Του Νίκου Χατζηνικολάου*
Η είδηση έφτασε εντελώς απρόσμενα την Κυριακή που μας πέρασε: «Ο Ντίνος πεθαίνει».
Τον είδα για τελευταία φορά στην Αθήνα πριν λίγα χρόνια. Τυχαία, στην «Πολιτεία», όπου είχε πάει κι εκείνος να ψάξει και να ξεφυλλίσει βιβλία. Διάβαζε κάτι όρθιος. Είχε χάσει λίγο βάρος. Βρήκα ότι ποτέ του δεν ήταν τόσο καλά.
Όλο μιλάμε και γράφουμε για τους διανοούμενους. Να ένας που δεν κολλάει κάτω από καμιά ετικέτα και δεν χωράει σε κανέναν ορισμό.
Μια διαδρομή στον γεωγραφικό χώρο σχετικά σπάνια: Αλεξάνδρεια - Αθήνα - Ρώμη - Παρίσι. Μοναδική ήταν όμως η πνευματική εξέλιξή του. Φιλοσοφία και φιλολογία έχουν απασχολήσει πολλούς, αν και όχι συχνά με τέτοια επιτυχία στη σύζευξή τους. Εδώ όμως έχουμε έναν σημαντικό διανοούμενο σχεδόν χωρίς έργο. Ή, καλύτερα, με ένα τεράστιο έργο που είχε κολλήσει στον λάρυγγά του, και δεν μπορούσε να γίνει δημόσια φωνή. Το μόνο που είδε το φως της δημοσιότητας είναι κάποια σπαράγματα που έπρεπε να τον πολιορκήσεις για να τ’ αρπάξεις απ’ τα χέρια του. Ακόμη κι η διατριβή έτσι βγήκε.
Στο περιοδικό των Ελλήνων φοιτητών του Παρισιού "Πορεία" δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Κώστας Βιλάνος τη φιλοσοφική πολεμική του κατά του Δ. Κουτσογιαννόπουλου, καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ένα κείμενο που αποκαλύπτει την ευρύτητα και τη διεισδυτικότητα της σκέψης του: Φιλοσόφου παθήματα ή τα μαθήματα φιλοσοφίας του καθηγητή Δ. Κουτσογιαννόπουλου (αναδημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του Πολίτη). Τα λεξικογραφικά ενδιαφέροντά του στήριζαν πάντα την φιλοσοφική του κριτική. Το τι αριστουργήματα μπορούσε να δώσει αυτή η σκέψη στην ενότητά της φαίνεται στη μελέτη του που δημοσιεύτηκε στο Διήμερο Κοραή (Αθήνα, 1984).
Ήταν πάντα παρών για να σχολιάσει και να νουθετήσει τους νεότερους και τους μεγαλύτερους. Η έκδοση Με τους τρόπους του Ντίνου Γεωργούδη, που του αφιέρωσαν οι μαθητές του, δείχνει την αναγνώριση και την ακτινοβολία της προσωπικότητάς του και σε μεταγενέστερα χρόνια. Η συμμετοχή του στη συντακτική επιτροπή του Αγώνα, περιοδικού της οργάνωσης Παρισιού του ΚΚΕ Εσωτερικού, το αποδεικνύει επίσης. Κοιτάζω τη φωτογραφία με τα μέλη της συντακτικής επιτροπής. Πρέπει να την τράβηξε ο Κώστας Διαφωνίδης ή ο Παναγιώτης Σκούφης με τη μηχανή του Νίκου. Ο Ντίνος κοιτάζει με διαπεραστικό μάτι, κατάματα, τον φακό. Σαν να διασκεδάζει και λίγο. Είναι έτοιμος να πει ένα αστείο για να μας προσγειώσει. Μονρούζ. Κάπου μεταξύ του 1972 και του 1973. Στην Ελλάδα, δικτατορία. Κρίση της κομμουνιστικής Αριστεράς διεθνώς. Στον ενδέκατο όροφο μιας πολυκατοικίας στον νότο του Παρισιού ετοιμάζουμε ένα τεύχος. Ανάμεσά μας ο Ντίνος, απαιτητικός και ανατρεπτικός. Ορθός λόγος και διαλεκτική σκέψη.
* Ο Νίκος Χατζηνικολάου είναι ομ. καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης
