Συναντηθήκαμε με την Άννα Βαγενά έξω από το θέατρό της, το αγαπημένο και φιλόξενο Θέατρο Μεταξουργείο. Βρισκόταν σε καλλιτεχνικό και δημιουργικό αναβρασμό, αφού ετοιμάζεται να επισκεφτεί τη Θεσσαλονίκη και το Θέατρο «Αμαλία» για τρεις ημέρες, όπου θα παρουσιάσει τρεις μονολόγους από την Παρασκευή 20 έως και την Κυριακή 22 Οκτωβρίου, και αμέσως μετά θα επιστρέψει στην Αθήνα και στο Θέατρο Αλάμπρα με δυο εμβληματικούς μονολόγους, την «Αγγέλα Παπάζογλου», που ερμηνεύει εδώ και 24 χρόνια, και τη «Λωξάντρα». Ταυτόχρονα στη σκηνή του Θεάτρου Μεταξουργείο επιστρέφει μετά τα απανωτά sold out της περασμένης χρονιάς και η παράσταση «Φοβάμαι, ταυρομάχε», ένα κείμενο του Pedro Lemebel που τη γοήτευσε, τη συνεπήρε, το σκηνοθέτησε και το ζωντάνεψε στη σκηνή με έναν ενθουσιασμό που μαρτυρούσαν οι λέξεις της και τα μάτια της, ο οποίος αποτυπώθηκε και από τον φωτογραφικό φακό του Παύλου Παρασκευά. Η Άννα Βαγενά είναι από μόνη της μια ολόκληρη θεατρική ιστορία, που σε πάει πίσω στον χρόνο και σε προσγειώνει στο παρόν με αυτή τη γνώριμη θεατρική πληρότητα. Μιλώντας, σου προκαλεί διαρκώς συνειρμούς. Σημεία που πρέπει να σταθείς και να ρωτήσεις. Η Λάρισα, το Θεσσαλικό Θέατρο, το Θέατρο Μεταξουργείο, η σκηνή, ο Λουκιανός. Είναι όλα αυτά μαζί σε χρόνο παρόντα. Είναι όλα αυτά γεμάτα θεατρικές εκρήξεις, χωρίς κανέναν φόβο στις λέξεις της. Αυτή είναι η Άννα Βαγενά.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
Επιστρέφεις στη σκηνή με δυο εμβληματικούς μονολόγους, την «Αγγέλα Παπάζογλου» και τη «Λωξάντρα».
Και οι δύο αυτές γυναίκες μού είναι οικείες με έναν τρόπο μαγικό, που γίνεται μέσα από το θέατρο. Η «Αγγέλα» είναι η μακροβιότερη παράσταση στην Ελλάδα με τον ίδιο πρωταγωνιστή. Ο ίδιος πρωταγωνιστής επί 24 χρόνια να παίζει έναν ρόλο. Είναι μια Μικρασιάτισσα γυναίκα που κουβαλά την Ιστορία της Σμύρνης, της Μικράς Ασίας, του διωγμού, της εγκατάστασης στην Ελλάδα, της προσφυγιάς, και μάλιστα φθάνει και μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα έλεγε κανείς ότι είναι η Ιστορία της Ελλάδας τον αιώνα που πέρασε μέχρι ακόμα και τον Εμφύλιο. Ήταν υπαρκτό πρόσωπο.
