Απάντηση στα "καταστροφολογικά", όπως τα χαρακτηρίζει, δημοσιεύματα, με τα οποία κατηγορείται ο υπουργός Πολιτισμού και η κυβέρνηση ότι θέτουν εμπόδια για την επένδυση στο Ελληνικό, δίνει το ΥΠΠΟ με μακροσκελή ανακοίνωσή του. Σε αυτήν επισημαίνεται ότι η πρόταση οριοθέτησης του αρχαιολογικού χώρου σε μία ευρύτερη περιοχή, στην οποία περιλαμβάνεται και μέρος της επένδυσης, στοχεύει στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος και στη γνωστοποίηση, με θεσμικό τρόπο, στον επενδυτή των αρχαιολογικών ευρημάτων. Παράλληλα, διευκρινίζει ποια ακριβώς από τα νεότερα κτίσματα τα οποία ζήτησε το ΕΜΠ να χαρακτηριστούν ως μνημεία δέχτηκε η αρμόδια διεύθυνση της κεντρικής υπηρεσίας του ΥΠΠΟ να προτείνει στην τελική εισήγησή της.
Οριοθέτηση αρχαιολογικού χώρου
Ειδικότερα, για την πρόταση κήρυξης - οριοθέτησης αρχαιολογικού χώρου, το ΥΠΠΟ επισημαίνει πως "αφορά σε μία ευρύτερη περιοχή στους Δήμους Αλίμου και Ελληνικού - Αργυρούπολης, περιλαμβάνοντας τμήμα της επένδυσης στο Ελληνικό και όχι ολόκληρη την επένδυση, όπως ανακριβώς αναφέρεται".
Στην περιοχή αυτή έχουν ανασκαφεί στο παρελθόν και υπάρχουν ορατές αρχαιότητες, αφού εκεί τοποθετούνται δύο αρχαίοι δήμοι: Αλιμούντος, πατρίδα του Θουκυδίδη, και Ευωνύμου. Η αρμόδια εφορεία αρχαιοτήτων είχε προτείνει τον χαρακτηρισμό ήδη από το 2014. Στην πρόταση οριοθέτησης περιλαμβάνονται εκτάσεις του πολεοδομικού ιστού των δήμων Αλίμου και Ελληνικού - Αργυρούπολης, καθώς και τμήμα της έκτασης του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού. Όπως αναφέρεται, "κριτήριο για τον καθορισμό ορίων είναι η αρχαιολογική έρευνα πεδίου και οι αρχαιότητες που έχουν εντοπιστεί".
Αφού υπενθυμίσει την περίπτωση Αφάντου, όπου το υπουργείο Πολιτισμού "δικαιώθηκε απόλυτα και από το Συμβούλιο της Επικρατείας", τονίζει πως "η κήρυξη - οριοθέτηση αρχαιολογικού χώρου δεν δεσμεύει την περιοχή ούτε μεταβάλλει επί τα χείρω τους συνήθεις όρους που ισχύουν γενικότερα από την πλευρά του αρχαιολογικού νόμου για δημόσια και ιδιωτικά έργα σε ολόκληρη τη χώρα. Η μόνη υποχρέωση που προκύπτει από την κήρυξη είναι ότι τα έργα που εκτελούνται στην περιοχή που οριοθετείται, πρέπει να εγκρίνονται από το υπουργείο Πολιτισμού, μετά από γνώμη του αρμόδιου Συμβουλίου, και να παρακολουθούνται από την αρχαιολογική υπηρεσία. Πρόκειται για συνήθεις όρους που ούτως ή άλλως τίθενται σε περιοχές όπου έχουν εντοπιστεί ή είναι ορατές αρχαιότητες". Επισημαίνεται μάλιστα πως στους ίδιους υπόκειντο έργα που εκτελέστηκαν στο παρελθόν στην ίδια περιοχή, μετά τη μετεγκατάσταση του αεροδρομίου, και όπου εντοπίστηκαν αρχαία, όπως το αμαξοστάσιο του τραμ.
