Συναντηθήκαμε με τον Νίκο Ψαρρά έξω από το Σύγχρονο Θέατρο αμέσως έπειτα από μία από τις τελευταίες πρόβες και λίγο πριν από την πρεμιέρα της παράστασης «Σκηνές από έναν γάμο» του Μπέργκμαν σε σκηνοθεσία Έλενας Καρακούλη, με τη Μαρίνα Ασλάνογλου συνοδοιπόρο του στη σκηνή, που ξεκίνησε για δεύτερη χρονιά ύστερα από τη μεγάλη επιτυχία που σημείωσε. Πολύ γρήγορα μαζί με τον Παύλο Παρασκευά ανακάλυψαν μια κρυφή γωνιά στην πόλη, την οποία, όπως μας είπε, ποτέ δεν συνήθισε και ποτέ δεν αγάπησε, για να γίνει η συνέντευξη και να τον αποτυπώσουμε φωτογραφικά. Πολύ γρήγορα συνειδητοποιούσες από την κουβέντα και την άνεση του λόγου του ότι έχεις απέναντί σου έναν άνθρωπο γεμάτο, που έχει ζήσει εντός και εκτός σκηνής, που έχει χαϊδέψει τα βιώματά του, που δεν φοβάται, που μιλάει. Κι έτσι αυτή η κουβέντα τα είχε όλα. Τη φθορά των σχέσεων και τα ρυάκια που μας γέννησε το έργο του Μπέργκμαν, τη «Μάγισσα» στον ΑΝΤ1, όπου πρωταγωνιστεί και γίνεται χαμός, αλλά φυσικά και τις αβίαστες σκέψεις του για τη ζωή, τη δουλειά, την τηλεόραση. Και ναι, δεν είναι συχνό. Αλήθεια, δεν είναι. Δεν είναι συχνό σε μια συνέντευξη να μπορείς να ενώσεις το καλλιτεχνικό ήθος που φανερώνει η σκηνή με το προσωπικό ήθος που φανερώνει η ζωή. Ο Νίκος δημιούργησε αυτή τη γέφυρα αβίαστα, αυθεντικά και καθόλου εκβιαστικά. Αυτές οι λέξεις είναι μόνο όσες χώρεσαν στις σελίδες. Είναι άλλες τόσες που έγιναν πολύτιμος θησαυρός της μνήμης αυτής της συνάντησης. Αυτός είναι ο Νίκος Ψαρράς.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
Αυτή η «φθορά» στις σχέσεις, την οποία πραγματεύεται το έργο, είναι τόσο αναπόφευκτη;
Οι σχέσεις αλλάζουν. Οι άνθρωποι αλλάζουν. Οι ανάγκες μας αλλάζουν. Αλλά αυτό που δεν αλλάζει και μένει ατόφιο είναι ο άνθρωπος. Και πόσο ειλικρινείς είμαστε με τον συνάνθρωπό μας και πώς μπορούμε με αυτές τις αλλαγές να γελάμε αντί να τις αφήνουμε να μας καταπιούν.
Άρα νιώθεις πως έχει μια αισιόδοξη βάση το έργο;
Ναι. Ο Γιόχαν λέει ότι «δεν έχει σημασία αν σε αγαπώ ή αν με αγαπάς. Σημασία έχει ότι τώρα είμαστε εδώ, ήσυχα, σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, σε έχω αγκαλιά κάπου στον κόσμο». Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό απ’ όλα.
Και δεν έχει τελικά σημασία αν κάποιος σ’ αγαπάει ή όχι;
Βεβαίως και έχει, αλλά ο χαρακτήρας που υποδύομαι κάνει μια φοβερή δήλωση. Λέει ότι «το να αγαπάς είναι και αυτό ένα ταλέντο, και εγώ μάλλον δεν το έχω». Είναι μια φοβερή συνειδητοποίηση κι αυτή. Να πεις δεν ξέρω πώς είναι να αγαπάς και να αγαπιέσαι. Για μένα αυτό είναι σαν να έχεις χάσει όλη σου τη ζωή. Η κινητήρια δύναμη στο να ξυπνάς το πρωί, να ελπίζεις, να ονειρεύεσαι είναι το να αγαπάς και να αγαπιέσαι.
