Της Λήδας Καζαντζάκη
Η ζωή μας κατευθύνεται από τα ΜΜΕ. Θα μπορούσαμε να πιστέψουμε, αν συγκεντρώναμε τα θραύσματα των φράσεων που ακούμε στις καθημερινές μας, περιστασιακές επαφές με τους συμπολίτες μας. Νωπό το παράδειγμα από τις αντιδράσεις που προκάλεσε στο ευρύ κοινό των ομφαλοσκοπούντων και λαθρο-ρατσιστών νεοελλήνων η ψήφιση της διάταξης για την κατασκευή του πρώτου μουσουλμανικού τεμένους, στο Βοτανικό από την πλειοψηφία της ελληνικής Βουλής. Για το οποίο κάθε πιστός του Ισλάμ ταυτίζεται με τους τζιχαντιστές του ISIS.
Η Αθήνα δεν είναι μόνο η μοναδική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, όπως δήλωσαν κάποιοι βουλευτές, αλλά ανήκει και στις ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις που δεν διαθέτουν επίσημους χώρους λατρείας για τους μουσουλμάνους κατοίκους τους. Το αποδεικνύει μια βιαστική περιοδεία στο Διαδίκτυο. Όπου βρήκαμε, μεταξύ άλλων, πάνω από 200 τζαμιά σε διαφορετικά σημεία της επικράτειας της κάθε άλλο παρά ιδιαίτερα ανεκτικής στους ξένους, σφραγισμένης από το «δίκαιο του αίματος», Γερμανίας αλλά και την πρόσφατη πρόταση μιας δικηγόρου από την Τουρκία, υπερασπίστριας των δικαιωμάτων των γυναικών, για την ίδρυση ενός μεικτού τζαμιού στο Βερολίνο. Μέσα σ’ αυτό το διάχυτο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο το δυτικό κόσμο ισλαμοφοβικό και αντιδραστικό κλίμα, που εντείνουν οι αποκομμένες από κάθε κοινωνική και πολιτική συνάφεια ειδήσεις, ο εικαστικός καλλιτέχνης Μάριος Σπηλιόπουλος στήνει την εγκατάστασή του. Σε έναν τόπο καθόλα συμβολικό, στο Γιαλί Τζαμί των Χανίων, το χτισμένο τον 17ο αιώνα, εποχή έντονων θρησκευτικών διαμαχών στην Ευρώπη, αλλά και κατάληψης της πόλης των Χανίων από τους Οθωμανούς. Την ονοματίζει «700 ονόματα του Θεού». Ανατρέχοντας στα θεωνύμια που συγκέντρωσε από την ελληνική γραμματολογία ο αυτοκράτορας Νικαίας Θεόδωρος Β' Δούκας Λάσκαρις το 1254.
Επιχειρεί με τον τρόπο αυτό να προβάλει την επίκληση του θείου ως διαχρονική και πανανθρώπινη ανάγκη συνδυάζοντας διαφορετικές μορφές της έκφρασης, το βίντεο, τους ήχους, τη γραφή, την έκθεση «ευτελών» υποδημάτων. Ο θεατής οδηγείται από τα τοποθετημένα σε ποικίλες διατάξεις και συνθέσεις μεταχειρισμένα παπούτσια των κατοίκων της πόλης, από το εξωτερικό των τζαμιών όπου συνήθως αφήνονται στο εσωτερικό των ανθρώπων που τα επέλεξαν και τα περπάτησαν. Πλοηγείται ανάμεσα στα αποτυπωμένα σε επιλεγμένα σημεία παρωνύμια του θεού που απαγγέλλει ο ίδιος καλλιτέχνης και τους ηχογραφημένους παφλασμούς, στη θάλασσα που προβάλλεται στο βάθος και τα ανάστροφα κύματά της σκάνε πάνω στο δάπεδο, έτοιμα να τον συνεπάρουν. Σκηνοθετείται έτσι μια «κατάσταση» με συνειρμούς ακουσμάτων και αναπαραστάσεις ξεχασμένων και σύγχρονων εικόνων των απέλπιδων προσφύγων- ίσως και προγόνων μας, του παρελθόντος και του παρόντος που χρησιμοποιούν ανέκαθεν την υγρή λεκάνη της Μεσογείου ως μέσο διαφυγής και λύτρωσης από τις εκάστοτε αφηνιασμένες ορδές των φανατισμένων τακτικών η άτακτων στρατών. Ως συνέχεια, θα τολμούσα να πω, της «σύγχρονης Ελευσίνιας Πομπής» που ο Σπηλιόπουλος δημιούργησε με παρόμοια μέσα και υλικά- πάλι παπούτσια- από πρόσφυγες της μικρασιατικής καταστροφής ή απογόνους τους -πρώην εργάτες στο παλαιό Σαπωνοποιείο- Ελαιουργείο της Ελευσίνας το 2008. Στήνεται έτσι μια γέφυρα ανάμεσα στο βιωματικό εγώ και στο συλλογικό είναι, στο σήμερα και στο χτες του καλλιτέχνη και του δικού μας, ικανό να μας απελευθερώσει από τις κάθε είδους ιδεοληψίες. Αρκεί να τολμήσουμε να αναγνωρίσουμε μέσα στην «κατάσταση» αυτή την πολυφωνία της ζωής και τους εαυτούς μας.
Info: «Μάριος Σπηλιόπουλος, Τα 700 Ονόματα του Θεού» επιμέλεια έκθεσης: Γιώργος Αυγέρος Γιαλί Τζαμί, παλιό λιμάνι Χανίων Διάρκεια έκθεσης: 6 Αυγούστου - 25 Σεπτεμβρίου
