προσφύγων). Ελπίζω ηγέτες σαν τον Αλέξη Τσίπρα, που εύστοχα κατέκρινε την Ε.Ε. για τη μη πρόσκληση της Τουρκίας στις Βρυξέλλες, μιας και είναι "εξαιρετικής σημασίας εταίρος" στο θέμα της προσφυγικής κρίσης, να συνειδητοποιήσουν πως οι περιφερειακές ευρωπαϊκές χώρες, από την Ελλάδα ώς την Ιταλία, από την Κροατία ως τη Σερβία, θα έπρεπε να ενωθούν και να συνεργαστούν κι έτσι είναι πιθανό να χτίσουν ένα νέο μπλοκ. Αυτό είναι και η πρότασή μου.