Υπάρχει λόγος να επιστρέφουμε σε πιο υπαρξιακά έργα, όπως αυτά;
Ναι, βέβαια. Και θεατρικά. Ειδικά σε μια εποχή που αλλάζουν οι άνθρωποι, αλλάζουν οι απαιτήσεις, αλλάζει η καθημερινότητά μας με μια βιαιότητα. Έκανα ένα μεγάλο ταξίδι το καλοκαίρι στην Ιαπωνία, το οποίο με μετακίνησε ψυχικά. Είδα αυτούς τους ανθρώπους να έχουν έναν φοβερό αυτοσεβασμό στα κορμιά τους, στο ντύσιμό τους, έναν αδιανόητο σεβασμό στη φύση, στην παράδοσή τους, στην τεχνολογία. Με μια φοβερή ησυχία, με έναν πολιτισμό στα πάντα. Ήταν ένα μεγάλο σχολείο για το πόσο πρέπει να ησυχάσουμε και να συνειδητοποιήσουμε τι θέλουμε. Οι άνθρωποι που υποδυόμαστε η Ασλάνογλου και εγώ είναι ένα ζευγάρι που στην έναρξη του έργου είναι φαινομενικά τέλειο, κοινωνικά αποδεκτό, με τις δουλειές τους, με το εξοχικό τους, με δύο κόρες. Το μοντέλο «family» έχει πετύχει. Στην ουσία όμως δεν είναι. Έχουν αποξενωθεί κι έτσι υπάρχει ο χώρος για να έρθει ένας καινούργιος έρωτας. Αυτός τρελαίνεται και ερωτεύεται, νιώθει εγκλωβισμένος και μια νύχτα λέει «φεύγω για το Παρίσι, θέλω να το ζήσω. Τελείωσε ο χρόνος, δεν μπορώ άλλο, θα σε πνίξω. Δεν αντέχω όλα αυτά τα γαμημένα πράγματα που πρέπει να κάνουμε, με έχεις πνίξει, φεύγω». Είναι αποτέλεσμα μιας φοβερής πίεσης, συμβιβασμών που τον έχουν γεμίσει με θυμό.
Σε σκηνοθετεί και πάλι η σύντροφός σου. Δεν δημιουργεί αυτό φθορά και ρήξεις;
Όχι, δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος ούτε φθορά. Με την Έλενα όλα αυτά τα έργα που έχουμε κάνει μας έχουν δέσει περισσότερο. Εδώ συνειδητοποιήσαμε πόσα κοινά είχαμε μ’ αυτό το κείμενο. Κι εμείς τον Ιούνιο κλείσαμε δέκα χρόνια γάμου. Ελπίζω τα επόμενα δέκα χρόνια μας να μην είναι όπως του Γιόχαν και της Μαριάνε. Με την Έλενα ζω κάτι που δεν το ζω σε άλλες δουλειές. Στις άλλες δουλειές πήγαινα ως ηθοποιός και δεν ασχολούμουν με το γύρω-γύρω. Εδώ βλέπω όλη τη διαδικασία. Πώς η Έλενα αρχίζει και μεταφράζει το έργο, πώς κάνει τη διασκευή, συζητάμε. Είναι πολύ ωραίο, γιατί κάποια στιγμή όλη αυτή η προεργασία γίνεται παράσταση.
Νιώθεις πιο ασφαλής στη σκηνή επειδή ξέρει τα υλικά σου;
Ξέρει πολύ καλά τα υλικά μου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ανασφάλεια, γιατί με μετακινεί από τις ευκολίες μου. Πολλές φορές την ακούς στην πρόβα να λέει «πολύ ωραία, Νίκο, εντάξει, αυτό το έχουμε δει, το έχεις κάνει πολλές φορές, δεν θέλουμε να το ξαναδούμε. Πάμε να κάνουμε κάτι άλλο, πάμε πιο ήσυχα. Μην φωνάζεις επειδή έχεις ωραία φωνή. Πάμε από μια άλλη διαδρομή, πάμε να ανακαλύψεις κι εσύ άλλα πράγματα για σένα».