Σε φορτίζει η σημερινή πραγματικότητα σε σχέση με τον ρόλο;
Εντελώς. Η Αγγέλα περιγράφει την προσφυγιά. Τον ξεριζωμό. Και τον ξεριζωμό τον βλέπουμε δυστυχώς στις μέρες μας με πολλές μορφές. Πέρα από τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που έρχονται κυνηγημένοι από άλλες χώρες από πολέμους ή από την κλιματική αλλαγή. Ερχόμαστε και στην Ελλάδα του σήμερα. Είδα ανθρώπους δικούς μου, φίλους μου, που είναι σαν συγγενείς στη Θεσσαλία και στη Λάρισα, στην περιοχή μου, να ξεριζώνονται μέσα σε δευτερόλεπτα από τα σπίτια τους, να τους έρχεται μήνυμα εκκενώστε τα σπίτια σας, να βγαίνουν στον δρόμο με ό,τι έχουνε και να μην ξέρουν πού θα πάνε. Και όταν ρώταγαν πού θα πάμε, δεν τους έλεγε κανείς. Είναι συγκλονιστικό. Είναι αυτό που περιγράφει η Αγγέλα. Εκεί τους κυνηγούσαν ο πόλεμος και η φωτιά, αλλά και εδώ τους κυνηγούσαν το νερό και η πλημμύρα. Άστεγοι. Το ίδιο συναίσθημα. Πού θα πάω να μείνω το βράδυ. Αυτό πρέπει να το αναλογιστούμε όλοι, γιατί δεν είναι δύσκολο να βρεθούμε δυστυχώς από τη μια στιγμή στην άλλη στη θέση αυτών των ανθρώπων. Η Αγγέλα, λοιπόν, τα λέει όλα αυτά με καταπληκτικό τρόπο. Είναι συνέχεια του εαυτού μου. Αλήθεια το λέω. Δεν ερμηνεύω την Αγγέλα, είναι σαν να ζω, έχω πια ταυτιστεί. Επίσης, σαν προσωπικότητα την έχω γνωρίσει μέσα από τις αφηγήσεις του γιου της, του Γιώργη Παπάζογλου, ο οποίος έγραψε και το κείμενο. Και ο οποίος ζει ακόμα, είναι 97 χρονών. Ζει στην Κοκκινιά. Είναι σαν να την ξέρω. Με έχει επηρεάσει. Τη μιμήθηκα και θέλησα να της μοιάσω στη ζωή. Και βρήκε πρόσφορο έδαφος μέσα μου. Η αξιοπρέπειά της, η αίσθηση του χιούμορ που έχουν οι Μικρασιάτες. Είναι χαριτωμένοι άνθρωποι. Ο Λουκιανός είχε καταγωγή τέτοια και ήταν χαριτωμένος άνθρωπος και με χιούμορ. Δεν μπορώ τους ανθρώπους και τις καταστάσεις χωρίς χιούμορ. Η Αγγέλα είχε δύναμη ζωής και κάτι ασυμβίβαστο. Έλεγε τα πράγματα με το όνομά τους. Δεν δίστασε ποτέ. Αυτά ίσως υπήρχαν μέσα μου. Αισθανόμουνα ότι δεν μπορούσα να είμαι αλλιώς στη ζωή μου από τη στιγμή που ερμήνευα την Αγγέλα. Θα ήμουνα ψεύτρα. Δεν θα μπορούσα να την παίξω.
Στη Θεσσαλονίκη τι θα παρουσιάσεις;
Στο φιλόξενο Θέατρο «Αμαλία» θα παρουσιάσω τρεις γυναίκες, τρεις εποχές, τρεις μονολόγους. Θα ξεκινήσω με την «Αγγέλα» τη Μικρασιάτισσα, πάω στη Λενάκι του «Γάμου» και ο τρίτος θα είναι το «Βεραμάν φόρεμα», που γράφει για την εποχή του κορωνοϊού. Είναι σύγχρονο και διαδραματίζεται σε έναν οίκο ευγηρίας την εποχή του κορωνοϊού. Θα πρωτοπαρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη. Τρεις μέρες, ένα μικρό θεατρικό ρεσιτάλ.
