Στο Θέατρο Θησείον μόλις έκανε πρεμιέρα το αριστούργημα του Τσέχοφ «Πλατόνωφ» σε σκηνοθεσία Δανάης Σπηλιώτη. Με οκτώ ερμηνευτές και ζωντανή μουσική επί σκηνής, θα παρακολουθήσουμε ένα καλοκαιρινό πάρτι στην αυλή ενός αρχοντικού που καταρρέει. Πρόκειται για το πρώτο έργο του εικοσάχρονου Τσέχοφ, που βρέθηκε άτιτλο και οι μελετητές τού έδωσαν το όνομα «Πλατόνωφ». Εμείς ζητήσαμε από τους συντελεστές να μας μιλήσουν για την παράσταση, το έργο και αυτή τη σκηνική εμπειρία.
Ο πεπερασμένος άνθρωπος
Δανάη Σπηλιώτη σκηνοθέτις
Ο «Πλατόνωφ» του Τσέχοφ είναι για μένα ένα έργο γοητευτικό και μυστηριώδες. Με πολλούς ρόλους και παραστάσιμη διάρκεια επτά ωρών. Μοιραία πρέπει να διασκευαστεί. Είναι το πρώτο έργο ενός ταλαντούχου νέου συγγραφέα. Περιέχει την ορμή των νιάτων και μοτίβα των πιο ώριμων έργων του. Το βασικό ερώτημά μου, όταν το διάβασα, ήταν: «Μα τι έπαθαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι. Γιατί όλο αυτό; Γιατί τέτοια καταστροφή; αφού είναι ικανοί, τι τους λείπει;». Η παράσταση ξεκινάει από αυτό το έλλειμμα. Μια πανανθρώπινη και αιώνια αίσθηση του πεπερασμένου του ανθρώπου, της φθαρτότητας. Το όνειρο για μια ζωή αλλού, για έναν παράδεισο, μια ζωή λουσμένη στο φως. Τα χρήματα, οι τράπεζες, ένα σπίτι που πωλείται σε δημόσιο πλειστηριασμό, η νέα γυναίκα που προβάλλει, η επιστήμη που αναπτύσσεται. Θα γίνουμε έτσι πιο ευτυχισμένοι; Πού είναι η ευτυχία; Η αγάπη;
Αποφάσισα να διασκευάσω το έργο με ανοιχτό το ένστικτο, προσπαθώντας να προσεγγίσω την ποιητικότητά του. Και να φτιάξω την παράσταση κρατώντας αυτό που με συγκινεί πιο πολύ στον Τσέχοφ: την αποδοχή τού τι είναι ο άνθρωπος. Ένα κομμάτι μικρό, μα αναπόσπαστο, μιας κοινότητας, της ανθρωπότητας, του σύμπαντος που κινείται και θα κινείται και μετά από μας. Ένα κομμάτι θνητό μιας αιωνιότητας. Της ζωής που εκτείνεται πάνω και πέρα από μας.
Η εξελιγμένη γυναίκα
Κλεοπάτρα Μάρκου ηθοποιός
Ρόλος: Άννα Πετρόβνα Βοϊνίτσεβνα
Χέρια που παίζουν, που οσφραίνονται, που ξεκουμπώνουν, που γραπώνουν, Μάτια που τρώνε, που φλέγουν, που διαλύουν, που χαϊδεύουν, σε ένα αβυσσαλέο γλέντι, για να ανασάνουν λίγη Ζωή. Από ποιο μυθιστόρημα ξεσηκώθηκαν αυτοί οι ήρωες; Και τι πλάσμα είναι αυτό που δεν μπορεί ούτε να αναπνεύσει ούτε να ζήσει όπως όλοι οι κοινοί θνητοί; Εκείνη που οι φλέβες της δονούνται σαν ορμητικός άνεμος -παράφορα νέα-, εκείνη που γελάει όταν θέλει να κλάψει, γελάει τόσο δυνατά «γιατί δεν θέλει απλά να κλάψει, θέλει να φυτέψει μια σφαίρα στην καρδιά της». Ναι, Άννα Πετρόβνα, δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να είσαι εξελιγμένη γυναίκα.
Το όνειρο της απελευθέρωσης
Νίκη Βακάλη ηθοποιός
Ρόλος: Αλεξάνδρα Ιβάνοβνα (Σάσα)
Σάσα: «Το κλουβί είχε σπάσει κάπου και το αηδόνι μπορούσε να μας φύγει».