Επισημαίνεται μάλιστα ότι "στις περιοχές που πρόκειται να καλύψουν χωρικά σχέδια, όπως το σχέδιο χωρικής ανάπτυξης που προβλέπεται για την επένδυση του Ελληνικού, σύμφωνα με τη νομοθεσία προηγείται η κήρυξη αρχαιολογικών χώρων, εφόσον υπάρχουν ανάλογα αρχαιολογικά δεδομένα, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση".
Και η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ καταλήγει: "Η κήρυξη - οριοθέτηση αρχαιολογικού χώρου δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα στην εξέλιξη της επένδυσης του Ελληνικού, ούτε στρέφεται ενάντιά της. Απλά επισημαίνει και γνωστοποιεί με θεσμικό τρόπο ότι στην ευρύτερη περιοχή έχουν εντοπιστεί και υπάρχουν ορατές αρχαιότητες, συνεπώς θα πρέπει να τηρούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες του αρχαιολογικού νόμου, που ισχύουν σε όλα τα μεγάλα και μικρά έργα σε ανάλογες περιπτώσεις".
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κίνηση οριοθέτησης, για την οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, το ΤΑΙΠΕΔ ήταν ενήμερο, χωρίς να προβάλει αντιρρήσεις, γίνεται εγκαίρως, προκειμένου να προστατευθεί το δημόσιο συμφέρον, καθώς η αρχική συμφωνία προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης στον επενδυτή, σε περίπτωση που, μετά την τελική σύμβαση, βρεθούν αρχαία ή προκύψει εμπλοκή με δασικές εκτάσεις κ.λπ.
Τα νεότερα μνημεία
Σε ό,τι αφορά τον χαρακτηρισμό κτηρίων του πρώην αεροδρομίου ως νεοτέρων μνημείων, υπενθυμίζεται ότι ήδη έχουν χαρακτηριστεί ως τέτοια τέσσερα κτίσματα: ο σταθμός του Ανατολικού Αεροδρομίου, έργο του αρχιτέκτονα Σάαρινεν, και τρία υπόστεγα.
Με έκθεσή του, όμως, το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος του ΕΜΠ, την οποία κατέθεσε στο ΥΠΠΟ, και υιοθέτησε το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS), προτείνει τον χαρακτηρισμό ως μνημείων κτηρίων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού, που διατηρούνται στους χώρους του πρώην αεροδρομίου, τεκμηριώνοντας την ιστορική, αρχιτεκτονική και τεχνική τους αξία. Η συνολική έκταση που καταλαμβάνουν τα κτίσματα που περιλαμβάνει στην πρότασή του το ΕΜΠ δεν υπερβαίνουν τα 50 στρέμματα, από τα συνολικά 6.300 του χώρου.
Όπως διευκρινίζεται στην ανακοίνωση, "την πρόταση αυτή οι υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού οφείλουν να επεξεργαστούν και να αντιμετωπίσουν, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει ο αρχαιολογικός νόμος".
Αυτό που αποκρύπτεται από τα σχετικά δημοσιεύματα είναι ότι η τελική εισήγηση της αρμόδιας διεύθυνσης του ΥΠΠΟ υιοθετεί την πρόταση της ομάδας του ΕΜΠ όχι στο σύνολό της αλλά μόνο για τέσσερα κριτήρια:
α) Το αρχικό κτήριο του Δυτικού Αεροσταθμού (αίθουσα αφίξεων - αναχωρήσεων εξωτερικού).
β) Τον παλιό πύργο ελέγχου.
γ) Την "Παγόδα" (υπόστεγο των βρετανικών δυνάμεων).
δ) Τον αρχικό πυρήνα του συγκροτήματος του πρώην Αμερικανικού Κολλεγίου Αθηνών (όπου στεγάζεται η ΥΠΑ).
