Αν και δεν έζησε πάρα πολύ (ήταν εξήντα επτά ετών όταν πέθανε το 1990), ο εκτελεστής του τενόρο σαξοφώνου Dexter Gordon ήταν από αυτούς που δεν καθόρισαν μόνο την Ιστορία του οργάνου τους, αλλά συνολικά της jazz. Ξεκίνησε σαν ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του bebop, αλλά στη συνέχεια εξερεύνησε και το hard bop, ακόμα και τις κατευθύνσεις της free jazz στη δεκαετία του '60 ως συνθέτης, ηγέτης πολλών και διαφορετικών σχημάτων και φυσικά με τον τόσο προσωπικό, μοναδικό και άμεσα αναγνωρίσιμο, παρότι συνέχεια εξελισσόμενο, ήχο του σαξοφώνου του.
Ένας από τους σταθερούς συνεργάτες επί πολλά χρόνια αυτής της κορυφαίας φυσιογνωμίας της jazz ήταν ο -κατά δέκα χρόνια νεότερός του- πιανίστας Kirk Lightsey. Ο γεννημένος στο Ντιτρόιτ του Μίσιγκαν Kirk Lightsey ξεκίνησε μαθήματα κλασικού πιάνου από πολύ μικρή ηλικία και τα συνέχισε για πολλά χρόνια (αργότερα έμαθε και φλάουτο μόνος του, σε τόσο ικανοποιητικό επίπεδο μάλιστα ώστε συχνά να παίζει και αυτό στις ζωντανές εμφανίσεις του) πριν ασχοληθεί με την jazz. Έχει την προσωπική του δισκογραφική και συναυλιακή διαδρομή. Συνεργάστηκε με αρκετούς σημαντικούς μουσικούς της jazz, αλλά σίγουρα αυτό που τον διαμόρφωσε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ως μουσικό ήταν η σχεδόν δεκαπενταετής μόνιμη συνεργασία του με τον Dexter Gordon στις περιοδείες του τελευταίου.
Από το 2000 εγκατέλειψε την Αμερική και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι, αλλά αυτό ήταν η μοναδική αλλαγή στη μέχρι τότε πορεία της ζωής του. Παρά την προχωρημένη πλέον ηλικία του (τον Φεβρουάριο θα συμπληρώσει τα ογδόντα αισίως χρόνια του!) παραμένει ακμαιότατος και πλήρως ενεργός μουσικός. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του θα βρεθεί στην Αθήνα ως μέλος κουαρτέτου που θα εμφανίζεται ζωντανά στο «Half Note Jazz Club», από την Παρασκευή 21 έως και τη Δευτέρα 24 Οκτωβρίου, παίζοντας αποκλειστικά συνθέσεις του Dexter Gordon. Μαζί με τον κοντραμπασίστα Nicola Sabato, τον ντράμερ John Betch και τον εξαιρετικά ταλαντούχο σαξοφωνίστα της νεότερης γενεάς Craig Handy να αναλαμβάνει κάτι περισσότερο και από επάξια τον ρόλο του να παίζει τα μέρη εκείνου, ο Kirk Lightsey θα αποτίσει για άλλη μια φορά φόρο τιμής στη μουσική του μέντορά του. Μια συζήτηση, λοιπόν, μαζί του αναπόφευκτα δεν θα μπορούσε παρά να περιστρέφεται κυρίως γύρω από τον μεγάλο Dexter...
Συνέντευξη στον Θάνο Μαντζάνα
* Τι θυμάστε περισσότερο από τον Dexter Gordon;
Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα σε σχέση με τον Dexter Gordon ήταν η γνώση του της έντασης και της εκτόνωσης. Ήξερε πώς να δημιουργεί ένταση από διαφορετικές καταστάσεις και πώς να την εκτονώνει. Και το έκανε με έναν πολύ εφευρετικό τρόπο, τον τρόπο του Dexter.
* Πώς θα τον περιγράφατε με δέκα λέξεις;
Είναι πολύ δύσκολο να τον περιγράψω με τόσο λίγες λέξεις. Τι θα έλεγες, όμως, για μία; Λαμπρός!