Πόσοι από εμάς είμαστε σε «κλουβιά» που επιλέγουμε και πόσοι ονειρευόμαστε να ελευθερωθούμε από αυτά; Ένα υπαρξιακό ερώτημα που απασχολεί και βασανίζει συχνά τους ήρωες στα έργα του Τσέχοφ. Η Σάσα, ο ρόλος που υποδύομαι, αποτελεί εξαίρεση στο συγκεκριμένο έργο. Της αρέσει το «κλουβί» της, δεν ψάχνει διέξοδο σε κάτι άλλο απ’ αυτό που ζει. Ο Αλμπέρ Καμί έχει πει: «Ελευθερία είναι να επιλέγεις τη φυλακή σου». Με βάση αυτό η Σάσα είναι ελεύθερη. Ζει όπως επιθυμεί, όμως αυτό το καλοκαίρι η ζωή της αλλάζει ραγδαία. Γιατί πάντα έχει να κάνει και με τον άλλον… Είμαστε οι άλλοι. Στην περίπτωσή μας η ρήξη γίνεται με τον Πλατόνωφ, τον άντρα της. Πεθαίνει εσωτερικά και βρίσκει το θάρρος να φύγει. Η παιδικότητα και η αγνότητά της παίρνουν διαστάσεις μιας γυναίκας και μητέρας που πληγώνεται και εγκαταλείπει το σπίτι της, συναντώντας το άγνωστο.
«Το ευλύγιστο δέντρο αντέχει στη θύελλα» είχε πει ο Κρισναμούρτι. Σημασία δεν έχει ν’ αντιμετωπίζουμε τα απρόσμενα της ζωής με προφάσεις όπως «Γιατί αυτό σ’ εμένα;». Γιατί έτσι. Η ζωή εξάλλου δεν βάζει στόχαστρα. Όλα μπορεί να συμβούν στον οποιονδήποτε οποτεδήποτε. Σημασία, λοιπόν, έχει ν’ αντιμετωπίζουμε το «άγνωστο» της ζωής με αξιοπρέπεια, ηρεμία κι εμπιστοσύνη πάνω απ’ όλα στον εαυτό μας. Μόνο έτσι προχωράμε. Μόνο έτσι αντέχουμε.
Η σημασία του παρελθόντος
Στέλιος Θεοδώρου ηθοποιός
Ρόλος: Νικολάι Ιβάνοβιτς Τριλιέτσκι
Με συγκινεί ότι το 1878 ένα δεκαεννιάχρονο παιδί στη Ρωσία διαθέτει αυτή τη διεισδυτική παρατηρητικότητα και την πλούσια ευαισθησία, στην οποία δεν κάνει εκπτώσεις και της δίνει μια θεατρική μορφή που έχει ψυχή, θάρρος και θράσος. Αποτυπώνει τη νωθρότητα που υπήρχε στη σκέψη των ανθρώπων της εποχής του και την άρνησή τους να ωριμάσουν, κάτι που είναι στοιχείο και της σημερινής εποχής, κατά τη γνώμη μου. Η απουσία των πατέρων μέσα στο έργο και η σημασία που έχει αυτή για τη λειτουργία αυτής της μάλλον αντιπροσωπευτικής για την κοινωνία μικρο-ομάδας ανθρώπων πιθανόν να μπορούν να σταθούν ως ένα καίριο σχόλιο για τον βεβαιωτικό τρόπο που μιλάμε σήμερα για κάποια πράγματα χωρίς να δίνουμε σημασία στο παρελθόν, αλλά και στο ποσοστό άγνοιάς μας, το οποίο προϋποθέτει την όποια γνώση πάμε να προβάλλουμε πάνω στον κόσμο που μας περιβάλλει. Στον «Πλατόνωφ» είναι σαν να συναντάς τους πυρήνες όλων των ώριμων έργων του Τσέχοφ.
Η παράσταση, όπως τη βλέπω να εξελίσσεται με βάση τη διασκευή που έχει κάνει η Δανάη Σπηλιώτη, νομίζω ότι παίρνει τη μορφή ενός σκηνικού συνειρμού ο οποίος μοιάζει να έχει αρχικά μια αφηγηματική γραμμικότητα, η οποία ανατρέπεται καθ’ οδόν και θέτει ερωτήματα που έχουν στόχο να δημιουργήσουν ενδιάμεσους χώρους ανταλλαγής σκέψεων, συναισθημάτων και αισθήσεων με τον θεατή. Θεωρώ ότι ήδη κάποια βλέμματα και κάποια λόγια που έχω μοιραστεί με τους υπόλοιπους συντελεστές της συγκεκριμένης δουλειάς έχουν μια αξία για μένα κι αυτό νομίζω είναι σημαντικό.
Με την επίγνωση της μικρότητας
Κωστής Καλλιβρετάκης ηθοποιός
Ρόλος: Μιχαήλ Βασίλιτς Πλατόνωφ
Διαβάζω και ξαναδιαβάζω το πλήρες όνομα, άργησα πολύ να συνειδητοποιήσω πως Πλατόνωφ σημαίνει «γιος του Πλάτωνα», έχει ένα ενδιαφέρον από όποια μεριά και να το πιάσεις.
