Εάν έπρεπε ξαφνικά να αφήσεις τον τόπο διαμονής σου, τι θα έπαιρνες μαζί σου; Την απάντηση στο ερώτημα καλούνται να γράψουν σε ένα ρολό χαρτιού αναρτημένο σε τοίχο οι επισκέπτες της έκθεσης - εγκατάστασης της Μαρίας Μπελιβάνη στο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας - Θράκης στη Θεσσαλονίκη με τίτλο «Εσύ τι θα έπαιρνες μαζί σου; Ξεριζωμός / Βorders».
Με την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, η προγιαγιά της εικαστικού από τον Πόντο έφτασε στη Θεσσαλονίκη με τα πόδια και σε όλη της τη ζωή αναζητούσε τον αδελφό της μέσω του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, τον οποίο δεν βρήκε ποτέ. Οι οικογενειακές ιστορίες της προσφυγιάς και του ξεριζωμού συνάντησαν τους σύγχρονους πρόσφυγες και το δράμα της δικής τους ζωής και έδωσαν την πρώτη ύλη για την έκθεση.
Πρόκειται για την πρώτη ατομική έκθεση της γιατρού και με σπουδές υποκριτικής στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας που συνδέει τη δραματική μετακίνηση και τον ξεριζωμό των ανθρώπων που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της Θεσσαλονίκης κατά τον 20ό αιώνα Μικρασιάτες, Πόντιους, Αρμένιους, Εβραίους."Το βαθύτερο θέμα της έκθεσης είναι η ταυτότητα. Αποτελείται από προσωπογραφίες σε ακουαρέλα όλων αυτών των αφανών ανθρώπων που συμμετείχαν στο πήγαινε - έλα της ιστορίας και άλλαξαν τους τόπους" σημειώνει η κ. Μπελιβάνη. Χαρακτηρίζει την έκθεση "εγκατάσταση εν εξελίξει" καθώς κάθε φορά ο θεατής "καλείται να μπει στη θέση κάποιου που φεύγει αναγκαστικά από την πατρίδα του και να απαντήσει αν θέλει στο ερώτημα "τι θα έπαιρνε μαζί του".
Καθώς οι μέρες περνούν, συγκεντρώνεται ένα υλικό πολύ ενδιαφέρον από τα κείμενα των επισκεπτών, πολλοί από τους οποίους θέλουν να γράψουν αλλά αδυνατούν, καθώς η συγκίνησή τους είναι μεγάλη. "Το πιο ωραίο που γράφουν τα παιδιά είναι τα αγαπημένα τους παιχνίδια" προσθέτει η εικαστικός. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης χάρτες με μετωνυμίες, επιστολές με κείμενα στα ποντιακά, αρμένικα, τουρκικά, αλλά και γύψινα γλυπτά που απεικονίζουν μπόγους των προσφύγων. "Είναι ο χρόνος που πάγωσε" λέει η Μαρία Μπαλαβάνη.
Κάνει ειδική αναφορά στην ηχητική εγκατάσταση της έκθεσης, που αποτελείται από "βήματα πάνω σε φύλλα, σε χόρτα, νερά, καθώς και αναζητήσεις του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού". Επιθυμία της η έκθεση, που θα διαρκέσει έως τέλος Φεβρουαρίου, "να ταξιδέψει και σε άλλη πόλη ή χώρα για να μπορεί να δει κάποιος πώς αλλάζει από τόπο σε τόπο ο χάρτης".
Μάνια Ζούση
