Η μητέρα της μαμάς της είναι από το Αϊβαλί και από τη Λευκάδα ο μπαμπάς της. Ξεκίνησε το πιάνο στα επτά. Η φαμελιά της δοκίμασε την πρώτη μεγάλη έκπληξη, όταν, μετά το σχολείο, η μικρή Κωνσταντία έφυγε στο Παρίσι, για μαθήματα με την Yvonne Lefébure. Στην Αθήνα, λίγο μετά, μάθαινε θεωρητικά, φούγκα και σύνθεση με τον Μιχάλη Τραυλό. Μια καλή μαθήτρια, που τα κάνει όλα!
Στο Βερολίνο
Μετά από μια πρόβα στην ΕΡΤ με τον Λουκά Καρυτινό διευθυντή, ένας ακαριαίος έρωτας γεννήθηκε. Ένιωσε πως η διεύθυνση μιας ορχήστρας της ταίριαζε πολύ και ήταν το μόνο που ήθελε να κάνει. Μίλησε με τον μαέστρο, έκανε μαζί του λίγα μαθήματα και μετά έστειλε τα χαρτιά της στο Βερολίνο. Ήθελε να μάθει, να εντρυφήσει, να εμβαθύνει, κάτι που στην Ελλάδα του ’87 δεν γινόταν.
Στο μεταξύ, έπαιζε στις σχολές χορού, δίδασκε, ώσπου, κάποια στιγμή, διορίστηκε σ' ένα γυμνάσιο - η πιο νεαρή δημόσια υπάλληλος! Στα είκοσι, έκανε ό,τι μπορεί για να μαζέψει χρήματα και να φύγει, αφού οι γονείς της δεν είχαν τη δυνατότητα να την υποστηρίξουν.
Παραιτήθηκε από όλες τις δουλειές και έφυγε με μια βαλίτσα στο χέρι, 75 μάρκα κι ένα one-way εισιτήριο στην τσέπη. Ήταν 21 Οκτωβρίου του 1987 όταν έφτασε στο Δυτικό Βερολίνο για να προετοιμαστεί για τις εξετάσεις στη διεύθυνση ορχήστρας και τη σύνθεση.
Η απαξίωση - η αποδοχή
«Γιατί ήρθατε εδώ; Γιατί δεν μείνατε στη χώρα σας;» της είπε ένας καθηγητής. Της έκανε πολύ κακή εντύπωση. Στο μεταξύ, και στις δύο σχολές υπήρχε από μία διαθέσιμη θέση. «Δεν γίνεται να πάρει ένας και τις δύο θέσεις, θα σας πάρουμε στη σύνθεση και βλέπουμε!» της είπαν.
Πέρασε στη σύνθεση, αλλά παρακολουθούσε τα μαθήματα και στη διεύθυνση ορχήστρας, σαν να φοιτούσε εκεί κανονικά. Είχε πει στον καθηγητή: «Θα δώσω ξανά εξετάσεις το επόμενο εξάμηνο και θα με πάρετε». Και την πήραν!
Όταν έφτασε στο Βερολίνο άρχισε να πηγαίνει παντού, σε κάθε πρόβα, σε κάθε συναυλία. Γνώρισε τον Bernard Haitink, τον Carlos Kleiber ή τον σπουδαίο μαέστρο -αλλά «δύσκολο» άνθρωπο- Claudio Abbado του οποίου έγινε βοηθός, συναποκομίζοντας θετικές αλλά και αρνητικές εμπειρίες.
Ήταν ένα σχολείο μεγαλύτερο από τη σχολή της, το να μαθαίνει τι ήχο αποδίδει μια ορχήστρα, ανάλογα με τον μαέστρο της. Όχι από το πώς διευθύνει, αλλά από την ανθρώπινη στάση του απέναντι στην ορχήστρα.
Η γυναίκα - η μαέστρος
Στην αρχή την κοιτούσαν περίεργα. Γυναίκα μαέστρος από την Ελλάδα; Οι άνδρες μουσικοί προσπαθούσαν να προτάξουν τη γυναικεία από την καλλιτεχνική της υπόσταση. Εισέπραξε εχθρικότητα και από γυναίκες μουσικούς, γιατί δεν είχαν μπροστά τους έναν άνδρα μαέστρο να τις θαυμάζει!
Η Κωνσταντία δούλευε συνέχεια, συχνά εις βάρος της υγείας της. Εργαζόταν σερβιτόρα και έγραφε νότες για έναν εκδοτικό οίκο μέχρι τις 4 το πρωί. Στις επτά, έπρεπε να είναι πίσω στη σχολή για να προλάβει να βρει ελεύθερο χώρο για μελέτη. Δεν είχε έρθει από 2.500 χιλιόμετρα μακριά για να κάθεται και να κοιτάζει τ’ αστέρια!
