Ένα από τα μεγαλύτερα βυζαντινά μνημεία της χώρας παραδίδεται σήμερα (7 μ.μ.) στο κοινό από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας με τα θυρανοίξια του ιερού ναού Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στους Χριστιάνους Τριφυλίας, που είχε καταρρεύσει μετά τον σεισμό του 1886 στην περιοχή. Η ανέγερση του ναού συνδέεται με την ίδρυση της Αρχιεπισκοπής Χριστιανουπόλεως στα τέλη του 11ου αι. από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α' Κομνηνό. Εσωτερικά ήταν διακοσμημένος με εξαιρετικής ποιότητας μαρμάρινα αρχιτεκτονικά γλυπτά, ορθομαρμαρώσεις, ψηφιδωτά και τοιχογραφία, που μαρτυρούν την οικονομική ευρωστία των κτητόρων του συνδέοντας το μνημείο με την ίδια την αυτοκρατορική οικογένεια. Στα δυτικά του ναού εφάπτεται ένα δαιδαλώδες κτήριο με σύνθετη οικοδομική ιστορία που ταυτίζεται από τους περισσότερους ερευνητές με επισκοπείο.
Οι αναστηλωτικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό τη δεκαετία του 1950 από τον Ευστάθιο Στίκα. Στον κυρίως ναό και στο επισκοπείο πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες στερεωτικές εργασίες με τοπικές ανακτήσεις λιθοδομών, εκτέλεση αρμολογημάτων και εφαρμογή ενεμάτων. Δόθηκε μεγάλη έμφαση στη διατήρηση των αυθεντικών αρμολογημάτων του ναού, στα οποία διακρίνονται τρεις τουλάχιστον διαφορετικές φάσεις. Στον τεράστιο τρούλο που ανέκτησε ο Στίκας κατασκευάστηκαν μεταλλικά κελύφη, τα οποία, σε συνδυασμό με μια σειρά ελκυστήρων και αγκυρίων τιτανίου, παρέλαβαν το βάρος του ημισφαιρικού θόλου αποφορτίζοντας την υποκείμενη αρχική τοιχοποιία. Το δάπεδο επιστρώθηκε με μαρμάρινες πλάκες, ενώ στη θέση τους παρέμειναν τα ελάχιστα δείγματα από την αρχική πλακόστρωση. Το ιερό βήμα καλύφθηκε με πήλινα πλακίδια. Κατά το πρώτο στάδιο του έργου εκτελέστηκαν, τόσο στο επισκοπείο όσο και στον κυρίως ναό, εκτεταμένες διερευνητικές εργασίες, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν πολύτιμα στοιχεία για την πληρέστερη κατανόηση της οικοδομικής ιστορίας του ναού, ενώ στον χώρο του νάρθηκα εντοπίστηκαν δεκάδες αλλεπάλληλες ταφές του 13ου και 14ου αιώνα. Οι εργασίες αποκατάστασης του μνημείου υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Ε.Π. Δυτικής Ελλάδας, Ιονίων Νήσων και Πελοποννήσου 2007-2013 από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, με προϋπολογισμό 2.897.000 ευρώ.
Tα θυρανοίξια θα τελέσει ο μητροπολίτης Τριφυλίας και Ολυμπίας Χρυσόστομος, ενώ η απόδοση του μνημείου στο κοινό θα γίνει από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας διά της προϊσταμένης κ. Ευαγγελίας Μηλίτση - Κεχαγιά.Τις αναστηλωτικές εργασίες θα παρουσιάσουν ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης κ. Θεμιστοκλής Βλαχούλης και η προϊσταμένη του Τμήματος Έργων κ. Ιωάννα Καράνη και στη συνέχεια θα γίνει ξενάγηση στον κυρίως ναό και το επισκοπείο. Θα χαιρετίσουν ο περιφερειάρχης Πελοποννήσου Π. Τατούλης και ο δήμαρχος Τριφυλίας Π. Κατσίβελλας.
