Συναντηθήκαμε με τον Σπύρο Χατζηαγγελάκη στη Λόντζα της Γειτονιάς, το μαγαζί που εδώ και έξι μήνες έχει ανοίξει στην καρδιά των Εξαρχείων, στη Χαριλάου Τρικούπη. Ένα μαγαζί με μαμαδίστικο φαγητό, μεγάλα τραπέζια για να κάθονται πολλοί και άγνωστοι, πλήρως εναρμονισμένο με τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της περιοχής, σαν μικρή γειτονιά μέσα σε μια μεγαλύτερη γειτονιά. Επίμονα στα Εξάρχεια. Αν και φωτογράφος, δηλώνει αμήχανος στο να τον φωτογραφίζουν, μια αμηχανία που από ό,τι φαίνεται εξαφανίστηκε μπροστά στον διακριτικό και κομψό φωτογραφικό φακό του Παύλου Παρασκευά, που αποτύπωσε τις απαραίτητες χειρονομίες και βλέμματα την ώρα της συνέντευξης. Και είπαμε αναπόφευκτα πολλά. Για τη νέα θεατρική παράστασή του «Και ἐφύτευσεν ὁ Θεός παράδεισον» με τους σταθερούς συνοδοιπόρους του C. for Circus, σε κείμενο και σκηνοθεσία Βαλέριας Δημητριάδου, που έχει θέμα το trafficking και η οποία κάνει πρεμιέρα στο Σύγχρονο Θέατρο τη Δευτέρα 24 Απριλίου. Για τα έξι χρόνια «Μουρμούρας» και για το αν θα μείνει ή θα φύγει από τη σειρά, και όχι μόνο. Ο Σπύρος Χατζηαγγελάκης ξέρει να διαβάζει την πραγματικότητα και να τη μιλάει απλά, λιτά και απέριττα. Ξέρει να οδηγεί τις λέξεις με ειλικρίνεια στην ουσία των πραγμάτων και να μην ξέρεις κάθε φορά τι να χωρέσεις από μια κουβέντα μαζί του στις σελίδες. Κατευθείαν από τη Λόντζα της Γειτονιάς, αυτός είναι ο Σπύρος Χατζηαγγελάκης.
Η Λόντζα της Γειτονιάς άνοιξε. Είναι τελικά αυτό που είχες στο μυαλό σου;
Εντελώς. Καμιά φορά με κοιτάω απέξω και λέω πόσο άγνοια κινδύνου είχα αλλά και πόσο πάθος ταυτόχρονα. Μετά από έξι μήνες πια κοιτάω τι ευθύνες έχει το να έχεις ένα μαγαζί. Αλλά δεν το βλέπω ως μαγαζί, ως επιχείρηση. Είναι πραγματικά κάτι που με γεμίζει δημιουργικά.
Δεν νιώθεις, δηλαδή, αφεντικό;
Όχι. Αρχικά με λέω ταβερνιάρη και μου αρέσει να με λέω ταβερνιάρη. Προσπαθώ να φτιάξω μια κατάσταση που όλοι να είμαστε ίσοι. Απλώς, καθένας έχει διαφορετικές αρμοδιότητες. Εγώ, δηλαδή, έχω άλλες αρμοδιότητες, ευθύνες ως ιδιοκτήτης, η σεφ έχει άλλες, ο μάγειρας άλλες. Αλλά αυτό που έχει φτιαχτεί και αυτό που βλέπετε εδώ είναι πραγματικά αυτό που ήθελα. Μια παρένθεση στο κέντρο της Αθήνας, ένα μέρος θαλπωρής, φιλέματος, ένα διάλειμμα από την καθημερινότητα για να συνεχίζεις τη μέρα σου. Νομίζω ότι και γι’ αυτό το έχει αγαπήσει πολύ ο κόσμος.
Το ότι το μαγαζί είναι στα Εξάρχεια του τώρα με όλα αυτά που αντιμετωπίζουν σε προβληματίζει;
Το μαγαζί αυτό μόνο εδώ θα μπορούσε να έχει γίνει. Γιατί συνεχίζω να θεωρώ τα Εξάρχεια γειτονιά. Για αυτό είναι η Λόνζτα της Γειτονιάς. Συνεχίζω να θεωρώ τα Εξάρχεια πολυπολιτισμικά. Ακόμα και ο τρόπος που είναι φτιαγμένο και η αγάπη που είναι φτιαγμένο αυτό το μαγαζί πάνε κόντρα σε αυτή την αστυνομοκρατία, στην εμπορευματοποίηση των Εξαρχείων. Για μένα είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν, σε μια πιο υγιή εποχή, με συνύπαρξη των ανθρώπων. Υπάρχουν μεγάλα τραπέζια, όπου άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι επικοινωνούν, γνωρίζονται στην απρόσωπη Αθήνα. Και αυτό μπορείς να το βρεις στα Εξάρχεια. Οπότε πιστεύω ότι πραγματικά αυτό το μαγαζί πάει κόντρα σε αυτό που φαίνεται να θέλουν να φτιάξουν στα Εξάρχεια. Έτσι κι αλλιώς, σ’ εμάς Λόντζα σημαίνει το σημείο που μαζεύονται τα απογεύματα γιαγιάδες και κουτσομπολεύουν. Οπότε εγώ είναι σαν με το ζόρι να «επιβάλλω» στους ανθρώπους, εφόσον θα καθίσουν μαζί, να επικοινωνήσουν, να γνωριστούν και να πουν ένα γεια. Είναι γειτονιά εδώ πέρα. Αφήστε το απρόσωπο.
Σε μια απεργία κρεμάσατε φαγητά έξω από το κλειστό μαγαζί για να τα πάρει ο κόσμος.
Στην πρώτη πανελλαδική απεργία τον Νοέμβριο οι εργαζόμενοι θέλανε να απεργήσουν· και εγώ, φυσικά, ως ιδιοκτήτης μαγαζιού στα Εξάρχεια. Το μαγαζί έμεινε κλειστό. Ήθελα, όμως, να απεργήσω με έναν διαφορετικό τρόπο. Αυτό το μαγαζί φροντίζει να σε φιλέψει, να σε ταΐσει γιατί εσύ το επιλέγεις. Μπορεί να μην μπορείς να μαγειρέψεις, μπορεί να μην έχεις τη δύναμη, να μην έχεις χρήματα. Τη μέρα της απεργίας το μαγαζί θα ήταν κλειστό. Άρα, αυτό που μπορεί να προσφέρει δεν θα μπορούσε να το προσφέρει. Η δική μου απεργία ήταν στο να χρεωθώ, χωρίς να είναι ανοιχτό, πιάτα τα οποία μαγειρεύτηκαν το προηγούμενο βράδυ και να είναι έξω με μια ανακοίνωση ότι είναι για όποιον έχει ανάγκη, είτε είναι κάποιος άστεγος είτε κάποιος που δούλευε αναγκαστικά και δεν είχε τι να φάει, και μπορούσε να πάρει δωρεάν φαγητό από το μαγαζί που απεργούσε. Οπότε απήργησα από την εμπορευματική λογική της τροφής και του φαγητού. Γιατί ως εργαζόμενος βρίσκω πάντα το νόημα στην απεργία. Ως ιδιοκτήτης είχα ένα ερώτημα πώς να το κάνω και πώς θα συνεισφέρω στην απεργία. Οπότε βρήκα αυτόν τον τρόπο.
Στο θέατρο πιστά με τους C. for Circus σε ένα έργο για το trafficking.
