Ο Άρνον Γκρούνμπεργκ είναι ένας από τους γνωστότερους νέους Ολλανδούς πεζογράφους. Το μυθιστόρημά του, «Τίρζα», δίνεται σε θεατρική μορφή (διασκευή από το Εθνικό Θέατρο της Χάγης), στο Θ. «Ιλίσια», από την Εταιρία «Θέασις - Δράσεις πολιτισμού».
Το μυθιστόρημα και το έργο έχουν ως θέμα τους την πολυδύναμη κρίση, οικονομική, πολιτική, ηθική, κ.ά. που σείει συθέμελα το ευρωπαϊκό εποικοδόμημα. Μια κρίση πολιτισμού. Πρόκειται για καταγγελία της «δυτικής ψευδαίσθησης της ανθρώπινης φύσης» ή αλλιώς για την «ιδεολογική προβολή στην ίδια τη φύση ιδιαζουσών φαντασιακών σημασιών που ανέπτυξε η νεότερη αστική - κεφαλαιοκρατική κοινωνία, μετατρέποντας τις ανθρώπινες σχέσεις σε πεδίο απερίγραπτου ανταγωνισμού και θηριωδίας». (Για ακόμη περισσότερα βλ. το άκρως ενδιαφέρον δοκίμιο (βιβλιοκριτική) του Φώτη Τερζάκη που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα της παράστασης).
Πιστεύω ότι ο Γκρούνμπεργκ εκκινεί από το μνημειώδες, προφητικό δοκίμιο - αφήγημα του Αλμπὲρ Καμύ, «Η πτώση», όπου παρακολουθούμε τη σταδιακή απογύμνωση του ανθρώπου της Δύσης από τα μεγάλα ζωτικά του ψεύδη, για να απομείνει στο τέλος μόνος με τον εαυτό του και με τις πράξεις του. Ο Γκρούνμπεργκ αναπτύσσει το αφήγημα του Καμύ σε ένα ψυχαναλυτικό (διακρίνουμε την επιρροή της Μέλανι Κλάιν), πολυφωνικό μυθιστόρημα που ασκεί καταλυτική κριτική στο ψευδές ιδεώδες του ανθρωπισμού, βάσει του οποίου ασκεί υποκριτικά την εξουσία της επάνω στον υπόλοιπο κόσμο πέντε αιώνες η Δύση. Και των δύο βιβλίων η δράση τοποθετείται στη μετααποικιακή Ολλανδία, με θέμα κοινό την πτώση του Δυτικού υποκειμένου υπεροχής, την κατακρήμνισή του από τη δύναμη στην αδυναμία, που, όμως, εμπεριέχει τα σπέρματα μιας επερχόμενης λύτρωσης, μέσα από την αυτογνωσία του πένθους. Ο «διαφανής» ασώματος, χωρίς σκιά, αυτοτιμωρούμενος άνθρωπος του Καμύ, (Ζαν Μπατίστ Κλαμάνς = Ιωάννης Βαπτιστής βοών), και το ομόλογο πλάσμα του Γκρούνμπεργκ, (κύριος Χοφμέιστερ = Yψηλός Τιμητής), θα ανακτήσουν υπόσταση σωματική, υλική, και τη χαμένη σκιά τους, μόνον όταν αποκόψουν τον ομφάλιο λώρο με το ακρωτηριασμένο, πλην παντοδύναμο, είδωλο της «μητέρας». Πίσω από τους δύο αυτούς πάσχοντες ήρωες αρχίζουμε να διακρίνουμε αμυδρά το πρόσωπό του πάσχοντος Άμλετ.
Σε πρώτο επίπεδο παρακολουθούμε την ιστορία μιας μέσης αστικής, ευρωπαϊκής οικογένειας, με τους πόθους, τα πάθη, τα αδιέξοδα και τα εγκλήματα της γενιάς τους. Δεν είναι όμως ένα τυπικό οικογενειακό δράμα, είναι μια αληθινή τραγωδία με τα «εν φιλίαις πάθη» να βαρύνουν ολόκληρο το σώμα της Δυτικής οικογένειας.
Η σκηνοθεσία του Κώστα Φιλίππογλου με καλλιτεχνική συνεργασία και κίνηση της Φρόσως Κορρού, (βοηθός σκηνοθέτη η Μάρα Δαρμουσλή), στην ωραία και δουλεμένη, κοφτερή μετάφραση από τα ολλανδικά της Ινούς Βαν Νταικ - Μπαλτά, βλέπει, σωστά, και δίνει το έργο όχι ως οικογενειακή ηθογραφία, αλλά ως σύγχρονη τραγωδία. Με ελλειπτικούς ρυθμούς, σκιώδη πρόσωπα, σε ένα ύφος παγωμένου, «ραγισμένου» ρεαλισμού. Σαν να βλέπουμε να εκτυλίσσονται εμπρός μας σκηνές από το πλατωνικό «σπήλαιο». Τα αρμόζοντα εξαίρετα σκηνικά - κοστούμια του Μετζικώφ, οι υποτυπώδεις φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα και η ερεβώδης μουσική των Lost Bodies εντείνουν αυτήν την εντύπωση.
Οι δουλεμένες εξαντλητικά υποκριτικές τιμούν την παράσταση. Όλος θίασος λειτουργεί συλλογικά ως χορός. Ο Στέλιος Μάινας κυριολεκτικά «δαγκώνει» τον κεντρικό ρόλο του «απάτορα πατέρα» Χοφμέιστερ και η παράσταση «βιδώνει» επάνω στην υποδειγματική «περσόνα» που χτίζει με πρωτογενή υλικά. Η Άννα Μάσχα δίνει ιδανικά, απορητικά, την «σύζυγο» χωρίς όνομα, και μινιμαλιστικά, αφαιρετικά την «κυρία της Τράπεζας» χωρίς πρόσωπο. Η σταθερά ανερχόμενη Ηλιάνα Μαυρομάτη (Τίρζα) με αμεσότητα αφοπλιστική «πηγαίνει» κατ' ευθείαν στον πυρήνα του ρόλου, στα γυμνά γεγονότα, χωρίς ενδιάμεσους σταθμούς στα κεκοσμημένα πράγματα. Τόσο νέα, και δείχνει να ξέρει τι είναι ο κόσμος! Ο Γιωργής Τσαμπουράκης (νοικάρης, διευθυντής), αποτελεί στέρεη παρουσία και ο γήινος Τάσος Δημητρόπουλος (Σούκρι) είναι πάντα μέσα σε αυτό που κάνει. Ως ΄Ιμπι και Έστερ η νεαρότατη ΄Ιριδα Μάρα μεταγράφει καίρια το συναίσθημα σε εκλεκτή μουσική του σώματος.
Μια παράσταση που δείχνει ότι «η Ελλάδα και το ελληνικό θέατρο δεν κηρύχθηκαν ακόμη υπεράριθμα» (Άρνον Γκρούνμπεργκ),
