ΒΕΡΟΛΙΝΟ. ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ: ΚΩΣΤΑΣ ΤΕΡΖΗΣ
«Αισθάνεσαι άδειος μέσα σου... Δεν γίνεται να συνηθίσεις να βλέπεις νεκρά παιδιά», λέει ο Πιέτρο Μπάρτολο, γιατρός στη Λαμπεντούζα, στον φακό του σπουδαίου Ιταλού ντοκιμαντερίστα Τζιανφράνκο Ρόσι. Το «Fuocoammare» («Φωτιά στη θάλασσα») που συμμετέχει στο διαγωνιστικό πρόγραμμα της Μπερλινάλε, δεν είναι «μία ακόμη ταινία για τους πρόσφυγες»: Ο βραβευμένος με Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία για το «Sacro Gra», Ρόσι, σχεδίαζε αρχικά να γυρίσει απλώς ένα δεκάλεπτο φιλμ για τους θαλασσοπνιγμένους πρόσφυγες, αλλά, όταν έφτασε εκεί και συνειδητοποίησε τι συμβαίνει, αποφάσισε να αφιερώσει έναν χρόνο δουλειάς στη Λαμπεντούζα για ταινία δύο ωρών.
Η Λαμπεντούζα είναι νησί με έξι χιλιάδες κατοίκους, που απέχει μόλις εβδομήντα μίλια από την Αφρική, από την Τυνησία, και σχεδόν 130 από το Ακριτζέντο της Σικελίας. Υποδέχθηκε κάπου μισό εκατομμύριο ψυχές κατά τον προηγούμενο χρόνο, χωρίς να λογαριάζουμε τους νεκρούς που βγάζει αδιάκοπα η θάλασσα... Ο Ρόσι, κάμεραμαν και ηχολήπτης ο ίδιος στην ταινία του, αφήνει τις εικόνες και τα πρόσωπα να μιλούν αποφεύγοντας οποιοδήποτε σχόλιο. Από τις πιο εύγλωττες στιγμές της ταινίας είναι η σκηνή όπου ο τοπικός γιατρός εξετάζει τον μικρό Σαμουέλε, ένα από τα παιδιά της τοπικής κοινότητας, και καταλήγει στη διάγνωση ότι το ένα του μάτι είναι «τεμπέλικο», υπολειτουργεί. Είναι σαν το μάτι ολόκληρης της Ευρώπης, που αρνείται να κοιτάξει αυτό που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια της...
Η συνέντευξη Τύπου του σκηνοθέτη εδώ στο Βερολίνο ήταν ιδιαίτερα φορτισμένη, με τον Ρόσι να υπογραμμίζει με έμφαση: «Ουσιαστικά, η μόνη απάντηση που δίνουμε στο πρόβλημα που υπάρχει μπροστά στα μάτια μας είναι να χτίζουμε ένα τείχος στο μυαλό μας».
Μια άλλη διάσταση του προβλήματος δίνει η ταινία «Soy Nero» του Ιρανού Ράφι Πιτς, που αφηγείται την ιστορία ενός 17χρονου Μεξικανού, του Νέρο... Αφού απελαθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποφασίζει να επιστρέψει, αλλά αυτή τη φορά με σχέδιο να καταταγεί στον αμερικανικό στρατό ώστε να αποκτήσει την πολυπόθητη άδεια παραμονής. Ένστολος, θα βρεθεί στη Μέση Ανατολή, «φύλακας» των συνόρων τα οποία προσπάθησε νωρίτερα να υπερβεί... (στην ταινία υπάρχει μια «καταλυτική» σκηνή, όπου, πίσω στο Μεξικό, η μητέρα ενός νεαρού Μεξικανού που σκοτώθηκε φορώντας την αμερικανική στολή παραλαμβάνει τη σημαία της νέας πατρίδας του νεκρού πια γιου της από Αμερικανούς αξιωματικούς...). Αξίζει να επισημάνουμε ότι διευθυντής φωτογραφίας είναι ο Χρήστος Καραμάνης, ενώ στην παραγωγή συμμετέχει ο Θανάσης Καραθάνος με την εταιρεία του, που έχει έδρα το Βερολίνο.