Αντίθετα, στην πρόταση της διεύθυνσης του ΥΠΠΟ δεν εντάσσονται το υπόστεγο της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας, ο νεότερος πύργος ελέγχου, ο υδατόπυργος κ.ά.
Το καζίνο
Η διαφωνία φαίνεται να εντοπίζεται κυρίως γύρω από το κτήριο του πρώην Αμερικανικού Κολλεγίου, καθώς εκεί ο επενδυτής σκοπεύει να ανεγείρει καζίνο, κατεδαφίζοντας τα υπάρχοντα κτήρια, που κατασκευάστηκαν μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, προκειμένου να στεγάσουν το Αμερικανικό Κολλέγιο που μεταφέρθηκε από τη Σμύρνη στο Ελληνικό. Μάλιστα, η κατασκευή του καζίνο προβλέπεται να γίνει στο πρώτο στάδιο του έργου, ώστε ο επενδυτής να αντλήσει άμεσα οικονομικά οφέλη. Παρόλα αυτά, τίποτε δεν εμποδίζει είτε τη χωροθέτηση του καζίνο σε άλλο σημείο είτε την ένταξη του μνημείου στους χώρους του.
Το ΥΠΠΟ, από τη μεριά του, σημειώνει ότι οι προτάσεις έχουν γίνει αντικείμενο ενδελεχούς επεξεργασίας από τις υπηρεσίες του και κοινοποιήθηκαν στους εμπλεκόμενους φορείς, σύμφωνα με όσα προβλέπει ο αρχαιολογικός νόμος. Διευκρινίζει ότι βρίσκεται σε στενή συνεργασία και συντονισμό με τους υπόλοιπους φορείς της κυβέρνησης, ανταλλάσσοντας εγκαίρως ενημέρωση και στοιχεία. "Συνεπώς, δεν έχει υπάρξει κανένας αιφνιδιασμός ούτε βέβαια υπάρχει πρόθεση να προκληθούν προβλήματα στην επένδυση".
Οι προτάσεις θα εξεταστούν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων εγκαίρως, χωρίς να υπάρξει καμία καθυστέρηση στην εξέλιξη της επένδυσης, και εκεί όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς θα κληθούν να εκθέσουν τις απόψεις τους.
"Η όλη προσπάθεια που γίνεται από την κυβέρνηση σε σχέση με την επένδυση του Ελληνικού δεν στρέφεται εναντίον της, αλλά εντάσσεται στην έγκαιρη ολοκλήρωση του ευρύτερου θεσμικού πλαισίου, που οι προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν αφήσει για χρόνια σε εκκρεμότητα, προκειμένου να προχωρήσει εντός των χρονοδιαγραμμάτων η έγκριση του ολοκληρωμένου σχεδίου χωρικής ανάπτυξης της επένδυσης", σημειώνει το ΥΠΠΟ στην ανακοίνωσή του.
"Σε αντίθεση με όσους καταστροφολογούν ότι η πολιτιστική κληρονομιά 'διώχνει τις επενδύσεις', πάγια θέση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού είναι ότι η θεσμική και φυσική προστασία και ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας μπορούν και πρέπει να συνυπάρξουν με τη σύγχρονη ζωή και την ανάπτυξη, διασφαλίζοντας βιωσιμότητα και αειφορία.
Ο θόρυβος που έχει προκληθεί από τα δημοσιεύματα γύρω από το Ελληνικό οφείλεται σε κύκλους που, θολώνοντας τα γεγονότα, επιδιώκουν να προκαλέσουν προβλήματα στην κυβέρνηση. Οι εξελίξεις για μία ακόμα φορά θα τους διαψεύσουν. Και η πολιτιστική κληρονομιά θα προστατευτεί και θα αναδειχτεί και η επένδυση στο Ελληνικό θα προχωρήσει απρόσκοπτα, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που προσφέρει ο πολιτισμός και εντέλει κερδίζοντας προστιθέμενη αξία", καταλήγει η ανακοίνωση.
Σπύρος Κακουριώτης
