Όπως ο ήρωας του Μπέκετ ακούει τις ηχογραφήσεις που κρατούσε κάθε χρόνο στην επέτειο των γενεθλίων του, αποτιμώντας το παρελθόν του, έτσι και ο Πάνος Σκουρολιάκος επανέρχεται σε έναν ρόλο που είχε ερμηνεύσει πριν από δεκαεπτά χρόνια, στην Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ, του Σάμιουελ Μπέκετ. Τότε ήταν η σκηνοθεσία του Νίκου Διαμαντή και η μετάφραση του Κώστα Σταματίου, σήμερα η ματιά του Βασίλη Νικολαΐδη και μια καινούργια μετάφραση της Βάλιας Καϊμάκη. Μιλήσαμε με τον Πάνο Σκουρολιάκο για την καινούργια ματιά με την οποία έχει την ευκαιρία να δει τον ρόλο, αλλά και για αυτά που μπορεί να μας μάθει ο λόγος τού Μπέκετ σήμερα...
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Τι σας κάνει να επιστρέφετε, δεκαεπτά χρόνια μετά, στον ίδιο ρόλο;
Ο Κραπ είναι ένας ρόλος με τον οποίο δεν «ξεμπλέκεις» εύκολα. Από την απόσταση αυτών των χρόνων, ανακάλυψα σε αυτό το κείμενο πράγματα που δεν τα είχα δει την πρώτη φορά. Ο Μπέκετ, όπως έλεγε προσφυώς και ο Μινωτής, είναι ο τραγικός του 20ού αιώνα. Ένας συγγραφέας όπου πρέπει να αφαιρείς - και αυτό είναι δύσκολο, γιατί πρέπει να έχεις πείρα, θεάτρου και ζωής. Είναι ένα κείμενο στο οποίο μπορείς να επιστρέφεις αενάως και να ανακαλύπτεις διαρκώς καινούργια πράγματα, φωτίζοντας καινούργιες πλευρές.
* Αισθάνεστε, δηλαδή, πιο ώριμος σε αυτή τη νέα προσέγγιση...
Οι μονοπρόσωπες παραστάσεις, στις οποίες έχω θητεύσει τα τελευταία χρόνια, απαιτούν σημαντικές θεατρικές αποσκευές, που χρειάζονται πολύ χρόνο και κόπο για να συγκεντρωθούν. Είναι ένα πεδίο που με ενδιαφέρει πάρα πολύ. Σας θυμίζω, άλλωστε, ότι ως επικεφαλής του ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης δημιούργησα το Φεστιβάλ για σολίστες και πρωταγωνιστές, που συνεχίζεται με πολύ σημαντικές παρουσίες.
* Γιατί όμως επιλέγετε να επιστρέψετε στον Μπέκετ ακριβώς σήμερα;
Ζούμε σε μια εποχή που χρειάζονται ειλικρινείς απαντήσεις, που χρειάζεται να φτάνουμε στην ουσία των πραγμάτων. Ο λόγος του Μπέκετ αφορά την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη και αξιοπρέπεια, είναι ένας λόγος σημερινός. Αυτό του το έργο ιδίως είναι ένα μέγιστο μάθημα για το πώς πρέπει να πορεύεται κανείς στη ζωή του. Ο Κραπ, στα 69 του χρόνια, ακούει μια μαγνητοταινία που έχει γράψει στα 39α γενέθλιά του, με τις σκέψεις του για τη χρονιά που πέρασε. Σε όλη του τη ζωή, στα γενέθλιά του έγραφε τέτοιες μαγνητοταινίες. Ακούει μια ηχογράφηση πριν 30 χρόνια και χλευάζει τον ίδιο του τον εαυτό: κρίνει ποια ήταν τα όντως σημαντικά πράγματα και ποια έκανε υπό το βάρος της ανθρώπινης ματαιοδοξίας. Στις μέρες που ζούμε πρέπει να πούμε και να κάνουμε το απολύτως αναγκαίο για να πάμε μπροστά, προσωπικά και συλλογικά, σαν λαός και πολιτισμός. Να πούμε και να κάνουμε πράγματα για τα οποία αύριο θα είμαστε περήφανοι και δεν θα ντρεπόμαστε.
* Θα μπορούσε, άραγε, να διακρίνει κανείς μια αναλογία ανάμεσα στην επιστροφή του Κραπ στο παρελθόν του και τη δική σας επιστροφή σε ένα ρόλο που ερμηνεύσατε πριν δεκαεπτά χρόνια;
Ο Μπέκετ, ξέρετε, σκηνοθέτησε πολλές φορές το έργο του αυτό. Ενώ στην αρχή ήταν πληθωρικός, στην τελευταία του σκηνοθεσία υπήρχε απόλυτη ακινησία και μόνος ο λόγος... Σε αυτές τις δύο παραστάσεις είχα την ευτυχία να βιώσω δύο πολύ σημαντικές, αλλά διαμετρικά αντίθετες προσεγγίσεις. Η μία, του Νίκου Διαμαντή, ήταν εικονοκλαστική, ανατρέποντας πολλές από τις κατευθύνσεις που δίνει ο Μπέκετ, κρατώντας όμως την ουσία του λόγου του. Ο Βασίλης Νικολαΐδης, από την άλλη, ξεκινά από το συγκεκριμένο για να πάει στο αφηρημένο, σεβόμενος τις σκηνικές οδηγίες που υπάρχουν στο κείμενο. Στην παράσταση έχει εισάγει και δικά του στοιχεία, που ο Μπέκετ τα υπονοεί και ο Βασίλης Νικολαΐδης τα οπτικοποιεί, όπως π.χ. η αυτοκαταστροφική μανία του Κραπ ή το παιδικό παιχνίδι με τα στρατιωτάκια.
