Η είδηση ήρθε τον περασμένο Σεπτέμβρη και γέμισε αισιοδοξία όσους κατατρίβονται με τον χώρο του θεάτρου: δύο ελληνικές ομάδες κέρδισαν τη διεθνή υποτροφία Ίψεν που δίνει κάθε χρόνο η νορβηγική κυβέρνηση. Οι προτάσεις Peer Gynt. No Man's Land, της ομάδας «The 3rd person theatre group» και Min(d)ing Ibsen: «An Enemy of the people» meets the people των Κορίνας Βασιλειάδου και Χάρη Πεχλιβανίδη πήραν τις δύο από τις συνολικά τέσσερις υποτροφίες ανάμεσα σε 99 σχέδια, που προέρχονταν από 56 χώρες...
Συνεντεύξεις: Σπύρος Κακουριώτης
Μολονότι τελείως διαφορετικές μεταξύ τους, οι δύο προτάσεις εκκινούν από τις σημερινές πολιτικές και κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. Σύμφωνα με το σκεπτικό της βράβευσης, η διασκευή του Peer Gynt εκκινεί από το ερώτημα «ποια είναι η πατρίδα σου;» και «χρησιμοποιεί στοιχεία της αρχαίας τραγωδίας προκειμένου να συνδέσει τα αποσπάσματα από το έργο του Ίψεν, δείχνοντας ιδιαίτερη ευαισθησία για τον τρόπο με τον οποίο ένα κλασικό έργο μπορεί να απευθυνθεί στο σύγχρονο κοινό».
Όσο για το Ορυχείο Ίψεν, συνδυάζει σκηνές από το έργο του Νορβηγού δραματουργού με μια μορφή θεάτρου - ντοκουμέντου, με τη ματιά των πολιτών πάνω σε μια σύγχρονη σύγκρουση, αυτή της εξόρυξης στις Σκουριές της Χαλκιδικής, αποτελώντας «εξαίρετο παράδειγμα του τρόπου εμπλοκής του θεάτρου στον σύγχρονο πολιτικό διάλογο και σύνδεσης μιας ιστορικής με μία σύγχρονη διαμάχη».
Οι δύο παραστάσεις συνάντησαν το κοινό τους στην Αθήνα (Πέερ Γκυντ) και στη Θεσσαλονίκη (Ορυχείο Ίψεν), η τελευταία μάλιστα ανέβηκε στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου της πόλης. Για τη σημασία της βράβευσης, αλλά και τη συνάντησή τους με το ελληνικό κοινό, μιλήσαμε με την Ελένη Ζαραφίδου από την ομάδα «The 3rd person» και τον Χάρη Πεχλιβανίδη, συν-σκηνοθέτη του Ορυχείου.
Καθώς το ελληνικό θέατρο δεν μας έχει συνηθίσει σε διεθνείς διακρίσεις, αναρωτηθήκαμε αν αυτό σηματοδοτεί κάτι για τις νέες δυνάμεις, αν δείχνει κάποιο δρόμο για τους νέους δημιουργούς...
"Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι σε όλον τον κόσμο οι νέες ομάδες παλεύουν κάτω από δύσκολες συνθήκες να δημιουργήσουν παραστάσεις", λέει η Ελένη Ζαραφίδου, απηχώντας όλα τα μέλη της ομάδας. "Η διάκριση του Ibsen Scholarship λειτουργεί ως ασπίδα και προστασία μιας ερευνητικής διαδικασίας, παρέχοντας τα απαιτούμενα εφόδια. Σίγουρα το γεγονός ότι δύο ελληνικές προτάσεις βραβεύτηκαν επιβεβαιώνει την έντονη κινητικότητα που υπάρχει στο ελληνικό θέατρο, τις πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις. Το ότι παρατηρείται μια πιο έντονη επαφή με το εξωτερικό έχει να κάνει με το γεγονός ότι υπάρχει πια αυτή η δυνατότητα. Οι νέοι δημιουργοί ψάχνουν συνεχώς φεστιβάλ ή θεσμούς για να αναδείξουν τις δουλειές τους".
