Για το κορυφαίο έργο του Σοφοκλή, την «Αντιγόνη», θα θυμίσω μόνο αυτό πού τόνιζα πολύ πρόσφατα: η τραγωδία του Σοφοκλή είναι ένα έργο για νέους ανθρώπους, απευθύνεται στα νιάτα και μου αρέσει να ακούω να μιλούν για αυτήν οι νέοι άνθρωποι. Ακόμη πιο πολύ, να τη σκηνοθετούν και να την παίζουν, ως πράξη αντίστασης στη μαυρίλα των ημερών μας. Πριν μιλήσω για μια τέτοια παράσταση νέων ηθοποιών, της ομάδας «Ψυχών Μορφές», στο Στούντιο «Λήδρα», υπό την αιγίδα του Κέντρου Δράματος του Παντείου Πανεπιστημίου, παραθέτω χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το εισαγωγικό κείμενο στο πρόγραμμά τους, που είναι το σκεπτικό της παράστασης.
«Το έργο εξελίσσεται στην πόλη της Θήβας. Μόλις έχει τελειώσει ένας σφοδρός εμφύλιος πόλεμος. Μετά την αυτοεξορία του Οιδίποδα, τα παιδιά του, ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, ορίστηκε να εξουσιάζουν εναλλάξ τη Θήβα. Ο Ετεοκλής όμως αρνήθηκε να παραδώσει την εξουσία στον Πολυνείκη όταν έληξε η ετήσια 'θητεία' του και ο τελευταίος εξόρμησε από το Άργος με ξένο στρατό για να διεκδικήσει τα δικαιώματά του. Ο πόλεμος ήταν σφοδρός. Φωτιά και σεισμός συνταράσσει την πόλη. Οι εχθροί μπροστά στα σημεία αυτά παραδίδονται. Οι δύο αδελφοί, όμως, αλληλοσκοτώνονται. Οι γέροντες αποδίδουν τη σωτηρία στους Θεούς και ανακηρύσσουν τον Διόνυσο προστάτη της πόλης. Προτού όμως χορέψουν προς τιμήν του, τους διακόπτει ο νέος άρχοντας, ο Κρέων, για να τους ανακοινώσει την απαγόρευση της ταφής του νεκρού Πολυνείκη...
Εδώ θα πρέπει να αναζητήσουμε τους λόγους που τον παρακίνησαν σε αυτήν την απόφασή του. Ο μάντης Τειρεσίας τού είχε ανακοινώσει εν τω μέσω του πολέμου ότι για να σωθεί η πόλις έπρεπε να θυσιαστεί στους Θεούς ο γιος του Κρέοντα, Μενοικέας (εδώ, σε αυτήν την τραγωδία, Μεγαρέας). Ο Κρέων απαντά στον μάντη 'δε με νοιάζει η πόλις, το παιδί μου σκέφτομαι'. Και ετοιμάζεται να φυγαδεύσει κρυφά τον Μεγαρέα, που, όμως, το πληροφορείται και αυτοθυσιάζεται...
Έτσι ξεκινώντας το έργο ο Κρέοντας νιώθει μίσος. Μίσος για τον Πολυνείκη που έφερε τον πόλεμο στη Θήβα, μίσος για τα θεία και για τον μάντη Τειρεσία. Με το πρώτο διάταγμά του ο Κρέων επιβάλλει μια νέα τάξη πραγμάτων: καλό και ηθικό είναι η υποταγή στην εξουσία του. Οτιδήποτε άλλο ονομάζεται στάσις και αναρχία. Ο λαός διαφωνεί αλλά σιωπά. Εδώ εμφανίζεται η Αντιγόνη.
Θάβοντας τον νεκρό ορίζει εκ νέου το αξιακό σύστημα, θέτοντας τον άνθρωπο σε ένα άλλο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο. Δρα πολιτικά, αρθρώνει Λόγο. Έτσι η τελετουργία δεν είναι αντίθετη ή διαφορετική του πολιτικού μηνύματος, αλλά δι' αυτής αναδύεται ο πολιτικός και κατ' ουσίαν παιδαγωγικός χαρακτήρας της Αντιγόνης. Μέσα από την 'τρέλα', όπως τη χαρακτηρίζει ο Κρέοντας, τη διαφορετική νόρμα δηλαδή που 'βλέπει' έξω από το οριζόμενο από την εξουσία πλαίσιο, ξεκαθαρίζει το τι ουσιωδώς είναι η φρόνηση και τι η αφροσύνη.
Αυτή η τρέλα της Αντιγόνης συμπαρασύρει στο τέλος όλους τους χαρακτήρες. Έρχεται σαν χορός που μεταδίδεται από τον έναν στον άλλο, για να συνενώσει τα σπασμένα κομμάτια της πόλης και τα διασπαρμένα μέλη του Διόνυσου. Για να κορυφωθεί στην όρχηση προς τιμήν του Διόνυσου και στην έκπτωση του βασιλιά από τον θρόνο. Ο Διόνυσος, που με την ύβρη του Κρέοντα διασπάστηκε, ενώνεται ξανά μέσα από την πράξη της Αντιγόνης στο πρόσωπο του Ίακχου του Κάτω Κόσμου".
*
Η ομάδα «Ψυχών Μορφές», με τα ελάχιστα υλικά μέσα που διαθέτει, και με συγκινητική αυτοθυσία, αξιοποιώντας θετικά την πολύ καλή μετάφραση του Γιάγκου Ανδρεάδη, στο Στούντιο Λήδρα, τα Σάββατα και τις Κυριακές, δίνουν μια αξιοπρόσεκτη νεανική «Αντιγόνη» βασισμένη στο σκεπτικό που παραθέσαμε, ως μια πλήρως συνειδητή πράξη αντίστασης στη μαυρίλα των ημερών μας. Παρά τις όποιες ατέλειες που παραβλέπω, η προσπάθεια είναι απολύτως θετική και η ομάδα πρέπει να στηριχτεί. Η σκηνοθεσία και επιμέλεια όψης είναι του Ανδρέα Ζαχαριάδη, η μουσική του αείμνηστου Γιώργου Παπαδάκη, μουσική διδασκαλία της Ακριβής Γκιουλέκα, φωτισμοί της Ελένης Βαρνάβα. Παίζουν: Δημήτρης Καράλης, Κων. Χαραλαμπόπουλος, Ανδρέας Ζαχαριάδης, Άννα Μαρία Ηλίου (Αντιγόνη), Ροσάννα Ρήγα, Κωνσταντίνος Βασιλείου, Κίμων Δούσης.