Είναι η πρώτη φορά που ανεβάζουμε δικό μας κείμενο. Θέλαμε πολύ να μιλήσουμε για κάτι που τελικά φαίνεται να μην είναι πολύ ειπωμένο θεατρικά, αλλά ούτε κοινωνικά στην καθημερινότητά μας. Είναι πράγματα τα οποία προσπερνάμε. Η βάση του έργου είναι το trafficking. Δεν το πιάνουμε εύκολα αυτό το θέμα. Εστιάζουμε σε άλλα προβλήματα και ξαφνικά ξεχνάμε κάποια άλλα που συμπεριλαμβάνουν την έμφυλη βία. Και η καθημερινότητα το έφερε μπροστά μας με την ιστορία αυτή στον Κολωνό με το κορίτσι και τη συμπεριφορά των ΜΜΕ, της αστυνομίας, της κοινωνίας, του κράτους, τον χρόνο που πέρασε για να σβηστούν στοιχεία. Είναι ένα τεράστιο κομμάτι βίας το οποίο αντιμετωπίζουν γυναίκες κατά βάση και θηλυκότητες. Τα στατιστικά δείχνουν ότι ειδικά στην Ελλάδα τα ποσοστά του trafficking είναι τεράστια. Κανένας μας δεν μπορεί να το πιστέψει. Γιατί λένε ότι μάλλον θέλουν να κάνουν αυτή τη δουλειά. Και όμως, τα ποσοστά είναι τεράστια και η Βαλέρια έχει κάνει μεγάλη έρευνα γύρω από αυτό. Να πούμε, βέβαια, πως το έργο μας είναι τοποθετημένο αόριστα, δεν προσδιορίζει ούτε χώρο ούτε χρόνο.
Τι είναι στο κέντρο της παράστασης;
Είναι μια ιστορία που βλέπεις τις διακλαδώσεις, τα αποτελέσματα, τις συνέπειες στην οικογένεια. Για ποιον λόγο κάποιος μπορεί να είναι πιο ευάλωτος και να πέσει θύμα αυτών των αρπακτικών. Ασχολείται με τα χαρακτηριστικά, όπως το χαμηλό εισόδημα, οι δυσκολίες στην οικογένεια που συμβάλλουν σε όλο αυτό. Τι επιπτώσεις έχει μετά στην οικογένεια. Γνωρίζει η οικογένεια; Η αστυνομία; Η παράσταση προσπαθεί όσο γίνεται να χαρτογραφήσει ένα φαινόμενο κοινωνικά και φυσικά, και όχι απαραίτητα δραματικά.
Ο κύκλος της έμφυλης βίας δεν κλείνει ποτέ; Ούτε καν στην Τέχνη;
Φάνηκε ότι έχουμε κάνει τεράστια πρόοδο, δεν υπάρχει αμφιβολία. Όταν άνοιξαν στόματα, μετά υπήρχε ένα ντόμινο αποκαλύψεων, αλλά είμαι βέβαιος ότι υπάρχουνε ακόμα περισσότερα πράγματα ανείπωτα και στον χώρο της Τέχνης. Χρειάζονται, όμως, μια προστασία τα θύματα. Πώς να μιλήσει το θύμα όταν νιώθει ότι μπορεί να διαπομπευθεί; Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν και άλλα περιστατικά που ποτέ δεν ειπώθηκαν.
Έτσι όπως εξελίχθηκαν κάποιες ιστορίες, έκλεισαν και στόματα;
Το πιστεύω ότι έχουν κλείσει στόματα. Κάποιοι άνθρωποι βγήκαν επώνυμα, κατήγγειλαν και μπράβο τους για αυτή την πυγμή. Αλλά αυτό που ακολούθησε ακόμα και για αυτούς τους ανθρώπους που επωμίστηκαν επώνυμα αυτήν την ευθύνη ήταν τραγικό. Άρχισε να γίνεται ένα τρομακτικό δημόσιο κουτσομπολιό, που όταν το αντιληφθεί κάποιος, σίγουρα δεν ενθαρρύνεται να μιλήσει. Αντίθετα, σωπαίνει.
