Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Τον γνωρίσαμε πρώτα ως ηθοποιό, στην ομάδα του Στάθη Λιβαθινού. Πέρσι, ο Δημήτρης Μυλωνάς μάς συστήθηκε με διαφορετική ιδιότητα, αυτήν του σκηνοθέτη, με την επιτυχημένη παράσταση Γράμματα αγάπης στον Στάλιν. Φέτος συνεχίζει στον ίδιο δρόμο, σκηνοθετώντας το έργο του Τομ Στόπαρντ Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί, που, και αυτό, μιλά για τον άνθρωπο απέναντι στην εξουσία, το οποίο ξεκινά τις παραστάσεις του μέσα στην καρδιά της προεκλογικής περιόδου!
Δεν τον προβληματίζει το γεγονός ότι ξεκινά τις προπαραστάσεις μέσα στην προεκλογική περίοδο και, όταν θα κάνει την επίσημη πρεμιέρα του, την 1η Φεβρουαρίου, το πολιτικό σκηνικό στη χώρα θα είναι εντελώς διαφορετικό; Ο Δ. Μυλωνάς χαμογελά και, αφού αφήσει να του ξεφύγει ένα ανακουφισμένο «Μακάρι», λέει: «Μοίρα ή τύχη; Όπως λέει και ο Στόπαρντ, είναι και τα δύο!»
Ζητήσαμε να μας μιλήσει για το έργο, που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στο ελληνικό κοινό. «Παρουσιάστηκε στο Fringe του Εδιμβούργου το 1966 και θεωρείται η καλύτερη βρετανική κωμωδία του 20ού αιώνα. Έχει παιχτεί στην Ελλάδα, αλλά θεωρείται ‘δύσκολο' έργο και σκηνικά απαιτητικό».
«Η ιστορία είναι απλή», συνεχίζει ο νεαρός σκηνοθέτης. «Ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντενστερν είναι φίλοι και συμφοιτητές του Άμλετ. Ο βασιλιάς Κλαύδιος τους ζητάει να διασκεδάσουν τον Άμλετ, προκειμένου να μάθουν τι τον βασανίζει και έχει αλλόκοτη συμπεριφορά. Μόλις το μαθαίνει, ο Άμλετ το θεωρεί προδοσία. Ο Κλαύδιος καταλαβαίνει ότι ο Άμλετ γνωρίζει τους δολοφόνους του πατέρα του, συντάσσει μια επιστολή προς τον βασιλιά της Αγγλίας, που την εμπιστεύεται στους δύο αυτούς χαρακτήρες, ζητώντας να εκτελεστεί ο Άμλετ. Στο καράβι της επιστροφής, ο νεαρός πρίγκιπας αλλάζει την επιστολή, ζητώντας να εκτελεστούν ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντερστερν».
* Πρόκειται, κατά κάποιον τρόπο, για μια «υποσημείωση» στον Άμλετ;
Ο Στόπαρντ, κάνοντας πρωταγωνιστές του αυτά τα δύο δευτερεύοντα πρόσωπα, παρουσιάζει, ας πούμε, τις off σκηνές του Άμλετ, χρησιμοποιώντας παράλληλα αυτούσιες σκηνές από το σαιξπηρικό έργο. Έτσι, βλέπουμε την ιστορία μέσα από τα δικά τους μάτια. Είναι σαν να βλέπαμε σήμερα την Ελλάδα του Μνημονίου μέσα από τα μάτια δύο συμμαθητών του γιου του Σαμαρά...
* Οι δύο ήρωες, δηλαδή, βρίσκονται στο περιθώριο της ιστορίας;
Στην πραγματικότητα, είναι ένα ταξίδι ενηλικίωσης, από την άγνοια στην επίγνωση - και στον θάνατο, βέβαια. Ουσιαστικά, λέει ο Στόπαρντ, όποιος «απλός» άνθρωπος μπλέκει με την εξουσία στο τέλος πεθαίνει... Αυτή η οπτική του «μικρού» ανθρώπου ήταν που με κέντρισε. Όπως και στα Γράμματα αγάπης στον Στάλιν, είναι ο άνθρωπος που συνθλίβεται από την εξουσία, καταπιέζεται, επαναστατεί... Οι δύο ήρωες, ενώ νιώθουν ότι «όλο αυτό θα οδηγήσει σε έναν βέβαιο θάνατο», δεν τα παρατάνε, παλεύουν, δεν μένουν απλώς θεατές...
* Τους αντιμετωπίζετε, δηλαδή, σαν «θετικούς» χαρακτήρες;
Εντελώς! Η μοίρα τούς οδήγησε εκεί, δεν είναι όργανα της εξουσίας. Από την ώρα όμως που μπλέχτηκαν στα γρανάζια της, πρέπει να πεθάνουν... Δεν είναι ήρωες για να αρνηθούν, όμως συμμετέχουν στο παιχνίδι μέχρι εκεί που μπορούν. Είναι μάλλον αντιήρωες.
* Παράλληλα, το έργο αποτελεί αναστοχασμό για την τέχνη και τα όρια της ελευθερίας της, κάτι που σας απασχόλησε και στην προηγούμενη παράσταση...