* Ποιο πιστεύετε ότι ήταν το στοιχείο που τον έκανε όχι μόνο τόσο σπουδαίο μουσικό, αλλά και τόσο μεγάλη επιρροή για τόσους άλλους;
Υποθέτω η υπομονή του, ήταν ένα από τα κυριότερα στοιχεία του. Μπορούσε να κάνει τόσα πολλά πράγματα και πάντα είχε την υπομονή για όλα. Αυτό είναι κάτι πολύ σημαντικό για έναν μουσικό της jazz.
* Θα αποκαλούσατε τον Craig Handy τον Dexter Gordon της εποχής μας; Πιστεύετε ότι κληρονόμησε συγκεκριμένα πράγματα από αυτόν;
Όχι, γιατί είναι δύο εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες. Αμφότεροι σπουδαίοι, αλλά καθένας με τον δικό του τρόπο. Ο Craig Handy είναι αυτός που είναι και αναμφίβολα δεν έχει την προσωπικότητα του Dexter, αλλά σίγουρα κατανοεί απόλυτα τη μουσική του. Απλώς είναι ο εαυτός του που παίζει τη μουσική του Dexter.
* Ποιες είναι λοιπόν οι ομοιότητες ανάμεσα στον Dexter και τον Craig, από εκτελεστικής πλευράς, και όχι μόνο; Και ποιες είναι οι κυριότερες διαφορές τους;
Όπως προανέφερα, ο Craig είναι διαφορετικός. Αναμφίβολα είναι έξυπνος και παίζει θαυμάσια, τόσο φυσικά ο Dexter όσο και αυτός είναι καταπληκτικοί μουσικοί. Το να παίζεις όμως με τον Dexter ήταν σαν να παίζεις με έναν τραγουδιστή και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
* Ποια πιστεύετε ότι ήταν τα στοιχεία της μουσικής του Dexter που έκαναν τη μουσική του μοναδική;
Θα έλεγα η ικανότητά του να προκαλεί ένταση και το ότι είχε τη δική του προσωπικότητα. Ήταν σε αρκετά μεγάλο βαθμό και... ηθοποιός. Η σκηνική του προσωπικότητα ήταν σχεδόν σαν ρόλος, πολύ θεατρική, και αυτός είναι άλλος ένας τρόπος για να δημιουργείς ένταση. Δεν θα υπάρξει άλλος μουσικός σαν τον Dexter!
* Πόσο διαφορετικός είναι ο τρόπος που προσεγγίζετε τώρα τη μουσική του σε σχέση με το πώς το κάνατε τότε μαζί του;
O Dexter κατά κύριο λόγο έπαιζε δικές του συνθέσεις. Αυτές παίζουμε κι εμείς. Είχε τους δικούς του προσωπικούς λόγους για το ότι προτιμούσε να παίζει δικές του συνθέσεις, και εμείς, παίζοντας τη μουσική του, προσπαθούμε να φανταστούμε αυτούς τους λόγους. Για εμένα αυτή είναι η κυριότερη διαφορά.
* Πόσο διαφορετική, λοιπόν, είναι στην πράξη η προσέγγισή σας; Αντιμετωπίζετε και παίζετε τη μουσική του όπως και όταν παίζατε μαζί του;
Το ελπίζω. Ο χρόνος αντίδρασής μου είναι καλύτερος τώρα. Στην αρχή δεν ήθελα να παίζω όπως έπαιζα μαζί του, αλλά νομίζω ότι τελικά είχα την ανάγκη να το κάνω για ακόμα περισσότερο. Η προσέγγισή μου στη μουσική βασίζεται σε όσα έμαθα από τον Dexter. Ήμουν μαζί του για μεγάλο διάστημα, πολλά χρόνια παίζοντας σε όλον τον κόσμο. Κάποτε παίξαμε σε μια λυρική σκηνή στην Ιταλία. Ο Dexter έπαιξε ένα σόλο σε ένα από τα αγαπημένα του κομμάτια και ο κόσμος ενθουσιάστηκε. Όταν έκανα εγώ μετά ένα σόλο δεν ακούστηκε το παραμικρό, ούτε ένας ήχος από το ακροατήριο και άρχισα κυριολεκτικά να κλαίω καθώς αναρωτιόμουν τι έπρεπε να παίξω για να τους αρέσει. Ο Dexter με είδε, ήρθε κοντά μου και μου είπε «Τους συνεπήρες, τους σαγήνευσες!». Αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που πήρα από τον Dexter Gordon.
