Των Ιφιγένειας Μποτουροπούλου, Δημήτρη Νικολάου, Γιάννη Τζιώτη*
Με συγκίνηση μεγάλη πληροφορηθήκαμε την 1η Νοέμβρη τον θάνατο του Ντίνου Γεωργούδη, του αγαπημένου μας καθηγητή. Όσοι υπήρξαμε μαθητές του στη Σορβόννη τη δεκαετία του ’80, ήμασταν πραγματικά τυχεροί να αξιωθούμε έναν δάσκαλο του διαμετρήματός του. Αλλά και στα χρόνια που ακολούθησαν, όταν πια είχαμε τελειώσει τις σπουδές μας και σκορπίσαμε, η επικοινωνία μας μαζί του δεν διακόπηκε ποτέ. Παρακολουθούσε με αγάπη την εξέλιξη του καθενός από εμάς, τις επιτυχίες μας, τα βιβλία και τα άρθρα που γράφαμε. Ήταν πάντα κοντά, παρών.
Τον αποχαιρετούμε σήμερα με θλίψη και σεβασμό με αυτό το μικρό κείμενο που κρύβει την αγάπη μας και την ευγνωμοσύνη μας:
Παρίσι, Σορβόννη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, τρίτος όροφος, βιβλιοθήκη. Όπως κάθε Δευτέρα, εσπερινές ώρες, ο καθηγητής μας Ντίνος Γεωργούδης βρισκόταν καθισμένος στην κορυφή του μεγάλου τραπεζιού, περιστοιχισμένος από μεταπτυχιακούς φοιτητές, υποψήφιους διδάκτορες και ελεύθερους ακροατές. Ένα πιστό και προσηλωμένο κοινό που τον πλαισίωνε στη διδασκαλία του και λαχταρούσε κάθε φορά πότε θα έρθει η μέρα του σεμιναρίου για να τον ξανακούσει. Γιατί; Διότι το μάθημά του δεν έμοιαζε με κανένα άλλο!
Μέσα στην υποβλητική ατμόσφαιρα του σπουδαστηρίου ο χαρισματικός λόγος του Δασκάλου (απόλυτα συνταιριασμένος και με την ξεχωριστή φυσική του παρουσία) είχε τη μοναδική ικανότητα να σαγηνεύει το ακροατήριό του και να το εγκλείει στο μαγνητικό του πεδίο.
Το χάρισμα αυτό ήταν απότοκο της εκπληκτικής του ευρυμάθειας και του επιστημονικού του κοσμοκεντρισμού (βαθιά γνώση της ελληνικής, αλλά και της ξένης πνευματικής παραγωγής), της οξύτατης και λεπτότεχνης κριτικής του σκέψης (με τους συνδυασμούς της και τα διαρκή ερωτήματα), των ποικίλων φιλολογικών του ενδιαφερόντων (από την αρχαία φιλοσοφία και τη Βίβλο έως τη λεξικολογία και τις πλέον πρόσφατες μεθόδους γραμματοκριτικής), της στέρεης μεθοδολογικής του σκευής, του πάθους του για την έρευνα, της αγάπης του για τα βιβλία.
Η οικείωσή του με τις κορυφαίες στιγμές της λογοτεχνίας, αλλά και τα ελάσσονα επιτεύγματά της, ευθυγραμμιζόταν με την πεποίθησή του ότι για τη φιλολογική επιστήμη όλα τα θέματα είναι άξια μελέτης και προσοχής: να επιζητεί δηλαδή κανείς όχι μόνον την εποπτική γενικευτική σύνθεση, αλλά και τη φιλοπερίεργη λεπτόλογη ανάλυση.
Παράλληλα η εκλεκτικότητα, η αριστοπρέπεια και η ανεξιγνωμία του πάνω σε διάφορα πνευματικά ζητήματα αποτελούσαν αναπόσπαστα στοιχεία του χαρακτήρα του, που εκδηλωνόταν συχνά με μαχητική διάθεση, παρρησία και καυστικό χιούμορ.