Τι σχέση, λοιπόν, μπορεί να έχει ένας αστός στην Ελλάδα του 2023 με έναν δάσκαλο σε μια επαρχία της ρωσικής επικράτειας του 1878; Μάλλον καμία. Αλλά αυτό είναι και το λάθος ερώτημα που μπορεί κάποιος (ηθοποιός) να θέσει - γιατί η αβεβαιότητα, οι ανασφάλειες, η ανάγκη για προβολή και επιβεβαίωση, το κυνήγι του χιμαιρικού Έρωτα, η ανάγκη να αισθάνεται κάποιος αιώνια νέος, πως η μπογιά του περνάει ακόμα, πως δεν ξεπερνιέται, πως είναι πάντα εκεί στο επίκεντρο της προσοχής αλλά ταυτόχρονα και με επίγνωση της μικρότητάς του, των αδυναμιών του, των βουλιμιών του, όλα αυτά που μαζί μετατρέπουν το χώμα σε άνθρωπο, τότε, τώρα και για πάντα.
Αρα τα μόνα που αλλάζουν είναι το περιβάλλον, οι άνθρωποι γύρω σου και τα λόγια με τα οποία εκφράζεσαι. Όλα τα άλλα είναι εκεί παρόντα: οι εσωτερικές μάχες, το μπέρδεμα του μυαλού σου - ο «εγκεφαλικός πυρετός», η σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική και στην ανάγκη, το εφήμερο της σάρκας και της ζωής, η αγωνία του θανάτου.
Πονάω στον «Πλατόνωφ».
Ξεσκεπάζοντας τις ανθρώπινες σχέσεις
Ντίνος Ποντικόπουλος ηθοποιός
Ρόλος: Κυρίλ Πορφυρίεβιτς Γκλαγκόλιεφ 2ος
O Τσέχοφ ,αυτός ο συγγραφέας που γνωρίζει τόσο καλά πώς να τραβάει το πέπλο που σκεπάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και να εμφανίζει τους ανθρώπους γυμνούς μπροστά στην καταστροφή. Σαν φυλλαράκια στον άνεμο. Αυτή την κωμική τραγωδία της ανθρώπινης ζωής και των ανθρωπότυπων που κλωνοποιούνται από γενιά σε γενιά και συνθλίβονται όλοι στον ίδιο τοίχο.
Ο άνθρωποι του «Πλατόνωφ» ζουν σε μια εποχή που τελειώνει και κάτι αναμένεται να γεννηθεί, που δεν είναι ακόμα ορατό. Μια αντίστοιχη εποχή με τη δική μας που το ελαφρύ αφήγημα της ζωής δεν είναι αρκετό για να την κάνει υποφερτή. Είναι μεγάλη μου χαρά που μέσα από τον χαρακτήρα του πλούσιου κτηματία Γκλαγκόλιεφ θα ζήσω αυτή την τόσο ανθρώπινη ιστορία του Άντον Τσέχοφ και που θα μοιραστώ τη σκηνή με αυτούς τους υπέροχους συναδέλφους.
Η πορεία προς την καταστροφή
Κατερίνα Νταλιάνη ηθοποιός
Ρόλος: Μαρία Εφίμοβνα Γκρέκοβα
Μου αρέσει που το κείμενο ξεκινάει με ένα παιχνίδι σκάκι. Είναι ένα παιχνίδι που αν δεν έχεις στρατηγική, διαύγεια και τρομερή εγρήγορση να καταλάβεις τον κίνδυνο, θα μετρήσεις πολλές απώλειες. Νομίζω αυτό γίνεται και σε αυτό το έργο. Βρίσκουμε τους ανθρώπους μέσα σε μια ζάλη, δεν τους έχει απομείνει πια καμία από τις αισθήσεις τους για να καταλάβουν ότι οδηγούνται στο τέλος τους. Η αιώνια λούπα της ζωής τους, η τάση τους να διασκεδάσουν, να καταναλώσουν και να σκάσουν από χαρά και ζωή, κάποτε τους προσέφερε δύναμη, τώρα τους οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια προς την καταστροφή τους. Αυτοί είναι τόσο μουδιασμένοι από τη συνήθεια, που δεν θα το δουν. Η κοπέλα που αφηγούμαι εγώ μέσα σε αυτό το σύστημα ζωής που ρέει προς τον θάνατο είναι αυτή που θα καταφέρει να συνεχίσει τη δική της πορεία και να μην εγκλωβιστεί μαζί τους μελλοθάνατους.
Info παράστασης
Θησείον, Ενα Θέατρο για τις Τέχνες
Κάθε Κυριακή, Δευτέρα και Τρίτη στις 9 μ.μ.
