Του Νίκου Α. Κωνσταντόπουλου
Η Μάγδα Κοτζιά προσωποποιεί μια ασίγαστη συνείδηση αμφισβήτησης και αναζήτησης, αντίστασης και δημοκρατικής εγρήγορσης, πολιτισμικού πλουραλισμού και οικουμενικότητας. Έζησε τις μέρες της με πλήρη αυτογνωσία, έχοντας συναίσθηση του τι κρίνεται κάθε στιγμή με κάθε πράξη. Γι' αυτό και ήταν πάντοτε ορατή και διακριτή η παρουσία της, που ακτινοβολούσε την ομορφιά της αυθεντικότητας, τη ζωντάνια της αγωνιστικότητας και την εσωτερίκευση του πολύπλευρου ανοιχτού στοχασμού.
Μέσα στην πνιγηρή αποπνευματικοποίηση της μεταπολίτευσης και την παραμόρφωση του δημόσιου χώρου της πολιτικής από προσχώσεις φερτών υλικών επικοινωνιακού παραγοντισμού και κυβερνητικού κομματισμού, η Μάγδα Κοτζιά ήταν από εκείνες τις παρουσίες που παραδειγματίζουν διαχρονικά την κοινωνία, τους πολίτες, τον κόσμο του Πολιτισμού και των αξιών του. Με πλησμονή ομορφιάς, χωρίς να θεωρεί ποτέ τον εαυτό της δεδομένο, την ώρα που γύρω της κορδακίζονταν ποικιλώνυμες ασημαντότητες με πιθηκισμούς δήθεν εξουσίας και ηγεσίας. Απέναντι στον συρφετό των ψευδώνυμων μεταπολιτευτικών ηγεσιών, η Μάγδα Κοτζιά πορεύτηκε αναλώνοντας τον εαυτό της ως αυθεντική ηγετική παρουσία στον πολιτικό και κοινωνικό, πολιτισμικό κι επαγγελματικό χώρο, με έργο δημιουργικό και πρωτοποριακές προσπάθειες.
Όταν έγινε της μόδας, επίσης κατά τη Μεταπολίτευση, να αναπαριστούν πολλοί την πραγματικότητα και να προβάλουν εαυτούς κι αλλήλους επινοώντας αφηγήσεις, η Μάγδα Κοτζιά δεν μετάλλαξε τα σκληρά βιώματά της σε σκηνοθετημένες εντυπώσεις, ούτε εξαργύρωσε την προσφορά της στα ανταλλακτήρια του διαπλεκόμενου παραγοντισμού. Η Μάγδα Κοτζιά ‘‘ήξερε τι είναι και γνώριζε τι μπορεί να κάνει αυτό που είναι''. Όταν άλλοι καταφεύγανε σε μυθεύματα για να οικειοποιηθούν ή να παίξουν θεατρικούς ρόλους, η Μάγδα Κοτζιά δεν μυθολόγησε ποτέ τον εαυτό της, ούτε περίμενε ποτέ από τους έχοντες έλλειμμα εαυτού να αναγνωρίζουν το δικό της περίσσευμα. Η σχέση της με όλα όσα διασφάλιζαν την επιβίωσή της -συνείδηση και ιδέες, δουλειά και προσφορά, ανθρώπινες φιλίες κι εμπειρίες- ήταν σχέση ζωντανή, γνήσια βιωματική, στοιχείο υπαρξιακής συνοχής και ταυτότητας.
Το ακριβώς και εφ' όλης της ύλης διαφορετικό υπόδειγμα στάσης ζωής ήταν η Μάγδα Κοτζιά από αυτό που επικράτησε ως μοντέλο επιτυχίας, αναγνωρισιμότητας και αμοραλιστικής προσαρμοστικότητας παντός καιρού. Νέα, όμορφη, ανήσυχη γυναίκα, στα χρόνια της εφτάχρονης δικτατορίας πρόσφερε και διακινδύνευσε συνεχώς, συμμεριζότανε τις δοκιμασίες όλων, έφτιαχνε στην πρώτη γραμμή δίκτυα επαφών αλληλεγγύης. Δεν είπε ποτέ τίποτε κι ούτε άφηνε τους συντρόφους της, της Δημοκρατικής Άμυνας, όσους ξέραμε κι είχαμε μοιραστεί μαζί της άγρια βιώματα, να αναφερόμαστε σε τίποτε άλλο, παρά μονάχα ‘‘στη δύναμη των κρατουμένων που επέζησαν'' για να αναφερθώ σ' αυτό που έλεγε ο αγαπημένος της Χόρχε Σεμπρούν.
Το εκδοτικό κατόρθωμα του Εξάντα θα σημαδεύει διαχρονικά τον πνευματικό και πολιτισμικό χώρο τής μεταπολιτευτικής Ελλάδας, δείχνοντας πόσα ακατόρθωτα μπορεί να γίνουν κατορθωτά από έναν εμπνευσμένο και θεληματικό δημιουργό. Επιπροσθέτως, αποκαλύπτοντας τη δραματική απουσία σχεδιασμένης πολιτικής και την εξίσου ενοχλητική έλλειψη πολιτικής έμπνευσης και θέλησης εντός των θεσμικών δομών και πλαισίων της ελληνικής πολιτείας για το βιβλίο και γενικά τον πολιτισμό.
Η Μάγδα Κοτζιά έψαχνε να βρει δρόμους, μέσα της και γύρω της. Πίστευε στις εναλλακτικές δημοκρατικές δυνατότητες, γέλαγε όταν άκουγε τους εκάστοτε ‘‘συγκατανευσιφάγους'' των κατεστημένων να φλυαρούν με θόρυβο ‘‘περί αναγκαστικών μονοδρόμων'' και ‘‘προσαρμοστικού πραγματισμού''. Έδειχνε δρόμους και τους έφτιαχνε περπατώντας τους η ίδια, με κόστος την ψυχή της και το βιος της. Γιατί πίστευε ακράδαντα αυτά που επίσης πρέσβευε ο Χόρχε Σεμπρούν: ότι δηλαδή ‘‘τα ηθικά κριτήρια της πράξης βρίσκονται μέσα στην ίδια την πράξη''. Αλλά και ότι ‘‘έχουν μεγαλύτερη αξία οι προκλήσεις του μέλλοντος, από τα κατορθώματα του παρελθόντος, ακόμα και τα πιο ηρωικά''.
Απέναντι στα συνειδησιακά ερείπια που άφησε πίσω της η Μεταπολίτευση, στα θεσμικά και κοινωνικά ερείπια που σώρευσε η επιτήρηση των δανειστών και τα Μνημόνια της τρόικας, υψώνεται ως σημαία αγωνιστικής αισιοδοξίας η ζωή προσώπων όπως η Μάγδα Κοτζιά ως ‘‘δρώσα συνείδηση ελευθερίας''.
Αθήνα, 17/3/2015