Με τόσους μονολόγους, νιώθεις μοναξιά στη σκηνή;
Δεν νιώθω ποτέ καμία μοναξιά στη σκηνή. Έχω τέτοια επαφή με τον κόσμο που είμαι πλήρης. Είμαι με τον κόσμο. Καταπληκτική παρέα. Κατ’ αρχάς, πάνω στη σκηνή έχω αυτές τις γυναίκες που υποδύομαι. Μέσα μου και δίπλα μου. Δεν είναι αυτό που λένε ενσαρκώνω τον ρόλο. Δεν θα μπορούσα να είμαι καλή, αν, κατ’ αρχάς, δεν ακουμπήσουν τον ψυχισμό μου. Και νομίζω αυτό είναι το ειλικρινές για κάθε ηθοποιό. Εγώ δεν κάνω εγκεφαλικό θέατρο ούτε φορμαλιστικό θέατρο. Δεν το κατηγορώ, δεν το αρνούμαι. Όλα είναι όμορφα και σεβαστά. Αρκεί να το κάνει κανείς καλά. Εγώ κάνω ρεαλιστικό θέατρο και συναισθηματικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επεξεργάζομαι το υλικό. Αντίθετα. Μπαίνω στην κατάσταση, αλλά συγχρόνως είναι σαν αυτές οι γυναίκες, που είναι και υπαρκτά πρόσωπα, να υπάρχουν δίπλα μου στη σκηνή.
Μετά από τόσες σκηνοθεσίες αισθάνεσαι και σκηνοθέτρια;
Έχω σκηνοθετήσει αρκετές φορές, είναι η αλήθεια. Το σκεφτόμουνα τώρα που σκηνοθετούσα το «Φοβάμαι, ταυρομάχε». Νιώθω και σκηνοθέτρια, αλλά μου αρέσει να αυτοπροσδιορίζομαι ως άνθρωπος του θεάτρου. Θεατράνθρωπος θα ήθελα να μείνω. Εδώ κάνω χειροποίητες παραστάσεις. Θα βαφτίσουμε το Θέατρο Μεταξουργείο ως ένα θέατρο που κάνει χειροποίητες παραστάσεις, όπως κάποτε λέγαμε χειροποίητα παπούτσια και είχαν αξία. Εδώ δίπλα στο υπόγειο έχουμε πολλά υλικά, μια αποθήκη, εργαστήριο γεμάτη σκηνικά. Σκηνικά 40 χρόνων. Τα δικά μου αλλά και του Λουκιανού. Μου αρέσει να επαναφέρω αυτά τα αντικείμενα πάνω στη σκηνή. Όχι για οικονομία, αλλά γιατί αισθάνομαι ότι προσφέρουν με την ενέργειά τους πάνω στη σκηνή. Με την ιστορία που κουβαλάνε. Έχουν ζωή. Έχουν λιώσει. Κάτι κουβαλάνε από τον ψυχισμό μου. Περνάει αυτό στον κόσμο. Επικοινωνεί. Το «Φοβάμαι, ταυρομάχε» που σκηνοθέτησα μου έδωσε μεγάλη χαρά. Έκανα τη διασκευή πάνω σε αυτό το υπέροχο βιβλίο. Το αγάπησα. Ένας χείμαρρος. Εγώ τους ηθοποιούς που σκηνοθετώ τους βλέπω σαν συναδέλφους. Τους αγαπάω και αισθάνομαι και τις ανασφάλειές τους. Αυτές που αισθανόμουν και εγώ στη σκηνή όταν με σκηνοθετούσαν. Αισθάνομαι την ανασφάλειά τους, τους πονάω, τους αγαπάω, είναι συνάδελφοί μου.
Όλον αυτόν τον καιρό γίναμε μάρτυρες φοβερών καταγγελιών στο θέατρο. Εσύ έχεις βιώσει τέτοιες καταστάσεις;
Σκοτεινές πλευρές υπάρχουν σε όλους τους χώρους. Μην γελιόμαστε. Εγώ προσωπικά δεν έχω δεχτεί αυτή τη βιαιότητα. Εντάξει, όταν ήμουν νέα και όμορφο κορίτσι, υπήρξαν προσπάθειες από κάποιους σκηνοθέτες και υπεύθυνους στο θέατρο, αλλά από τη στιγμή που το έκοψα και αρνήθηκα, δεν υπήρξε παραπάνω πίεση. Είναι εγκληματικό να εκμεταλλεύεσαι έναν νέο άνθρωπο ή έναν άνθρωπο που ζητάει δουλειά και να του επιβάλλεις τις προσωπικές σου ερωτικές διαθέσεις. Αν ερωτευτείς τον άλλον και εκείνος εσένα, μια χαρά. Αλλά όταν επιβάλλεις τις ερωτικές σου διαθέσεις εκβιάζοντάς τον για το μεροκάματο και το ψωμί του, είναι εγκληματικό.