Επιμένω σε αυτό γιατί δεν έχω βρει τα όριά μου ακόμη. Ούτε με την εξουσία, ούτε με το θέατρο, ούτε με τον εαυτό μου. Οι επιλογές αυτές λειτουργούν κάπως αυτοαναφορικά, για τις δικές μου αναζητήσεις. Δεν ξέρω σε τι πειρασμούς θα βρεθώ αργότερα, σε τι θα μπορώ να πω «όχι». Στους καλλιτέχνες πάντα υπάρχει η αντίφαση ανάμεσα στην ανάγκη έκφρασης και την καριέρα τους. Ποια είναι τα όρια ανάμεσά τους; Αυτό αναρωτιέμαι. Θα μπορέσω να διατηρήσω τις αρχές μου;
* Αυτό το ερώτημα δεν τίθεται μονάχα στους καλλιτέχνες!
Πράγματι, μια τέτοια στάση, στην τέχνη και τη ζωή, και στην πολιτική άλλωστε, απαιτεί διαρκή και σκληρή αυτοκριτική. Νομίζω πως όποιος διαθέτει τέτοιον κριτικό και αυτοκριτικό λόγο πρέπει να βγαίνει μπροστά και να μιλά δημοσίως, να μην παραμένει σιωπηλός. Και τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν πάρα πολλοί, ιδιαίτερα στην Αριστερά.
* Στο έργο υπάρχουν πολύ έντονα μπεκετικά και πιντερικά στοιχεία. Στην παράστασή σας τα αναδεικνύετε;
Πιστεύω πως τα πάντα παράγονται από το αντίθετό τους. Η σύγκρουσή τους δημιουργεί θέατρο. Έτσι στην παράσταση χρησιμοποιώ στοιχεία λαϊκού θεάτρου, μπουλβάρ, αλλά και στοιχεία μπεκετικά, πιντερικά κ.ά. Λόγω της ύπαρξης του θιάσου των θεατρίνων, που είναι ένα στοιχείο θεάτρου μέσα στο θέατρο, επέλεξα να χρησιμοποιήσω πολλές ατμόσφαιρες. Αν έχω πετύχει να τις ενοποιήσω... είναι και το ρίσκο που παίρνω.
* Παραμένετε ομάδα και στην τωρινή παράσταση;
Η διαδικασία της πρόβας, ιδανικά, δημιουργεί μια μικρή «κομμούνα», όπου όλοι υπηρετούν τη σκηνοθετική γραμμή, αλλά και όπου ο σκηνοθέτης μπορεί, αν λειτουργήσει αυτοκριτικά, και να διορθώσει τη γραμμή του... Στο σημερινό σχήμα με τους περισσότερους γνωριστήκαμε στη διαδικασία της πρόβας, έτσι αυτό λειτουργεί θαυμάσια, όλα είναι καινούργια. Είμαστε πολύ τυχεροί που έχουμε μαζί μας τον Γεράσιμο Γεννατά, γιατί μπόρεσε να δημιουργήσει την ιδανική συνθήκη στην πρόβα. Μαζί με τον Γ. Παπαπαύλου, έφεραν στην πρόβα ο καθένας κι έναν άλλο κόσμο, με τον οποίο καλούμαι να αναμετρηθώ...
* Μετά τον Στόπαρντ; Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια;
Τον Απρίλιο θα παρουσιάσουμε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου δύο έντονα πολιτικά κείμενα, δύο μονόπρακτα του Έντουαρντ Μποντ υπό τον γενικό τίτλο Δεν έχω τίποτα, τα Have I None και The Under Room, που ανάγονται σε μια οργουελική δυστοπία.
Η Ευρώπη θρηνεί...
«Σε μια Ευρώπη όπου όλο και περισσότερο οξύνονται οι κοινωνικές αντιθέσεις και ο φανατισμός είναι μια υπαρκτή απειλή, η ομάδα του Charlie Hebdo υπήρξε, με τα μελάνια και τα χρώματά της, την πολιτική της σκέψη και τη σάτιρά της, ασπίδα. Όμως η Ευρώπη από τις 7/1 θρηνεί. Γιατί βλέπει σε αυτήν την τραγωδία το αποτέλεσμα της αποτυχίας της να γεφυρώνει λαούς και πληθυσμούς, να ενώνει και όχι να διχάζει. Απέναντι στον τρόμο, εύκολη και επικίνδυνη είναι η ισοπέδωση και η απάντηση με τρόμο και αποκλεισμό. Ας συνταχθούμε με εκείνη την Ευρώπη που υπερασπίζεται την αλληλεγγύη, την ισότητα, την ελευθερία του λόγου, αναπόσπαστα συστατικά της δημοκρατίας, και μέσα από αυτόν το λόγο ας φωνάξουμε ‘όχι' στον τρόμο, ‘όχι στον φασισμό'».
info
Ο ΡΟΖΕΝΚΡΑΝΤΖ ΚΑΙ Ο ΓΚΙΛΝΤΕΝΣΤΕΡΝ ΕΙΝΑΙ ΝΕΚΡΟΙ του Tom Stoppard. Μετάφραση: Ηλίας Ακριβόπουλος. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Μυλωνάς. Σκηνικά - κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα. Μουσική: Παύλος Κατσιβέλης. Ερμηνεία: Γεράσιμος Γεννάτας, Άννα Ελεφάντη, Γιώργος Παπαπαύλου, Θοδωρής Σκυφτούλης, Σπύρος Χατζηαγγελάκης. ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ, Προ-παραστάσεις: 13, 18-20, 26-27, πρεμιέρα: 1.2.
