Ανέλαβε τη διεύθυνση του ιστορικού Θεάτρου Βαχτάνγκοφ της Μόσχας για έναν χρόνο, όπως λέει. Έμεινε εκεί οκτώ μέχρι σήμερα, σφραγίζοντάς το με παραστάσεις που θα μείνουν στην ιστορία του ευρωπαϊκού θεάτρου. Ο 64χρονος Λιθουανός σκηνοθέτης Ρίμας Τούμινας βρίσκεται στην Ελλάδα, στην τελική ευθεία για μια θεατρική συνεργασία του θιάσου του και του Εθνικού Θεάτρου. Ο Οιδίποδας τύραννος, που θα παρουσιαστεί την επόμενη Παρασκευή και Σάββατο στην Επίδαυρο, δουλεύτηκε μεταξύ Μόσχας και Αθήνας, με Ρώσους και Έλληνες ηθοποιούς. Ήρεμος, αποπνέοντας αυτοπεποίθηση, αλλά έχοντας συνείδηση πως "πρέπει να βλέπεις με κριτικό μάτι την επιτυχία", απάντησε στις ερωτήσεις μας.
* Γιατί επιλέξατε τον Οιδίποδα τύραννο για την πρώτη σας εμφάνιση στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου; Τι σημαίνει για σας μια παράσταση εκεί;
Η ιδέα ήταν του Στάθη Λιβαθινού που, όπως κι εγώ, είναι απόφοιτος του Ρωσικού Ινστιτούτου Θεάτρου. Έχει πολύ καλή γνώση του ρωσικού θεάτρου, αυτός άλλωστε ήταν ένας επιπλέον λόγος που πρότεινε τη συνεργασία. Για το Θέατρο Βαχτάνγκοφ είναι μια μαγευτική πρόκληση. Τα καλύτερα ευρωπαϊκά θέατρα θέλουν να παίξουν κάποτε στην Επίδαυρο κι αυτό το καλοκαίρι οι ηθοποιοί του Βαχτάνγκοφ θα εμφανιστούν για πρώτη φορά σ’ αυτόν τον ιερό χώρο.
Για μένα, αυτό το πείραμα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Έχω παρουσιάσει παλιότερα τη Λυσιστράτη σε ένα στάδιο στο Ελσίνκι, όμως ο Οιδίπους τύραννος θα είναι μια παράσταση πιο ουσιαστική και μεγαλειώδης.
Τα έργα του Σοφοκλή, στις μέρες μας, φαίνονται πολύ σύγχρονα, γι’ αυτό το επέλεξα. Μην ξεχνάτε πως οι μεγάλοι συγγραφείς, όλων των αιώνων, επηρεάστηκαν από το αρχαίο δράμα. Πιστεύω πως ο Σοφοκλής είναι ο πιο δυνατός από τους αρχαίους τραγικούς. Ένας σκηνοθέτης θα μπορούσε όλη του τη ζωή να ανεβάζει τα έργα του. Είναι σαν μια αθάνατη μελωδία που δεν παλιώνει ποτέ. Ε, αυτή η μελωδία μού είναι κάπως οικεία και πιστεύω πως έχω δικαίωμα να την τραγουδήσω...
* Έχετε δηλώσει ότι θα συνδυάσετε την ελληνική πείρα πάνω στο αρχαίο δράμα με τη ρώσικη σχολή του ψυχολογικού θεάτρου. Πώς βλέπετε, πιο συγκεκριμένα, αυτόν τον συνδυασμό;
Η ιστορία του Οιδίποδα είναι αιώνια, όμως εμείς απευθυνόμαστε στον σύγχρονο θεατή, οπότε θα την παρουσιάσουμε με σύγχρονο τρόπο. Σήμερα όλα τα θέατρα μοιάζουν να ενώνονται σε ένα παγκόσμιο θέατρο, που δεν γνωρίζει σύνορα, που αποτελεί ένα αρμονικό σύμπαν. Όλοι οι άνθρωποι αγαπούν, μισούν ή υποφέρουν με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από την καταγωγή τους. Έχει εθνικότητα ο πόνος; Έχω βαρεθεί τις συγκρίσεις... Το θέατρο έχει ένα παγκόσμιο πνεύμα, δεν έχει σχολές, παρά μόνο μία: αυτή του ταλέντου. Αυτό εμπιστεύομαι, γιατί είναι δώρο θεϊκό.
* Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζεστε με Έλληνες ηθοποιούς. Ποια εντύπωση αποκομίσατε μέχρι τώρα;
Είναι ευχάριστη αυτή η συνάντηση, μια ερεθιστική περιπέτεια. Είναι ένα ρίσκο που παίρνουμε εν γνώσει μας, γιατί πιστεύω πως ένας από τους στόχους του θεάτρου είναι να απαντά στις προκλήσεις και να διακινδυνεύει. Ελπίζω πως θα έχουμε διασκεδαστικές εκπλήξεις. Δείχνω εμπιστοσύνη και καθόλου φόβο. Φαντάζομαι πως όταν θα κάτσουμε το βράδυ μαζί με τους Έλληνες ηθοποιούς, πίνοντας ένα ποτό, θα βρούμε μια κοινή γλώσσα. Όσα κάναμε, κι εμείς και το Εθνικό Θέατρο, ταιριάζουν απόλυτα. Οι μελωδίες του συνθέτη μας Faustas Latenas ταιριάζουν θαυμάσια με τα τραγούδια που συνέθεσε για τον Χορό ο Θοδωρής Αμπαζής. Καταλαβαινόμαστε, κι έτσι βρίσκουμε μια κοινή προσέγγιση σε αυτήν τη μεγάλη τραγωδία.
* Γνωρίζετε καθόλου το σύγχρονο ελληνικό θέατρο;
Ομολογώ πως γνωρίζω ελάχιστα. Ελπίζω πως, μέσα από αυτή την πρώτη συνεργασία, θα μάθω περισσότερα.
* Σήμερα ποια θέση κατέχει το θέατρο στη ρωσική κοινωνία; Ποιες τάσεις θα διακρίνατε στη ρωσική σκηνή;
Όχι μονάχα στη Ρωσία αλλά στο παγκόσμιο θέατρο έχει επικρατήσει η άγνοια, η στασιμότητα και η ασημαντότητα, όλα αυτά που απεχθάνονταν ο Πούσκιν και ο Τσέχοφ. Συχνά η ασημαντότητα αυτή φοράει τη μάσκα του πειραματισμού και ισχυρίζεται πως θέλει να απαλλαγεί από τη σκουριά του παρελθόντος. Όμως, στην πραγματικότητα, φοβάται τη δύναμη της τέχνης του παρελθόντος. Εγώ προτιμώ να ασχολούμαι με την υψηλή λογοτεχνία και με τα αυθεντικά κείμενα των συγγραφέων.
Πιστεύω πως το θέατρο είναι πέρα από την πολιτική. Η ανθρώπινη ιστορία είναι μια ιστορία αυτοκρατοριών που άκμασαν και μετά εξαφανίστηκαν. Σήμερα όλα δείχνουν ότι οδηγούμαστε στην εμφάνιση νέων αυτοκρατοριών. Αυτό είναι κάτι που με απασχολεί... Μέσα σε αυτές τις κατακλυσμιαίες αλλαγές πρέπει να αποφασίσουμε, να επιλέξουμε, αλλά να μη βιαστούμε να κατηγορήσουμε. Αν κάνουμε ειρηνικά τη δουλειά μας, αν «καλλιεργούμε τον κήπο μας», δεν πιστεύω ότι μπορεί να γίνει ένας καινούργιος πόλεμος. Δεν πρέπει να παγιδευόμαστε από την πολιτική και την οικονομία. Καλύτερα να αφήσουμε να παγιδευτούμε από την τέχνη και το θέατρο, που έχει αποστολή να φέρνει ειρήνη και αρμονία στις ψυχές των ανθρώπων. Το ξέρω πως αυτή η διαδικασία μπορεί να επαναλαμβάνεται αιωνίως και πως μπορεί να νικηθούμε, όμως τι να γίνει; Άλλοι καταστρέφουν ζωές κι άλλοι δίνουν ζωή...
* Ποιους στόχους έχετε θέσει για το Θέατρο Βαχτάνγκοφ και τη δική σας δουλειά σε αυτό;
Για 95 χρόνια το Θέατρο Βαχτάνγκοφ με περηφάνια ξεπερνάει δυσκολίες. Σε κάθε περίσταση, σύνθημά μας είναι: «Χωρίς γιορτή, δεν έχει θέατρο». Αυτό που επιζητώ να φέρω στην τέχνη του θεάτρου είναι ένας δρόμος που να οδηγεί στη γιορτή της ζωής, στη γιορτή του θεάτρου. Δεν είναι ούτε εύκολο ούτε σύντομο αυτό το ταξίδι. Όμως πάμε όλο και πιο μακριά, πλησιάζουμε όλο και πιο πολύ αυτήν τη γιορτή. Το καταλαβαίνω πως είναι κάτι που ίσως δεν μπορούμε να φτάσουμε, ποιος ξέρει... Μπορεί να είναι και μια αυταπάτη, που αν τη φτάσουμε θα απογοητευτούμε. Είναι σαν να αναζητάς τη Γη της Επαγγελίας. Αυτός όμως είναι ο στόχος του θεάτρου μας, το μαγευτικό ταξίδι στη γιορτή της ζωής. Η μόδα αλλάζει γρήγορα, η γλώσσα αλλάζει κι αυτή. Πάντα όμως υπάρχει η ιστορία του ανθρώπου, ενός προσώπου. Αυτό θέλω να δείξω στα έργα μου, έναν άνθρωπο μέσα από την ιστορία της ζωής του, αυτού και της οικογένειάς του.
* Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, ο δυναμισμός της λιθουανικής σκηνής εξαντλήθηκε;
Δυστυχώς, υπήρξε θύμα έλλειψης χρηματοδότησης και ενδιαφέροντος για τα πολιτιστικά ζητήματα, κάτι που επηρεάζει το επίπεδο μιας εθνικής θεατρικής σχολής. Δυστυχώς, οι δεσμοί που έκαναν κάποτε δυνατότερο το λιθουανικό θέατρο, οι δεσμοί με τη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη, έχουν χαθεί.