Έχεις ένα θέατρο σε μια γειτονιά πολύ ιδιαίτερη, που κατά καιρούς έχει δοκιμαστεί και έχει μια σκληρή πλευρά τη νύχτα.
Είναι πιο σκληρή τη μέρα παρά τη νύχτα. Η διακίνηση των ναρκωτικών ουσιών γίνεται τη μέρα, συγκεκριμένες ώρες. Είναι αισχρό και φρικτό. Οι έμποροι ναρκωτικών κυκλοφορούν μέσα στο κέντρο της Αθήνας ανενόχλητοι και σκορπίζουν τον θάνατο. Αυτό τη νύχτα δεν υπάρχει. Έχω εγγονή που πάει στον παιδικό σταθμό και διασχίζει κάθε πρωί την Ακαδήμου που είναι γεμάτη διακινητές. Από κει περνάνε παιδιά για να πάνε στον παιδικό σταθμό.
Ασχολήθηκες με την πολιτική πολύ ενεργά. Τελικά, έχεις την αίσθηση ότι σου έκανε και κακό;
Εμπορικά, βέβαια μου έκανε κακό. Ένας κόσμος απομακρύνθηκε από μένα. Φυσικό είναι.
Το μετάνιωσες;
Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, κάποιες στιγμές που πικράθηκα πολύ αναρωτήθηκα αν άξιζε τον κόπο. Ξέρεις τι αξίζει, όμως, τον κόπο; Τα πρώτα χρόνια τα δύσκολα, τότε που στάθηκα δίπλα στον Αλέξη Τσίπρα και στους άλλους ανθρώπους στην κοινή εκείνη προσπάθεια να κρατήσουμε τη χώρα που ήταν χρεοκοπημένη και όχι υπό χρεοκοπία. Χρεοκοπημένη την παραλάβαμε, προσπαθήσαμε να την κρατήσουμε όρθια και να βγει από τα Μνημόνια. Δεν μετάνιωσα που συμμετείχα σε αυτή την κυβέρνηση, την αριστερή κυβέρνηση, σε αυτή τη δύσκολη εποχή και σε αυτή την τιτάνια προσπάθεια. Το θεωρώ και τιμή μου και είμαι περήφανη γι’ αυτό.
Η Βουλή, τελικά, είναι πιο σκληρή για μια γυναίκα;
Περισσότερο μπούλινγκ ένιωσα στη Βουλή επειδή ήμουν ηθοποιός παρά ως γυναίκα. Φαντάσου τι χαμηλό επίπεδο υπάρχει μέσα στη Βουλή, πνευματικό και μορφωτικό, που θεωρούν ακόμα το θέατρο σαν επάγγελμα υποτιμητικό. Μου λέγαν από άλλα αντίπαλα στρατόπεδα, άντε σώπα εσύ και πήγαινε να τα πεις αυτά στο θέατρο. Και τους είχα πει, μακάρι να ήταν η Βουλή τόσο όμορφη όσο το θέατρο. Μακάρι να είχε το ήθος που πολλές φορές έχουμε εμείς στο θέατρο και ας λένε αυτά που λένε. Εμείς όταν είμαστε πάνω στη σκηνή, είμαστε συντροφευμένοι. Μην βάζετε στο στόμα σας το θέατρο, τους έλεγα.
Όταν κάποιος λέει Άννα Βαγενά, έρχεται στον νου και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης.