* Το κοινό σάς έχει ταυτίσει κυρίως με κωμικούς ρόλους. Πώς νομίζετε ότι θα ανταποκριθεί σε αυτόν τον κατά βάση δραματικό ρόλο;
Η κωμωδία σημάδεψε όλη μου τη θεατρική πορεία, όμως στο ενδιάμεσο υπήρξαν δραματικοί ρόλοι για τους οποίους είχα τη χαρά να εισπράξω πολλή αγάπη και από το κοινό, και από την κριτική. Από την άλλη, ο Μπέκετ έχει εναποθέσει στον Κραπ βιτριολικό χιούμορ. Ο σαρκασμός και το χιούμορ του πιστεύω ότι είναι πολύ κοντά στον δικό μου υποκριτικό κώδικα.
* Στην παραγωγή συνεργάζεστε με το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης. Έχοντας μακρά εμπειρία, ποια θα λέγατε ότι είναι η κατάσταση στην οποία βρίσκονται σήμερα τα ΔΗΠΕΘΕ;
Στη μεγάλη τους πλειονότητα τα ΔΗΠΕΘΕ υποδύονται τα ζωντανά. Από το 2000 παρακολουθούμε την οργανωμένη προσπάθεια της πολιτείας να τα ακυρώσει, στερώντας τους σταδιακά το οξυγόνο, σε συνεργασία με ένα ολόκληρο πολιτιστικό σύστημα, παράλληλο προς το κράτος. Τα κατάφεραν στο τέλος. Αυτή η κυβέρνηση δεν έχει καμία πρόθεση να κάνει κάτι, αλλά ευελπιστούμε σε μια επόμενη, που θα φροντίσει ξανά το θέατρο στην Περιφέρεια, με όποια θεσμική μορφή.
* Όμως οι ηθοποιοί αντιμετωπίζουν επαγγελματικά προβλήματα παντού...
Ιδιαίτερα για τους νέους το πρόβλημα είναι τεράστιο. Μετά την κατάργηση της άδειας ασκήσεως επαγγέλματος και στη συνέχεια της συλλογικής σύμβασης εργασίας, οι ηθοποιοί παίρνουν 3,5 ευρώ την ώρα, ενώ οι πρόβες είναι απλήρωτες. Έτσι, όμως, δεν μπορεί κανείς να λέγεται επαγγελματίας, δυστυχώς. Εγώ τότε είχα απεργήσει και είχα υποστεί τις συνέπειες. Άλλοι συνάδελφοι δεν το έκαναν και τώρα πολλοί δουλεύουν για 7 ευρώ την παράσταση. Σε αυτόν τον εργασιακό μεσαίωνα μας έχει φέρει η κυβέρνηση με τα Μνημόνια και τους εφαρμοστικούς νόμους, που εφαρμόζουν την πλήρη εξαφάνισή μας...
* Την ώρα που μιλάμε, ένα νεαρό παιδί βάζει σε κίνδυνο τη ζωή του προκειμένου να το αφήσουν να σπουδάσει... Πώς αντιδράτε απέναντι σ' αυτό;
Οι δυνάμεις που απαγορεύουν σ' αυτό το παιδί να σπουδάσει κάνουν αυτό που έκαναν πάντα. Θέλουν τους ανθρώπους αμόρφωτους, απαίδευτους και μονόπλευρα ενημερωμένους. Με τη στάση τους επιβεβαιώνουν την ιδεολογία και τη μικροψυχία αυτής της παράταξης, που τιμωρεί με αυτόν τον τρόπο ένα νέο παιδί που τους πήγε κόντρα. Είναι η ίδια παράταξη που μετά τον Εμφύλιο, ενώ οι άνθρωποι της Αριστεράς ήταν ηττημένοι και γονατισμένοι, συνέχισε να τους χτυπά και να τους κυνηγά, να τους κάνει τη ζωή δύσκολη. Το ίδιο κάνει και τώρα. Θεωρώ άνανδρη αυτή τη συμπεριφορά...
info
Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΓΝΗΤΟΤΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΠ του Σάμιουελ Μπέκετ. Μετάφραση: Βάλια Καϊμάκη. Σκηνοθεσία: Βασίλης Νικολαΐδης. Εικαστική επιμέλεια: Ελένη Καραμέρου. Ερμηνεία: Πάνος Σκουρολιάκος. ΙΔΡΥΜΑ "ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ", Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή έως 11.1.