Και είσαι δεκτικός;
Πολύ! Υπάρχουν και εντάσεις. Όταν δουλεύεις με τον σύντροφό σου, ξέρεις ποιο είναι το πρόβλημα; Ότι η δουλειά δεν τελειώνει ποτέ. Μοιραία την κουβαλάμε στο σπίτι. Ο γιος μας λέει κάποια στιγμή «τελειώνετε μ’ αυτά τα θέατρα, έχετε κι ένα παιδί ν’ ασχοληθείτε» (γέλια). Με συγκινεί βαθιά η Έλενα, γιατί επιλέγει έπειτα από πολλή σκέψη το έργο που της αρέσει, καταπιάνεται, το κάνει, τελειώνει, παίρνει τον χρόνο της, θα σκεφτεί πότε θα είναι η επόμενη δουλειά της. Δεν έχει χάσει την τρέλα και το μεράκι γι’ αυτή τη δουλειά. Υπάρχει λόγος όταν κάνουμε μια παράσταση μαζί, έχουμε κάτι να πούμε.
Εσύ έχεις νιώσει να τα χάνεις αυτά;
Πολλές φορές. Η μόνιμη αγωνία μου είναι πώς να τα ξαναβρώ. Πολλές φορές μέσα από κόπωση και ταλαιπωρία και θυμό και βεντούζες για την κούραση λέω «κάνε ένα βήμα πίσω, σκέψου για ποιον λόγο διάλεξες αυτή τη δουλειά».
Για ποιον λόγο διάλεξες αυτή τη δουλειά;
Γιατί θεωρούσα ότι είναι πολύ ωραίο το χόμπι σου να το κάνεις δουλειά. Ως πιτσιρικάς, πήγαινα και έπαιζα θέατρο στο σχολείο ή σε ομαδούλες και ένιωθα πως πετάω και έλεγα «γαμώ το, αυτό το πέταγμα μπορώ να το έχω κάθε μέρα;». Υπάρχει κάποιες φορές.
Έχουν υπάρξει φορές που έχεις νιώσει να μετανιώνεις που επέλεξες αυτή τη δουλειά;
Το καλοκαίρι ήμουν σε μια παράσταση στην Επίδαυρο, η οποία μπορεί να είχε ένα άρτιο αποτέλεσμα και να άρεσε στον κόσμο, αλλά ήταν επώδυνη δουλειά και δύσκολη για τους περισσότερους από εμάς που ήμασταν εκεί. Ήταν ένα δύσκολο καλοκαίρι. Χαίρομαι που βγήκε ένα ωραίο αποτέλεσμα και που γράφτηκαν όλες αυτές οι υπέροχες κριτικές. Αλλά η διαδικασία ήταν εντελώς διαφορετική από αυτή που ονειρευόμουν και περίμενα.
Άρα είναι αλήθεια ότι σ’ αυτή τη δουλειά υπάρχει χώρος και για όλα αυτά τα πιο «άρρωστα» κομμάτια;
Δεν ξέρω αν η σωστή λέξη είναι «άρρωστα». Αλλά πολλές φορές οι συνεργασίες δεν έρχονται έτσι όπως τις ονειρευόμαστε. Εγώ έχω μάθει να πηγαίνω με μια ησυχία και να παίζω. Όταν δεν υπάρχει αυτή η ησυχία και υπάρχει πανικός, δεν μπορώ να λειτουργήσω. Γιατί για μένα το πιο σημαντικό σ’ αυτή τη δουλειά είναι να λέμε «παίζω» και αυτή η χαρά του παιχνιδιού να προϋπάρχει. Είναι πολύ ωραίο όταν συμβαίνει. Όταν δεν συμβαίνει, κάτι δεν πάει καλά.
Δεν έχεις πια την πολυτέλεια να αποφεύγεις αυτές τις «κακές συνεργασίες»;
Βεβαίως και την έχω. Στο να συναντηθείς με ένα τεράστιο κεφάλι, μυαλό και ταλέντο, όπως είναι ο Κάστορφ, δεν λες εύκολα όχι. Ήταν σαφέστατα μια συνάντηση με έναν από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες, αν όχι του κόσμου, σίγουρα της Ευρώπης. Αλλά ήταν μια δύσκολη συνθήκη.
Κατά τη διάρκεια του MeToo υπήρξες με έναν τρόπο κι εσύ ένα «παράπλευρος πρωταγωνιστής». Τώρα τι σκέφτεσαι; Τι νιώθεις; Καλά έκανες και μίλησες;
Οταν είσαι παρών σε ένα συμβάν και σου ζητηθεί να μιλήσεις, πρέπει να είσαι ειλικρινής. Και αυτό έκανα. Από κει και πέρα, όλη αυτή η ιστορία έχει πάρει τον δρόμο της Δικαιοσύνης. Περιμένουμε μια απόφαση. Δεν θέλω να μιλήσω για τη συγκεκριμένη υπόθεση γιατί έχει δρομολογηθεί.