Σήμερα, η Γερμανία αποτελεί τη βάση της, καθώς από το 1999 υπήρξε καθηγήτρια στα σύνολα σύγχρονης μουσικής του «Hochschule Hans Eisler Berlin» και από το 2002 του «Hochschule für Musik und Theater» του Μονάχου.
Η Κωνσταντία Γουρζή έχει συνεργαστεί με σημαντικές ορχήστρες και οργανισμούς, μεταξύ των οποίων οι Όπερες του Βερολίνου και του Μονάχου, οι Ορχήστρες της Ραδιοφωνίας της Στουτγάρδης, της Φρανκφούρτης και της Στοκχόλμης, το Φεστιβάλ της Λουκέρνης, κι έχει παρουσιάσει έργα σε διάφορα μέρη του κόσμου, ενώ έχει ηχογραφήσει για τις διεθνούς ακτινοβολίας δισκογραφικές εταιρείες ECM, Naxos, Sony Classics κ.ά.
Στη δημιουργική ομάδα της ECM
Η Κωνσταντία δεν είχε ποτέ σκεφτεί σοβαρά τη δισκογραφία. Ένιωθε ανασφαλής. Στα τέλη του περασμένου αιώνα, της πρότειναν από μια γερμανική δισκογραφική εταιρεία να ηχογραφήσει με μια ορχήστρα, ως μαέστρος. Τους αρνήθηκε! Κάποιοι την είπαν ψηλομύτα. Η εταιρεία είπε: «Καλά, αφού δεν θέλεις τώρα, θα σε ξαναρωτήσουμε σ' ένα χρόνο». Φαίνεται πως κάτι είχαν δει που τους άρεσε.
Τους αρνήθηκε ξανά σε ένα χρόνο, γιατί έτσι της μίλαγε το ένστικτό της. Είπε πως δεν μπορεί να πάει σε μια ορχήστρα που δεν την ξέρει και σε μια εβδομάδα να την αγαπήσει, να την ερωτευτεί, να την παντρευτεί και να κάνουν και παιδιά! Και αναρωτήθηκε, για πρώτη φορά στα σοβαρά, ποια θα ήταν η εταιρεία που θα της ταίριαζε.
Με τον Manfred Eicher
Κατέληξε στην ECM γιατί αυτό που κάνει εκεί ο Manfred Eicher είναι μοναδικό και πολύ κοντά στον ήχο και στις μουσικές της πεποιθήσεις. Το 2004 τού στέλνει το πρώτο της ορχηστρικό έργο. Καμία απάντηση. Άρχισε να παίρνει τηλέφωνα για να τον συναντήσει, καμία απάντηση.
Τον συνάντησε κατά τύχη σε μια συναυλία το 2008 και έκλεισαν το πρώτο ραντεβού στα γραφεία της εταιρείας. Πάει, ακούει τη μουσική της, βρίσκουν το «Rosamunde Quartet», όμως, ενώ είχαν όλα προγραμματιστεί, αυτό διαλύθηκε. Σε ένα cd που είχε κάνει το 2009 σε μια άλλη γερμανική εταιρεία, τη «NEOS», οι κριτικές έλεγαν: «μα αυτή είναι μουσική για την ECM». Χρειάστηκε υπομονή, επιμονή και πείσμα. Και νά που τελικά έγινε!
Το 2014 κυκλοφορεί από την επιλεκτική γερμανική εταιρεία το άλμπουμ «Konstantia Gourzi: Music for Piano and String Quartet», με την Lorenda Ramou και το «Ensemble Coriolis». Τρεις μέρες στο Πήλιο, σε ένα σπίτι μέσα στο δάσος, ήταν η αιτία της σύνθεσης του δεύτερού της κουαρτέτου σε αυτό τον δίσκο.
Στο Πήλιο υπήρχαν τόσοι ήχοι γύρω της που ένιωσε πως βρισκόταν σε ένα χωροχρονικό κενό, με τα αυτιά της να ακούνε συγχρόνως τα πάντα. Ήταν σαν να είχε πάρει κάποια ουσία, σαν να είχαν διευρυνθεί οι αισθήσεις της. Μια τόσο δυνατή εμπειρία!
Το κομμάτι βγήκε μέσα σε μια εβδομάδα, χωρίς να έχει κοιμηθεί, χωρίς να έχει φάει, τίποτα. Αυτή η εβδομάδα αποτελεί ένα κενό στη ζωή της, ένα κενό στη μνήμη της.