* Η λέξη jazz ως μουσικός όρος, τρόπος έκφρασης, αλλά ακόμη και ζωής έχει το ίδιο νόημα με την εποχή που ζούσε ο Dexter ή τα πράγματα έχουν αλλάξει πάρα πολύ;
Έχουν αλλάξει δραματικά, μάλλον τρομερά! Οι άνθρωποι μιλούν δυνατά τώρα, πώς λοιπόν να ακούσουν αληθινά; Αγνοούν τον ήχο και αυτό που ακούς παντού είναι πολύ κακή μουσική στα ίδια μέρη όπου ακούγαμε θαυμάσια μουσική, jazz, κλασική και τόσα άλλα. Δυστυχώς, όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει και δεν μπορούμε παρά να το αποδεχθούμε. Ευτυχώς, όμως, από την άλλη υπάρχει ακόμα λίγη καλή μουσική στον κόσμο.
* Τι σας έκανε να μετοικήσετε στο Παρίσι; Πιστεύετε πως οι Γάλλοι και γενικότερα οι Ευρωπαίοι έχουν καλύτερη σχέση σήμερα με την jazz από τους Αμερικανούς;
Ένας από τους λόγους ήταν ότι η σύζυγός μου εργαζόταν μεν τότε για πολύ καιρό στη Νέα Υόρκη, αλλά ήταν από το Παρίσι, και πραγματικά είχε φτάσει η στιγμή για εμένα να εγκαταλείψω τη Νέα Υόρκη. Είχα επίσης διασυνδέσεις με την jazz σκηνή του Παρισιού τότε και έτσι ήταν φυσικό για εμένα να πάω να ζήσω εκεί. Το Παρίσι ήταν ένας τέλειος τόπος για εμένα λόγω της σχέσης του με την jazz. Η jazz τότε αληθινά σήμαινε πολλά για τον κόσμο, ενώ τώρα πολύ λίγα. Το ιδίωμα αυτό μπορεί να γεννήθηκε στην Αμερική, αλλά λόγω των πόλεμων και γενικότερα επειδή η ζωή στην Ευρώπη είναι πιο δύσκολη νομίζω πως οι άνθρωποι εδώ συνδέονται μαζί του περισσότερο. Όλοι οι μουσικοί της jazz, από τον Charlie Parker, και πριν ακόμη από αυτόν, αισθάνονταν πολύ άνετα όταν έρχονταν να παίξουν στην Ευρώπη. Αυτό λέει κάτι για το πόσο σχετίζονται οι Ευρωπαίοι με την jazz.
* Τι σημαίνει για εσάς η jazz ύστερα από τα τόσα χρόνια που την έχετε βιώσει και παίξει;
Για εμένα η jazz είναι η επιτομή πολλών πραγμάτων. Είναι ένας μαγικός τρόπος έκφρασης, συνδέει αμέσως τους πάντες και τους βάζει στο ίδιο πνεύμα, πολύ περισσότερο από πολλές άλλες μορφές δημιουργικής έκφρασης.
* Είναι η πρώτη φορά που θα παίξετε στην Ελλάδα;
Όχι, έχω ξαναέρθει πριν από πάρα πολλά χρόνια. Είναι πολύ όμορφα που θα ξαναβρεθώ στο «Half Note Jazz Club». Είχα περάσει υπέροχα την πρώτη φορά, τόσες πολλές καλές αναμνήσεις.
* Τι να περιμένει το κοινό που θα έρθει να παρακολουθήσει τις συναυλίες σας;
Δεν έχω ιδέα! Αλλάζει κάθε φορά, δεν είναι ποτέ ίδιο. Ελπίζω προφανώς ότι όλα θα πάνε καλά και όσοι/ες έρθουν να μας παρακολουθήσουν θα απολαύσουν τη μουσική μας και θα περάσουν καταπληκτικά!
Εμείς θα λέγαμε απλώς ότι πρέπει να είναι σίγουρος γι' αυτό...