Φόβο ένιωσες;
Ποτέ. Διαλέγεις τη στάση που πρέπει να κρατήσεις. Το μόνο που είπα είναι ότι αν κληθώ από την ελληνική Δικαιοσύνη, θα πω αυτά που ξέρω και όταν ήρθε η ώρα, αυτό έπραξα. Ο κόσμος πια έχει μια μεγάλη ανάγκη να υπάρχουν μια προστασία και ένας σεβασμός στη δουλειά.
Τι αφήνει το MeToo;
Το MeToo ξεκίνησε από ανθρώπους οι οποίοι αισθάνθηκαν ότι κακοποιήθηκαν και αισθάνθηκαν την ανάγκη να βγουν να μιλήσουν. Το να έχεις τη δύναμη και τα κότσια να το κάνεις αυτό είναι τρόπος για να πάει μπροστά η κοινωνία μας. Τώρα το αν άλλαξε πραγματικά η καθημερινότητά μας θα το δείξει ο χρόνος. Είναι νωρίς. Βλέπω όμως τους νέους συναδέλφους να είναι πιο δυναμικοί, πιο μπροστά. Αλλιώτικοι από εμάς. Και καλά κάνουν.
Παίζεις στη «Μάγισσα» στον ΑΝΤ1 και έχει γίνει χαμός. Το έχεις πάρει χαμπάρι;
Είμαι πάρα πολύ περήφανος γι’ αυτή τη δουλειά. Έχοντας στο χέρι μου τα 64 από τα 72 επεισόδια, θεωρώ πως είναι μια εκπληκτική ιστορία, με πολλά μηνύματα, όπου αγγίζουμε θέματα που δεν έχουν θιχτεί ξανά, με ωραία πλάνα και ωραίες ερμηνείες. Είμαι από τα γεννοφάσκια της εκεί και όλα αυτά τα πλάσματα γύρω μου τα έχω αγαπήσει σαν πραγματική οικογένεια. Έχουμε έξοχους νέους συναδέλφους, που είναι να τους χαζεύεις. Επίσης, συνεργάζομαι για δεύτερη φορά με τον Λευτέρη Χαρίτο, τον οποίο εκτιμώ πολύ, και βεβαίως έχουμε ως όχημα το εξαιρετικό σενάριο της Μελίνας Τσαμπάνη και του Πέτρου Καλκόβαλη.
Όλο αυτό το σούσουρο που προκαλεί η τηλεόραση δεν σε φρικάρει;
Η καθημερινότητά μου έχει άλλες απαιτήσεις. Δεν κάθομαι να ασχολούμαι με το τι λέει ο καθένας. Όλα είναι εφήμερα. Στους νέους συναδέλφους λέω να μην ξεσηκώνονται αν γίνουν αναγνωρίσιμοι. Δεν σημαίνει τίποτα. Είναι πολύ εύκολο να γίνεις εξώφυλλο, αλλά είναι πολύ δύσκολο να παραμείνεις. Στη δική μας τη δουλειά το πιο σημαντικό είναι η διάρκεια. Σ’ αυτή τη δουλειά νιώθεις πλήρης όταν στο πέρας του χρόνου είσαι παρών.
Τηλεόραση έκανες για τα χρήματα;
Όχι, τηλεόραση έκανα γιατί τη γουστάρω. Σαφέστατα πληρώνει πολύ καλύτερα απ’ ό,τι το θέατρο. Θες να παίξεις ωραίους ρόλους στο θέατρο; Κάνε μια ωραία σειρά στην τηλεόραση. Γιατί όλοι αυτοί που αποφασίζουν να σου δώσουν τους ρόλους στο θέατρο σκέφτονται το ταμείο. Εύχομαι η μυθοπλασία να συνεχίσει, γιατί πέρασαν και δέκα χρόνια φοβερής στασιμότητας. Είναι ωραία να μας σταματάνε στον δρόμο και να μας λένε «τι ωραία που παίζεις». Είναι μεγάλη χαρά. Η δουλειά μας είναι μοναχική. Και ποτέ δεν ξέρεις αν αυτό που κάνεις περνάει στον κόσμο. Εμένα αυτή είναι η επιβράβευση της ταλαιπωρίας, του ξενυχτιού.