Γράφεται παντού ότι αποχωρείτε από τη «Μουρμούρα» και εσύ και η Μαρία Χάνου.
Ναι, ισχύει. Νομίζω ότι έχει κλείσει ο κύκλος αυτός. Πολύ ευχάριστα, πολύ χαρούμενα. Πραγματικά, είναι ένας κύκλος τρομερά ευχάριστος που κλείνει. Και πάμε να δούμε τι άλλο μπορεί να ανοίξει.
Πώς φεύγεις μετά από έξι χρόνια;
Εμείς οι ηθοποιοί είμαστε μαθημένοι σ’ αυτό. Κάθε έξι μήνες αλλάζουμε παράσταση. Το ότι κράτησε για μένα και τη Μαρία έξι χρόνια η «Μουρμούρα» είναι ένα τεράστιο στοίχημα που κερδήθηκε. Δείχνει ότι ήμασταν χαρούμενοι σε αυτή τη δουλειά. Αλλά καταλαβαίνεις ότι φτάνεις σε ένα τέλος όταν δεν μπορείς να το πας παρακάτω και έχεις την ανάγκη να δημιουργήσεις καινούργια πράγματα.
Τι κρατάς από αυτή τη δουλειά;
Το καταπληκτικό κλίμα που υπάρχει στα γυρίσματα της «Μουρμούρας». Όλοι οι συντελεστές συνέβαλαν στο να δημιουργηθεί ένα τρομερά υπέροχο και σπάνιο εργασιακό περιβάλλον. Ως ηθοποιό με έκανε σοφότερο. Έχει άλλες ταχύτητες από το θέατρο. Ακονίζει με διαφορετικό τρόπο το μυαλό σου. Γίνεσαι ταχύτερος και πιο παραγωγικός. Όλα αυτά είναι πράγματα που μας έδωσε η «Μουρμούρα» και μπορείς να τα κρατήσεις και να τα μεταφέρεις και στο θέατρο.
Η πολύχρονη τηλεοπτική έκθεση έφερε και μια σχεδόν εμμονική ενασχόληση με την προσωπική σου ζωή. Πώς ησυχάζεις αυτή την αδιακρισία;
Μάλλον ωριμάζεις εσύ και σου μοιάζει πια πιο φυσιολογικό να σε ρωτάνε τέτοια πράγματα. Σιγά-σιγά αντιλαμβάνεσαι την αυτοκυριαρχία σου και την αυτοδιάθεσή σου, και λες δεν πα να με ρωτήσεις ό,τι θέλεις, δεν είμαι υποχρεωμένος να σου απαντήσω. Κάπως μέσα στο κεφάλι σου αρχίζουν και εξομαλύνονται αυτά τα πράγματα. Ησυχάζεις γιατί βρίσκεις άλλους τρόπους να απαντήσεις ή να μην απαντήσεις σε τέτοια πράγματα.
Μπορείς να επιβιώσεις σε αυτό το επάγγελμα αν δεν παίξεις αυτό το παιχνίδι;
Εννοείται. Η δουλειά μας δεν είναι να είμαστε πιόνια της showbiz. Είμαστε δημιουργοί, καλλιτέχνες. Άλλο πράγμα. Βέβαια, μπορεί να έχει παρερμηνευτεί στην Ελλάδα γιατί μάλλον δεν έχουμε με τίποτα σοβαρότερο να ασχοληθούμε.