Το άλλο κουαρτέτο στον δίσκο αυτό, το «Israel», ήταν παραγγελία ενός συνόλου από το Τελ Αβίβ για ένα πορτρέτο που της έκαναν εκεί, σαν μαέστρου και συνθέτη. Ήταν μια περίοδος που πήγαινε πολύ συχνά στο Ισραήλ για συναυλίες και μια μέρα που δεν θα ξεχάσει ποτέ:
«Μόλις είχε σκάσει μια βόμβα, βρίσκομαι λίγους δρόμους παρακάτω και συγκεντρώνομαι στα βλέμματα των ανθρώπων, τα οποία δεν μπορώ ακόμα να περιγράψω με λόγια. Δεν υπήρχε χρόνος στα βλέμματα αυτά, η αίσθηση της ζωής και του θανάτου ζωγραφιζόταν με την ίδια ένταση στα πρόσωπά τους. Δύο τετράγωνα πιο κάτω, ένα κουαρτέτο εγχόρδων από τη Ρωσία έπαιζε για να μαζέψει λεφτά να ζήσουν, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα».
«Anájikon», σε λευκό και μπλε
Στο μουσικό της σύμπαν συγχωνεύονται συχνά στοιχεία από διάφορες μουσικές παραδόσεις. Εκεί, η Ανατολή συνδιαλέγεται με τη Δύση. Το “Anájikon” είναι ο δεύτερος δίσκος που η Κωνσταντία Γουρζή ηχογραφεί για την ECM.
Η ομώνυμη σύνθεση, το κουαρτέτο εγχόρδων “Anájikon” (Ο Άγγελος στον Μπλε Κήπο), είναι εμπνευσμένη από το χάλκινο γλυπτό «Άγγελος1» του Βερολινέζου Alexander Polzin. Τα τρία σύντομα μέρη του φέρουν στον τίτλο τους το μπλε χρώμα (Το μπλε τριαντάφυλλο, Το μπλε πουλί, Το μπλε φεγγάρι).
Η ορχηστρική σύνθεση “Ny-él” (Δύο Άγγελοι στον Λευκό Κήπο), έργο εμπνευσμένο επίσης από το γλυπτό του Polzin «Διπλός Άγγελος», είναι παραγγελία του διάσημου Φεστιβάλ Μουσικής της Λουκέρνης. H παρτιτούρα του είναι αφιερωμένη στη μνήμη δύο πολύ σημαντικών για την Κωνσταντία Γουρζή μουσικών προσωπικοτήτων: των Pierre Boulez και Claudio Abbado, και δίνει την οδηγία «κατανυκτικά, πολύ ζεστά».
Στο "Ny-él", σε αντίθεση με το "Anájikon", ένα σύνολο κρουστών δίνει μια ιδιαίτερη ρυθμική πνοή, ιδίως στο πρώτο μέρος όπου αντιπαρατίθενται τα κρουστά με τα έγχορδα και τα ξύλινα πνευστά, με καντιλένες που ακούγονται σαν μοιρολόγια. Ασυνήθιστες τεχνικές, διαφορετικά είδη φυσήματος στα πνευστά ή μικρές λαστιχένιες μπάλες που παίζονται στο σώμα των εγχόρδων, καθώς και στοιχεία αλεατορικής μουσικής, μέσω των οποίων οι μουσικοί δημιουργούν κάθε φορά ένα ιδιαίτερο, δικό τους προσωπικό ηχητικό ύφος, το χαρακτηρίζουν.
Για κάθε της σύνθεση, που είναι εμπνευσμένη από έναν εικαστικό άγγελο, η Κωνσταντία Γουρζή έχει προσδιορίσει και ένα χρώμα. Στο “Anájikon”, κάθε μέρος αναπτύσσεται σε μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, οι ήχοι και τα θέματα χαρακτηρίζονται από αμεσότητα και από μια πυκνή χρονική αλληλουχία, σε αντίθεση με την προηγούμενή της ηχογράφηση, η οποία περιείχε έργα μιας μεγαλύτερης συνθετικής περιόδου.
Καλοκαίρι στην Ελλάδα
Την Κωνσταντία Γουρζή θα την απολαύσουμε το καλοκαίρι, στις πρώτες παγκόσμιες πρεμιέρες νέων συνθέσεών της, που υποστηρίζονται από την αυστριακή και τη γερμανική πρεσβεία στην Αθήνα. Στην Ύδρα στις 17 και 31 Ιουλίου, στο αρχαίο Θέατρο της Δωδώνης στις 29 Ιουλίου, στο Φεστιβάλ Μουσικής του Μολύβου, στη Λέσβο, στις 18 Αυγούστου.
Η αναμενόμενη νέα ορχηστρική της σύνθεση «Ο Χορός του '21» είναι αφιερωμένη στα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Μια παραγγελία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών.
