Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
Γνωρίσαμε τον Γιάννη Καλαβριανό και την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris μέσα από ένα... σκάνδαλο: τις δικαστικές τους περιπέτειες για την παρωδία Εγώ είμαι το θείο βρέφος. Στη συνέχεια, με τις εξαιρετικά επιτυχημένες Παραλογές και την παράσταση Γιοι και κόρες, που παίζονταν επί τρία χρόνια, αλλά και τη σκηνοθεσία της παράστασης του Εθνικού Θεάτρου Άουστρας ή η αγριάδα, της Λένας Κιτσοπούλου, ο νεαρός σκηνοθέτης από τη Θεσσαλονίκη, που εγκατέλειψε την Ιατρική για το θέατρο, αλλά και η ομάδα του, έδειξαν ότι αποτελούν μια δυναμική παρουσία που μπολιάζει με φρεσκάδα την ελληνική θεατρική σκηνή.
Σήμερα, ο Γιάννης Καλαβριανός αναλαμβάνει να σηκώσει την αυλαία του Φεστιβάλ Αθηνών, παρουσιάζοντας την καινούργια δουλειά της ομάδας Sforaris, που βασίζεται σε μια καταδικασμένη ιστορία αγάπης του 12ου αιώνα: αυτήν ανάμεσα στον θεολόγο και φιλόσοφο Αβελάρδο, που καταδικάζεται ως αιρετικός, και την κατά είκοσι χρόνια νεότερη μαθήτριά του Ελοΐζα.
Με την ευκαιρία αυτή, μιλήσαμε με τον σκηνοθέτη για την παράσταση που θα παρουσιάσει σήμερα στην οδό Πειραιώς, για τη μισαλλοδοξία που δεν είναι μονάχα... μεσαιωνική, αλλά και για την υποκρισία όσων "παραμένουν προκλητικά αδιάφοροι σε εγκλήματα που διαπράττονται" δίπλα τους...
* Διασκευάζεις για το θέατρο μία από τις πλέον κλασικές ιστορίες αγάπης της ιστορίας και της λογοτεχνίας. Τι σε παρακίνησε να ασχοληθείς με αυτή τη «ρομαντική» ιστορία του 12ου αιώνα;
Με συνεπήρε από την αρχή η ενέργεια που απελευθέρωσε η ερωτική τους ιστορία, που μάλλον τραγική παρά ρομαντική υπήρξε. Η σχέση του Αβελάρδου και της Ελοΐζας, αν και έχει απασχολήσει την τέχνη διαμέσου των αιώνων, δεν έγινε μαζικά γνωστή στην Ελλάδα, όπως ο Τριστάνος και η Ιζόλδη ή ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα και αυτό ήταν το δεύτερο καθοριστικό στοιχείο για να ασχοληθώ μαζί της. Επίσης είχα κουραστεί να διαβάζω έργα για ταπεινούς και καταφρονεμένους. Οι δυο τους, χωρίς ίχνος μεμψιμοιρίας, δεν δίστασαν να ακολουθήσουν τις επιλογές τους σε ένα θεοκρατικό περιβάλλον έτοιμο να στραγγαλίσει οποιονδήποτε δεν συμμορφωνόταν με τις επιταγές του.
* Πράγματι, οι δύο εραστές πέφτουν θύματα της μισαλλοδοξίας και της έλλειψης ανεκτικότητας της εποχής τους. Στις μέρες μας βιώνουμε, κάποτε με τραγικό τρόπο, τη γιγάντωση μιας παρόμοιας μισαλλοδοξίας... Πιστεύεις πως αυτή η δυσανεξία προς το διαφορετικό είναι διαχρονικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό ή, αντίθετα, είναι ιστορικά προσδιορισμένη;
Η «μισαλλοδοξία», η «έλλειψη ανεκτικότητας» και η «δυσανεξία προς το διαφορετικό» αποτελούν διεστραμμένες εκφράσεις της έμφυτης περιέργειας ή επιφυλακτικότητας του ανθρώπου προς το ανοίκειο και έχουν χρησιμοποιηθεί εκούσια και πονηρά για να συσπειρώσουν άτομα που αναγνωρίζονται ως φορείς παρόμοιων χαρακτηριστικών και να αποκλείσουν επαγωγικά τα υπόλοιπα. Πιστεύοντας ακράδαντα στην καλοσύνη της ανθρώπινης ψυχής, που δυστυχώς εκφράζεται πλέον μόνο σε ακραίες στιγμές κρίσης, ονειρεύομαι την εποχή που ο κόσμος θα μπορεί να περιβάλλει με αγάπη όλους τους κατοίκους του.
* Κατά τον εικοσαετή χωρισμό τους, οι δύο εραστές επικοινωνούν μέσω επιστολών. Ουσιαστικά είναι η τέχνη του λόγου που τους κρατά ζωντανούς και τους σώζει. Πιστεύεις πως η τέχνη αποτελεί ένα σωτήριο καταφύγιο σε χαλεπούς καιρούς;
Η τέχνη μάλλον κρύβει πολύ περισσότερες ιδιότητες από όσες έχουμε καταγράψει ή βιώσει, γιατί λειτουργεί κατά περίπτωση. Ανέκαθεν υπήρξε καταφύγιο των ψυχών μας, διανυκτερεύοντας και διατηρώντας ό,τι μας συγκινεί και μας παρηγορεί. Τη μέγιστη δύναμή της τη φανερώνει σε εκείνες τις μικρές, ανύποπτες στιγμές που εκείνη έρχεται σε εμάς χωρίς να την έχουμε αναζητήσει και μας περιθάλπει.
* Στην ιστορία σου επιλέγεις, εκτός από τους δύο πρωταγωνιστές, να χρησιμοποιήσεις και ένα τρίτο βασικό πρόσωπο, την Ελένη Κοκκίδου. Θέλεις να μας εξηγήσεις ποιο ρόλο καλείται να παίξει;
Η Ελένη Κοκκίδου ενσαρκώνει έναν χαρακτήρα που έζησε, όπως ο ίδιος λέει, σε μια ακαθόριστη εποχή, στιγματίστηκε από έναν αντίστοιχο έρωτα και πλέον κάνει τα πάντα για να ξαναβρεί τη γαλήνη του. Ουσιαστικά πρόκειται για μια βασανισμένη συγγενική ψυχή, που πολύ δυναμικά ξαναζεί όλη τη γκάμα των συναισθημάτων που της προκάλεσε ένας χωρισμός, προσπαθώντας να λυτρωθεί.
* Ο Αβελάρδος κατηγορήθηκε πολλές φορές στην εποχή του για αιρετική διδασκαλία. Με το Εγώ είμαι το Θείο Βρέφος, την πρώτη σου παράσταση, είχες κι εσύ κατηγορηθεί για ασέβεια, προσβολή της θρησκείας κ.λπ. Αυτό σε κάνει να αισθάνεσαι μεγαλύτερη εγγύτητα απέναντι στον ήρωά σου;
Ο Αβελάρδος ταρακούνησε ολόκληρο το οικοδόμημα της δυτικής Εκκλησίας, επιχειρώντας να ερμηνεύσει θεολογικά ζητήματα με τα εργαλεία σκέψης της ελληνικής φιλοσοφίας, αναζήτησε τον ορθολογισμό και συγκρούστηκε με ένα άτεγκτο θεοκρατικό καθεστώς. Εμείς απλώς φτιάξαμε μια παρωδία βασισμένοι στις ταινίες των Monty Python και συρθήκαμε στα δικαστήρια υπερασπιζόμενοι το αυτονόητο. Δυστυχώς συντελείται μπροστά στα μάτια μας μια επιστροφή σε καταστάσεις και εποχές που η παραμικρή λοξοδρόμηση από τις νόρμες θεωρείται τουλάχιστον ύποπτη. Και το επιτρέπουμε να συμβαίνει με την παθητικότητά μας. Πάντα θα ξαφνιάζομαι με την υπερευαισθησία των πιστών και ορισμένων λειτουργών του κράτους σε παρόμοιες με τη δική μας περίπτωση, όταν την ίδια στιγμή παραμένουν προκλητικά αδιάφοροι σε εγκλήματα που διαπράττονται έξω από το σπίτι τους.
* Βλέποντας κανείς την έως τώρα δουλειά σου, θα έλεγε πως ταλαντεύεται, κατά κάποιον τρόπο, ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, την ιστορία και τη μαρτυρία... Ποιο ρόλο έχει παίξει η ιστορία στη δουλειά σου;
Στις τρεις τελευταίες μας παραστάσεις, ασχοληθήκαμε με τα δημοτικά τραγούδια, τις αναμνήσεις ηλικιωμένων και με μια μεσαιωνική ερωτική ιστορία. Επειδή δεν ήταν αναθέσεις θεάτρων, αλλά δικές μας παραγωγές, επέλεγα ελεύθερα το πιο ενδιαφέρον θέμα που συναντούσα την εκάστοτε στιγμή. Και σε όλα εμπλεκόταν με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο η ιστορία. Ίσως γίνεται ασυνείδητα, για να καλύψω, διαβάζοντας, τα κενά της ελλιπούς διδασκαλίας και της άπωσης μου προς εκείνη στο σχολείο...
info
ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΛΟΪΖΑ. Κείμενο - σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός. Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη. Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη. Εικονικό περιβάλλον: Στάθης Μήτσιος. Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου. Ερμηνεία: Γιώργος Γλάστρας, Ελένη Κοκκίδου, Χριστίνα Μαξούρη και η θεατρική ομάδα του Πολιτιστικού Κέντρου Εργαζομένων ΑΤΕ-Πειραιώς. ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260, ΚΤΗΡΙΟ Δ (1-2/6)