Στο ντοκιμαντέρ «Those who jump» την κάμερα κρατούν οι ίδιοι οι μετανάστες: Βρισκόμαστε στην Αφρική, μπροστά σε ένα Τείχος που χωρίζει το Μαρόκο με ένα «ευρωπαϊκό» έδαφος που ανήκει στην Ισπανία. Παραγωγός της ταινίας είναι ο σπουδαίος ντοκιμαντερίστας Τζόσουα Οπενχάιμερ. Από τη μεριά της «Αφρικής», εκατοντάδες πρόσφυγες, φυγάδες από τον εμφύλιο στο Μάλι. Αφού διέσχισαν τη Σαχάρα, τώρα βρίσκονται μπροστά σε τριπλό συρματόπλεγμα, σε φυλάκια και κάμερες ασφαλείας... Οι σκηνοθέτες Μόριτς Σιμπέρ και Εστέφαν Βάγκνερ έδωσαν μία κάμερα σε έναν Αφρικανό, τον Αμπού, για να καταγράψει μέσα από τη δική του οπτική την «πρόσκρουση» στο φρούριο Ευρώπη...
Στην ταινία «Ο δρόμος προς την Ισταμπούλ», του Ρασίντ Μπουσαρέμπ, μία μητέρα από το Βέλγιο αναζητεί την κόρη της η οποία αποφάσισε να στρατευτεί με τους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους. Θα τη βρει ακρωτηριασμένη, σε ένα νοσοκομείο της Κωνσταντινούπολης...
Σίγουρα ερεθιστικό το νέο φιλμ του Σπάικ Λι «Chi-Raq» που εμπνέεται από τη «Λυσιστράτη». Η βία μεταξύ συμμοριών στο Σικάγο, με τους νεκρούς από τις αναμετρήσεις τους να ξεπερνούν τον αριθμό των Αμερικανών στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, οδηγεί τις γυναίκες της πόλης να διακηρύξουν αποχή από κάθε ερωτική επαφή μέχρις ότου επανέλθει η ειρήνη στους δρόμους της πόλης (υπάρχει και μία απολαυστική σκηνή με Ελληνίδες να διαδηλώνουν υπέρ... του σκοπού της αποχής στους δρόμους του Σικάγου (προφανώς φόρος τιμής του Σπάικ Λι στον Αριστοφάνη). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο τίτλος προέρχεται από την ονομασία που ήδη δόθηκε στο Σικάγο για τη διάχυτη βία στους δρόμους του: «Chi-Raq», σύνθεση από τις λέξεις Chicago και Iraq.
Το ντοκιμαντέρ «Οι εποχές στο Κανσί: Τέσσερα πορτρέτα του Τζον Μπέρτζερ», μας προσφέρει μια γνωριμία με τον σπουδαίο Ευρωπαίο διανοούμενο Τζον Μπέρτζερ και αποτελείται κεφάλαια που έχουν σκηνοθετήσει η Τίλντα Σουίντον, ο Κόλιν ΜακΚέιμπ, ο Κρίστοφερ Ροθ, και ο Μπαρτέκ Τζίαντοτς. Στα ενενήντα του χρόνια, σήμερα, ο Μπέρτζερ ζει σε μια απομονωμένη κοινότητα των Άλπεων, στο Κανσί.
Ο Βόσνιος Ντάνις Τάνοβιτς στη νέα του ταινία «Θάνατος στο Σεράγιεβο», εκφράζει σκεπτικισμό για το ευρωπαϊκό μέλλον. Στο πολυτελές «Hotel Europa» φιλοξενείται μια ευρωπαϊκή διάσκεψη υψηλού επιπέδου, αλλά το προσωπικό, δύο μήνες απλήρωτο, ετοιμάζεται για απεργία. Στην ταράτσα μία δημοσιογράφος κάνει συνεντεύξεις με αναφορές στο παρελθόν, καθώς σε κοντινή απόσταση είχε γίνει η δολοφονία του αρχιδούκα Φερδινάνδου, η «αφορμή» για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο...