Ήταν μια ζωή απίστευτα γεμάτη. Δεν πλήξαμε ούτε δευτερόλεπτο γιατί συνεχώς δημιουργούσαμε πράγματα. Ήμουνα δίπλα του σε όλες τις μεγάλες δημιουργίες του Λουκιανού, οργανώνοντάς τες. Εκείνος ήταν δίπλα μου σε όλες τις προσπάθειές μου. Στην προσπάθεια δημιουργίας του Θεσσαλικού Θεάτρου. Σε αυτό που έγινε συντέλεσε ο Λουκιανός γιατί με στήριξε. Με στήριζε πάντα ψυχικά και εγώ εκείνον. Ήταν και θυελλώδης κάποιες φορές η σχέση, όπως όλα τα ζευγάρια, αλλά εκείνο που τη χαρακτήριζε ήταν η συντροφικότητα. Η συντροφικότητα, η στήριξη του ενός στον άλλον, η δημιουργικότητα και το ότι δίναμε περιθώρια ελευθερίας ο ένας στον άλλον. Γι’ αυτό κράτησε η σχέση μας 44 χρόνια. Ποτέ δεν πήγε ο ένας να καπελώσει τον άλλον, ακόμα και με κόστος ψυχικό. Γιατί όταν είσαι ερωτευμένος, και ζηλεύεις και υποφέρεις, αλλά ποτέ ο ένας δεν επέβαλε στον άλλον δεσμά αποκλειστικότητας.
Σου λείπει περισσότερο στην καθημερινότητα ή στη δουλειά;
Ξέρεις τι μου λείπει; Μου λείπει ο ώμος του να ακουμπήσω και να μου πει: Αννάκι, μην στεναχωριέσαι, εγώ είμαι εδώ, αγάπη μου. Αυτό λείπει από κάθε άνθρωπο που έζησε με έναν σύντροφο τόσα χρόνια ερωτευμένος μαζί του. Είμαι ακόμα ερωτευμένη. Κοιτάζω τις φωτογραφίες του και λέω πως δεν υπάρχει ομορφότερος. Αγάπη μου, του λέω, ήσουν ο πιο όμορφος, ο πιο έξυπνος και ταλαντούχος. Τι να πουν οι άλλοι μπροστά σου; Του μιλάω και του λέω αυτό. Δικαιώνεται κάθε μέρα. Ο Λουκιανός κάθε μέρα δίνει τροφή. Τον μιμούνται ακόμα. Βλέπω νεότερους καλλιτέχνες που ξεπατίκωσαν τον Λουκιανό.
Είσαι ένας άνθρωπος που συνδέεσαι με τη Λάρισα. Τι σκέψεις κάνεις τώρα που έγινε όλο αυτό στην περιοχή;
Εμένα το σπίτι μου ήταν εκεί. Είναι δυο δρόμους από το ανάχωμα στον Πηνειό που περνάει μέσα από την πόλη. Πολλές φορές μικρή ξενυχτήσαμε τα βράδια όταν έβρεχε πολύ με την αγωνία μην φουσκώσει και ξεχειλίσει. Αυτά, όμως, συνέβαιναν τη δεκαετία του ’60 και του ’50. Δεν επιτρέπεται στις μέρες μας να συμβαίνουν αυτά τα πράγματα. Το υδατικό πρόβλημα της Θεσσαλίας είναι τεράστιο, γιατί δεν είναι μόνο οι πλημμύρες, αλλά και η ξηρασία το καλοκαίρι. Οι γεωτρήσεις που έχουν γίνει και έχουν βουλιάξει το έδαφος, είναι το νερό που φεύγει και πάει χαμένο τον χειμώνα και το καλοκαίρι δεν υπάρχει, τα φράγματα, τα μικρά, τα επιμέρους, που εμείς λέγαμε σαν ΣΥΡΙΖΑ να γίνουνε και δεν προχώρησαν. Είναι ένα πολύ σοβαρό θέμα. Ένα θέμα πολιτικά χρησιμοποιημένο, θα έλεγα.
