Ένα πληθωρικό, αναγεννησιακού τύπου πνεύμα, που μπορούσε με άνεση να κινείται στα πεδία της φιλοσοφίας, της σημειολογίας, της λογοτεχνίας και της θεωρίας της, της αισθητικής, της μαζικής κουλτούρας, της γλωσσολογίας και της Ιστορίας δεν είναι σύνηθες στην εποχή μας. Όλα αυτά τα στοιχεία υπήρχαν ταυτοχρόνως και ξεχωριστά στα βιβλία και στη σκέψη του. Όπως και η καυστική ματιά στην εποχή μας και τους κώδικές της, η αμφιβολία, το χιούμορ και η χαρά της ζωής επίσης. Εμπνεύστηκε από τον Μεσαίωνα, μελέτησε τα σύγχρονα μίντια και ταυτοχρόνως άσκησε δριμεία κριτική στο κατ' εξοχήν εργαλείο της μεταιχμιακής εποχής μας, το Ίντερνετ.
Η γνώση ως πρώτο καθήκον του ανθρώπου και η κριτική απέναντι στα σημεία και τα τέρατα της εποχής μας ήταν αλληλένδετα στην περίπτωση του Ουμπέρτο Έκο, που άφησε την τελευταία του πνοή το βράδυ της Παρασκευής, στα 84 χρόνια του, μετά από μάχη με τον καρκίνο. Όχι, δεν είχε σχέσεις με τη θρησκεία παρά μόνο ως πεδίο στοχασμού. Ως εκ τούτου η Ιταλία και μαζί η ευρωπαϊκή διανόηση αποχαιρετούν σήμερα ένα από τα πλέον ανήσυχα τέκνα τους, έτσι όπως ο ίδιος θέλησε, με μια λαϊκή τελετή στο κάστρο Καστέλο Σφορτσέσκο του Μιλάνου.
Πνευματικό είδωλο της πατρίδας του, πολυδιαβασμένος σε εκατοντάδες γλώσσες, ο Ουμπέρτο Έκο έβαλε τη σημειολογία στην καθημερινότητα της δεκαετίας του '80 αλλά και τη μεσαιωνική ίντριγκα, τον μυστικισμό και το σασπένς σε αμέτρητες βιβλιοθήκες του πλανήτη. Από τη "Σημειολογία της καθημερινής ζωής" έως το "Όνομα του Ρόδου" η απόσταση είχε διανυθεί προηγουμένως με βαθιά γνώση στη φιλοσοφία αλλά και στην αισθητική και στη χρήση των λέξεων ως εργαλείων κατανόησης και ερμηνείας του σύγχρονου κόσμου. Και ο Μεσαίωνας, άλλωστε, που του ενέπνευσε το πιο πολυδιαβασμένο βιβλίο του, ως εργαλείο του χρησίμευσε προκειμένου να ανιχνεύσει τα σύγχρονα ζητήματα της Ευρώπης. Πολύγλωσσος, μιλούσε πέντε γλώσσες, μεταξύ των οποίων λατινικά, γνώστης των αρχαίων ελληνικών, μελέτησε τις κοινωνίες και τις παθογένειές τους από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Εντάχθηκε στην Αριστερά, στην οποία ωστόσο ασκούσε έντονη κριτική.
Γεννημένος στην Αλεσάντρια του Πιεμόντε το 1932, σπούδασε Νομική και Φιλοσοφία, τοποθετήθηκε για ένα μικρό διάστημα σε διευθυντική θέση στη Rai το 1975, γίνεται καθηγητής Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Το 1988 ανακηρύσσεται πρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Μελετών Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Μαρίνο.
Ο Ουμπέρτο Έκο, που διαβάστηκε και αγαπήθηκε όσο λίγοι σύγχρονοι συγγραφείς, που κάθε του βιβλίο αποτελεί εκδοτικό γεγονός και που μαζί του ανακαλύπτουμε έναν ολόκληρο κόσμο ανάλυσης, ήδη από τη δεκαετία του 1980, κάνει τη διαφορά βάζοντας τη λέξη σημειολογία στην καθημερινότητά μας, με το βιβλίο του "Σημειολογία της καθημερινής ζωής" να παίρνει μια από τις πρώτες θέσεις στις οικιακές βιβλιοθήκες.
Το 1981 έρχεται η διεθνής αναγνώριση, καθώς το "Το Όνομα του Ρόδου", το βιβλίο του που γίνεται ταινία, κάνει ρεκόρ εισπράξεων. Θα ακολουθήσουν «Το Εκκρεμές του Φουκώ", "Το νησί της προηγούμενης μέρας", το "Μπαουντολίνο", "Η μυστηριώδης φλόγα της βασίλισσας Λοάνα", "Το κοιμητήριο της Πράγας", "Το φύλλο μηδέν" το 2015.
Απότοκο της κριτικής του ματιάς στα ζητήματα που απασχολούν τον σημερινό πολίτη, το τελευταίο βιβλίο του "Pape Satan Aleppe", που επρόκειτο να κυκλοφορήσει τον Μάιο στην Ιταλία, αλλά μετά τον θάνατό του επισπεύστηκε η έκδοσή του και θα βρίσκεται την Παρασκευή στα ράφια των ιταλικών βιβλιοπωλείων, ασχολείται με τα καυτά σημερινά προβλήματα.
Συλλογή κειμένων του που δημοσιεύτηκαν το 2000 στο εβδομαδιαίο περιοδικό L' Espresso, αποτελείται από παρεμβάσεις του σχετικά με την κρίση των ιδεολογιών, της μνήμης, της κοινωνικής συνοχής και ταυτότητας, αλλά και την ολοένα και εντονότερη θέληση για προβολή και αυτοπροβολή, ανεξαρτήτως πραγματικού περιεχομένου. Ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου άλλωστε συμβολίζει την άκρως συγκεχυμένη, ρευστή και απροσδιόριστη ιστορική περίοδο που διέρχεται ο πλανήτης επαναλαμβάνοντας τις τρεις πρώτες λέξεις που ανοίγουν την 7η ωδή της Κόλασης από τη Θεία Κωμωδία του Δάντη Αλιγκιέρι.
Αλλά και ο εκδοτικός οίκος La Nave di Teseo, που ο ίδιος δημιούργησε μαζί με άλλους Ιταλούς συγγραφείς, μια παρέμβαση πνευματική, και γιατί όχι πολιτική, αποτελεί. Τον δημιούργησε ως ανάχωμα του εκδοτικού ιμπεριαλισμού της RCS Libri, ιδιοκτησίας Μπερλουσκόνι, προκειμένου να προστατευτούν η ανεξαρτησία των συγγραφέων και ο εκδοτικός πλουραλισμός.
Όντως "θα λείψουν η γραφή του, η ανθρωπιά και η οξεία και ζωντανή σκέψη του". Ως προς τούτο δεν μπορεί κανείς να διαφωνήσει με το μήνυμα του Ιταλού πρωθυπουργού Ματέο Ρέντζι.