Πώς νιώθεις τώρα που έληξαν οι καταλήψεις;
Ήταν συγκινητικό ότι σύσσωμος ο καλλιτεχνικός κόσμος και άνθρωποι που δεν τους έχεις δει ποτέ να υπάρχουν κινηματικά κατέβηκαν στον δρόμο. Μου μοιάζει οξύμωρο γιατί δεν έχει λυθεί απολύτως τίποτα και συζητάμε για τη λήξη. Έξω από τον Άρειο Πάγο κάποιοι έκαναν συγκέντρωση ενάντια στους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας και σκέφτηκα πως είναι δύσκολο να τους ακούσει κάποιος. Είναι πιο εύκολο να τους κάνει το σύστημα στην άκρη. Είμαστε μυρμηγκάκια και ειδικά με τον τρόπο που υπάρχει η κοινωνική πολιτική στις μέρες μας στην Ελλάδα. Σε περνάνε για χαζό και πρόβατο, στο λένε στα μούτρα χωρίς καμία ευθιξία, καμία προσωπική ηθική. Βγες στον δρόμο, κάνε ό,τι θέλεις, δεν πειράζει, γιατί δεν θα γίνει αυτό που θέλεις. Νιώθω μια ματαιότητα. Αλλά ο αγώνας δεν πρέπει να σταματάει ποτέ. Ό,τι και να κάνουνε οι έχοντες την εξουσία, εμείς δεν πρέπει να σταματάμε. Και όσο πιο μαζικός είναι ο αγώνας, τόσο περισσότερα αυτά που θα πετύχουμε. Είναι μεγάλο όπλο η αλληλεγγύη. Χρειάζεται αλληλεγγύη από άλλους κλάδους, από άλλους χώρους. Να αντιληφθούν οι άνθρωποι που καταναλώνουν το υλικό των ηθοποιών ότι είμαστε εκεί μέρος της καθημερινότητάς τους. Χρειάζονται ορατότητα, μια σύνδεση και αλληλεγγύη.
Το δυστύχημα στα Τέμπη τι αφήνει;
Υπάρχει πια ένα τεράστιο βάρος στην ψυχή μου. Υπήρχαν αρκετές μέρες όπου ένιωθα μια ματαιότητα. Μια στεναχώρια, ένα βάρος μέσα μου. Κάτι σαν να μην έστεκε, κάτι σαν να μην πήγαινε καλά και να μην έχει πια αξία σε αυτά που επέλεγα να κάνω στη ζωή μου. Όλα κινούνται πια υπό το τεράστιο βάρος του θανάτου αυτών των ανθρώπων.
Σου κατέβασαν το προφίλ στο Instagram εξαιτίας κάποιων γυμνών φωτογραφιών. Γιατί θύμωσες τόσο πολύ;
Στο παρελθόν μού είχαν κατεβάσει αρκετές φωτογραφίες από αναφορές χρηστών και όχι εξαιτίας του αλγόριθμου. Μια μέρα ξύπνησα και δεν υπήρχε λογαριασμός. Με τη βοήθεια δικηγόρου στείλαμε ένα τύπου εξώδικο στο Instagram και κερδίσαμε. Θύμωσα αρχικά γιατί η φωτογραφική μου δουλειά υπάρχει μόνο εκεί. Έφτιαξα το Instagram με την αθωότητα και την αφέλεια ότι είναι ένα social media που αναρτάς φωτογραφίες. Η ύπαρξή μου φωτογραφικά ήταν μόνο εκεί, οπότε έπρεπε κάπως να το διεκδικήσω πίσω. Ακόμα ένας λόγος που θύμωσα έχει να κάνει με την απενοχοποίηση του γυμνού σώματος και με τον καλλιτεχνικό τρόπο που θεωρώ ότι εγώ βλέπω το γυμνό. Μου κατέβαζε τις φωτογραφίες με την αιτιολογία «Σεξουαλικές υπηρεσίες έναντι αμοιβής». Τι είμαι, μαστροπός; Έλεος. Την καλλιτεχνική μου φωτογραφική δουλειά την ενέταξαν σε αυτό το πλαίσιο. Αν είναι δυνατόν! Τώρα φαίνεται να αλλάζει μια διάταξη. Θα αρχίσει να επιτρέπεται η γυναικεία θηλή, ενώ η αντρική φυσικά επιτρέπεται, πράγμα εντελώς οξύμωρο.