"Αυτό που κατάλαβα είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι εντός και εκτός Ελλάδας που κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος και υπάρχει χώρος και έδαφος για ωραίες αναζητήσεις, ενίοτε, γιατί όχι, και για 'παράξενες' ιδέες", λέει ο Χ. Πεχλιβανίδης. "Αυτό που χρειάζεται, πιστεύω, είναι να στραφούμε προς τα έξω -και δεν εννοώ μόνο το εξωτερικό αλλά και εκτός του εαυτού μας. Κάπως έτσι λειτουργήσαμε κι εμείς με τις Υποτροφίες Ίψεν. Βρήκαμε στο Διαδίκτυο την προκήρυξη με την Κορίνα Βασιλειάδου, καθίσαμε για αρκετό καιρό μέχρι να ολοκληρώσουμε την πρόταση και την στείλαμε. Δεν μπορώ να πω ότι ήταν εύκολη διαδικασία, αλλά όταν γνωρίζεις ότι θα συμμετάσχεις σε ένα διεθνή διαγωνισμό, αναγκαστικά τοποθετείς τον προσωπικό σου πήχη αρκετά ψηλά. Σ' αυτό το πλαίσιο της εξωστρέφειας κινηθήκαμε και κατά την διάρκεια των προβών μας, που ήρθαμε σε επαφή με πολύ κόσμο, από τον Γιάννη Βουρό, που αποδέχτηκε την πρότασή μας για συμπαραγωγή με το ΚΘΒΕ, τον Δήμο Θεσσαλονικης και όλους τους ανθρώπους που συμμετείχαν στην παράσταση, ηθοποιούς και μη. Για να ξαναγυρίσω στην ερώτηση, για μένα προσωπικά αυτός είναι ο μοναδικός δρόμος για μας τους νέους δημιουργούς, δεν μας χαρίστηκε τίποτα, όποτε συνδημιουργώντας και αλληλεπιδρώντας βρίσκουμε το μονοπάτι μας και το ακολουθούμε μέχρι εκεί που θα μας φτάσει. Μετά θα ανοίξουμε άλλο".
Οι δύο παραστάσεις
Μιλώντας πιο συγκεκριμένα για την παράσταση, η Ε. Ζαραφίδου μας λέει πως η ομάδα τους επέλεξε να αντιμετωπίσει τον Πέερ Γκυντ "ως ένα ταξίδι ονειρικό, μια περιπέτεια αυτογνωσίας. Το έργο αυτό είναι τόσο πυκνό και μεστό, που σχεδόν σου επιβάλλει το να βασιστείς στον ποιητικό του λόγο. Η πορεία του Πέερ Γκυντ φέρει μια πολυσημία, που δεν μπορείς να την παραβιάσεις, στριμώχνοντάς την σε μια απόδοση αναπαραστατική. Για παράδειγμα, οι φιγούρες που εμφανίζονται μέσα στο έργο, ακριβώς επειδή είναι ποιητικές μορφές και πολλές φορές αρχετυπικές, κουβαλούν πάρα πολλά χαρακτηριστικά. Με τη λογική είναι αδύνατον να τα συλλάβεις και να τα κατανοήσεις. Γι' αυτό επενδύσαμε στα περιβάλλοντα, στις αισθήσεις και στη δημιουργία φαινομένων, ώστε για το θεατή να είναι η παράσταση μια εμπειρία προσωπική. Μέσω της αφήγησης κερδίζεις την ευκαιρία να μεταδώσεις ποικίλα ερεθίσματα, χωρίς να περιορίζεις τα όρια της ιστορίας. Εστιάσαμε ιδιαίτερα στη μητέρα του Όσε, και την αγαπημένη του Σούλβαϊγ, και διατρέξαμε όλα τα πρόσωπα του έργου μέσα απ' αυτές. Αυτή η επιλογή των τριών ηθοποιών που αποδίδουν τόσα πολλά πρόσωπα ήταν ένας περιορισμός, αλλά και ένας οδηγός ταυτόχρονα. Έπρεπε να βρούμε το νήμα που ενώνει τα πρόσωπα του έργου. Διαπιστώσαμε ότι όλες οι γυναικείες φιγούρες είναι θραύσματα της αγαπημένης του Σούλβαιγ και όλες οι υπερβατικές φιγούρες προβολές της μητέρας του".