Ο καθένας από τους τόσους και τόσους μαθητές του (1976-1999) έχει πολλά να θυμάται από τις γόνιμες συζητήσεις μαζί του για την επίλυση των ερευνητικών του προβλημάτων. Ο Δάσκαλος πάντα είχε χρόνο για όλους. Το κύριο χαρακτηριστικό του ήταν, και εξακολούθησε να είναι μέχρι το τέλος, η γενναιοδωρία. Καταδεκτικός και ευπροσήγορος, κατάφερνε να καλλιεργεί ένα αίσθημα συντροφικότητας, καθώς ήταν πρόθυμος να μοιράζεται ιδέες, προτάσεις, ανησυχίες, να προτείνει λύσεις σε μεθοδολογικά προβλήματα, να χαράζει γόνιμους συζητητικούς δρόμους για την προσέγγιση ενός θέματος μέσα από ένα πρίσμα που προκαλούσε στον συνομιλητή του τη χαρά και την ικανοποίηση μιας προσωπικής ανακάλυψης.
Προέτρεπε τους μαθητές του να συχνάζουν σε βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία για να διευρύνουν τον βιβλιογραφικό ορίζοντα των μελετών και των ενδιαφερόντων τους. Κοινολογούσε και μοιραζόταν μαζί τους τα δικά του ευρήματα και την εμπειρία του από την πολύχρονη διαπάλη του με τα κείμενα χωρίς ακαδημαϊκή αποκλειστικότητα και μικροψυχία. Με λίγα λόγια, ο Γεωργούδης δεν φρόντιζε απλώς τους μαθητές του: τους αγαπούσε!
Το σεμινάριο δεν σταματούσε βέβαια με το πέρας του προκαθορισμένου χρόνου. Κάθε φορά, επειδή ο χώρος της βιβλιοθήκης έπρεπε να ελευθερωθεί, η επικοινωνία με τους φοιτητές του συνεχιζόταν στο Cafe Rostand, το αγαπημένο του καφενείο με θέα τον κήπο του Λουξεμβούργου. Εκεί, με μια διάθεση περισσότερο χαλαρή και με αφορμή το θέμα που είχε προηγουμένως αναπτύξει, μας μυούσε σε έναν άλλο κόσμο.
Ο Δάσκαλος επιδίωκε από την πρώτη στιγμή να συνειδητοποιήσουμε ότι βρισκόμασταν στο Παρίσι, ένα σταυροδρόμι πολιτισμού, και ήθελε να μας αποτρέψει από το κλείσιμο σε έναν μικρόκοσμο. Το μέλημά του ήταν δηλαδή να μην περιχαρακωθούμε στα μαθήματα του Νεοελληνικού Ινστιτούτου, αλλά να εκμεταλλευτούμε την παραμονή μας στην πύλη ακούγοντας και άλλους δασκάλους σε άλλες σχολές, βιώνοντας ταυτόχρονα τον πνευματικό και καλλιτεχνικό της παλμό.
Ο ίδιος έδινε τον τόνο παίρνοντας ερεθίσματα είτε από τις πρόσφατες εκδόσεις, το θέατρο, την όπερα, τις εκθέσεις, τα άρθρα εφημερίδων και περιοδικών, είτε ακόμη από το παραδιπλανό τραπέζι αν τύχαινε να κάθεται σ' αυτό κάποιος συγγραφέας ή πανεπιστημιακός. Άλλοτε πάλι ξεδίπλωνε μπροστά μας ιστορίες έργων και ανθρώπων παράλληλα με τη δική του βιογραφική τροχιά, από την πόλη της νιότης του, την Αλεξάνδρεια, αλλά και τις πνευματικές του εστίες, την Αθήνα, τη Ρώμη και το Παρίσι.
Μας έδωσε πολλά, μας πλούτισε με το πνεύμα του.
Ο Ντίνος Γεωργούδης ήταν πραγματικά ξεχωριστός άνθρωπος και θα μείνει στις καρδιές μας. Καλό σου ταξίδι, Δάσκαλέ μας!
*Ιφιγένεια Μποτουροπούλου Ομότιμη καθηγήτρια της Ιστορίας του Γαλλικού Πολιτισμού ΕΚΠΑ
Δημήτρης Νικολάου: Δρ Φιλολογίας Paris IV - Sorbonne, καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης
Γιάννης Τζιώτης: Δρ Φιλολογίας ΕΚΠΑ, νεοελληνιστής, καθηγητής Ελληνο-Γαλλικής Σχολής Eugène Delacroix