Για τη δική τους, πολυπρόσωπη και κινούμενη σε διαφορετική κατεύθυνση δουλειά, ο Χ. Πεχλιβανίδης παρατηρεί: "Η πρόταση μας μπλέκει το ρεαλιστικό θέατρο με το θέατρο ντοκουμέντο. Διαβάζοντας στο έργο του Ίψεν τα θέματα που διαπραγματεύεται (το δίλημμα, ο μηχανισμός της δημοκρατίας, η σύγκρουση ιδεολογιών, η πόλωση της τοπικής κοινωνίας, η εξουσία, η λειτουργία της δημοσιογραφίας), συνειδητοποιήσαμε ότι οι καταστάσεις που περιγράφει στα τέλη του 19ου αιώνα δεν διαφέρουν καθόλου από αυτές του 21ου. Έτσι λοιπόν, με οδηγό τον Ίψεν, ξεκινήσαμε τη δικιά μας έρευνα πάνω στο θέμα του χρυσού στην Χαλκιδική. Και να επισημάνω κάτι εδώ, για να μην υπάρξει παρεξήγηση, με την Κορίνα και τον Πρόδρομο Τσινικόρη, τον δραματουργό μας, δεν δώσαμε καμία απάντηση, ούτε βάλαμε καμία τελεία. Χρησιμοποιήσαμε τα ερωτηματικά που μας αφήνει ο Ίψεν για να μεγεθύνουμε τα ερωτηματικά που κυριαρχούν στην επικαιρότητά μας. Το να δίνεις απαντήσεις στο θέατρο, κατά τη γνώμη μου, δεν έχει τόσο πλάκα όσο το να θέτεις συνεχώς ερωτήματα. Όσο για τον χώρο, αναζητήσαμε ένα χώρο όπου λαμβάνονται αποφάσεις σημαντικές για την τοπική κοινωνία. Νομίζω πως πιο κατάλληλος από την αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου δεν υπήρχε".
Πώς αντιμετώπισαν μια τέτοια πρόταση οι θεατές; "Η αντιμετώπιση ήταν πάρα πολύ ενδιαφέρουσα και δεν αναφέρομαι μόνο στη μεγάλη αποδοχή της παράστασης αλλά και σε αντιδράσεις ανθρώπων όπου δεν υπάρχει ούτε σαν ιδέα το άκουσμα της αντίθετης γνώμης...", λέει ο Χ. Πεχλιβανίδης, που παραδέχεται ότι υπάρχουν σκέψεις για επανάληψη της παράστασης, χωρίς ακόμη κάτι συγκεκριμένο.
"Διαπιστώσαμε πόσο συγκινεί ο Πέερ Γκυντ, η διαδρομή του και αυτό το ταξίδι αυτογνωσίας που διανύει. Είναι ένα έργο κλασικό, και ευτυχώς καταφέρνει να ξεφεύγει από τον δικό μας έλεγχο και να επιδέχεται πάρα πολλές ερμηνείες", λέει για την υποδοχή του η Ε. Ζαραφίδου. "Σκοπεύουμε, αφού τελειώσει αυτός ο κύκλος παραστάσεων, να ξαναμπούμε σε πρόβες, ετοιμάζοντας μια δεύτερη, πιο εξελιγμένη εκδοχή".
